[Funland] Cách xưng hô trong gia tộc của người Nam và người Bắc. Lối nào “xưa” hơn? Lối nào “tây” hơn?

Ga Leo Cay

Xì hơi lốp
Biển số
OF-580492
Ngày cấp bằng
21/7/18
Số km
921
Động cơ
10,337 Mã lực
Nếu tính theo đúng phong tục và đúng chuẩn mực thì "chồng cô" phải bao gồm chồng của chị bố và em bố. Và "chồng dì" phải bao gồm cả chồng của chị mẹ và em mẹ. Và rõ ràng cách gọi "bác" đối với chị của bố và "dà" hay "bá" đối với chị của mẹ là hoàn toàn không phù hợp với quan niệm này. Đây chính là dấu hiệu cho thấy cách xưng hô hiện nay của miền Bắc hoàn toàn thiếu chuẩn mực.
Một số ngoại lệ chuẩn mực tôi đã nói ở post trước.
Cái này hình như có từ bộ Luật Hồng Đức thời Hậu Lê cách đây khoảng 700 năm cụ ạ.
 

cuonglhvt

Xe tăng
Biển số
OF-149798
Ngày cấp bằng
19/7/12
Số km
1,442
Động cơ
10,889 Mã lực
Cái này hình như có từ bộ Luật Hồng Đức thời Hậu Lê cách đây khoảng 700 năm cụ ạ.
Vậy thì "dì", và "cô" theo quan niệm đó (của Luật Hồng Đức) là gì? cô có bao gồm chị của bố? dì có bao gồm chị của mẹ? Hay chỉ gồm em của bố và em của mẹ? Câu hỏi này cực kỳ quan trọng. Nếu anh không trả lời được một cách rõ ràng thì những nhận xét trên của anh chả có giá trị gì cả.
 
Chỉnh sửa cuối:

Ga Leo Cay

Xì hơi lốp
Biển số
OF-580492
Ngày cấp bằng
21/7/18
Số km
921
Động cơ
10,337 Mã lực
Vậy thì "dì", và "cô" theo quan niệm đó (của Luật Hồng Đức) là gì? cô có bao gồm chị của bố? dì có bao gồm chị của mẹ? Hay chỉ gồm em của bố và em của mẹ? Câu hỏi này cực kỳ quan trọng. Nếu anh không trả lời được thì những nhận xét trên của anh chả có giá trị gì cả.
Cái này cũng loằng ngoằng bỏ mẹ. Các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ thì phân biệt khá rõ còn nơi khác em không để ý. Chị gái của bố là bác, em gái mẹ gọi là gì, chồng của bác gái vẫn gọi là bác, chồng cô với chồng dì thì gọi là chú. Em đọc cái gia phả nội tộc mà loạn hết cả đầu. Từ cụ Tứ đại, Tam đại đến nay phải vài trăm suất đinh =))
 

chandai.toinack

Xe tăng
Biển số
OF-131358
Ngày cấp bằng
18/2/12
Số km
1,635
Động cơ
3,980 Mã lực
Em gốc gác Thái Bình, thấy bạn em Nam địng cũng gọi y chang:
- Anh / Chị của Bố: gọi Bác, Vợ của bác gọi là Bá
- Em của Bố: gọi là Cô/ Chú ( Chồng Cô -> gọi Chú, Vợ Chú thì gọi Thím)
- Em của Mẹ: gọi là Dì/ Cậu ( Chồng Dì -> gọi Chú, và Vợ của Cậu gọi là Mợ)
Cá biệt e thấy bên Đông Anh, chị của Mẹ thì mình gọi là Già


Còn bạn e trong Sg và Miền Trung ( cụ thể là Bình Định):
- Chị của Mẹ gọi là Dì ( Chồng của Dì gọi là Dượng)
- E của Mẹ/ Bố vẫn gọi là Cậu/ Chú
 

cuonglhvt

Xe tăng
Biển số
OF-149798
Ngày cấp bằng
19/7/12
Số km
1,442
Động cơ
10,889 Mã lực
Cái này cũng loằng ngoằng bỏ mẹ. Các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ thì phân biệt khá rõ còn nơi khác em không để ý. Chị gái của bố là bác, em gái mẹ gọi là gì, chồng của bác gái vẫn gọi là bác, chồng cô với chồng dì thì gọi là chú. Em đọc cái gia phả nội tộc mà loạn hết cả đầu. Từ cụ Tứ đại, Tam đại đến nay phải vài trăm suất đinh =))
Có nghĩa là theo quan niệm đó thì chồng của chị bố và chồng của chị mẹ chết vẫn để tang đúng không? Bởi vì trong câu đó chỉ nhắc chồng cô vợ cậu và chồng dì. Không nhắc đến hai ông kia.
 
Chỉnh sửa cuối:

edc

Xe container
Biển số
OF-195781
Ngày cấp bằng
27/5/13
Số km
8,485
Động cơ
31,272 Mã lực
Nơi ở
Lầu năm góc
Em quê Phú thọ gọi như sau:
- Anh trai của Bố: gọi Bác (Vợ của Bác gọi Bá)
- Chị gái Bố gọi Bá (Chồng của Bá gọi Bác) (Hoặc anh/chị Bố gọi 2 Bác cả trai và gái)
- Em trai của Bố: gọi là Chú (Vợ của Chú gọi là Thím) hoặc gọi Cô/Chú.
- Em gái Bố gọi là Cô (Chồng của Cô gọi là Chú)
- Chị gái Mẹ gọi là Bá/Bác. (Chồng chị gái Mẹ gọi Bác)
- Em gái của Mẹ: gọi là Dì (Chồng Dì -> gọi Chú)
- Em trai của Mẹ gọi là Cậu ( Vợ của Cậu gọi là Mợ).
=> Vậy nên mấy có câu; Sảy Cha thì có Chú, sảy Mẹ thì bú Dì.
 
Chỉnh sửa cuối:

LFC

Xe máy
Biển số
OF-200879
Ngày cấp bằng
5/7/13
Số km
75
Động cơ
778 Mã lực
Cá nhân e thì lại rất thích cách gọi bác, cô, chú, thím, cậu, mợ, dì. Vì khi dùng các danh xưng đó thì tất cả đều biết luôn mối quan hệ của giữa mọi người như thế nào rồi.
Trẻ con nhà em từ bé xíu đã được e dặn và giải thích việc khi con em gọi một người là "dì" hay "cậu" - thì ai cũng biết đấy là em của mẹ nó; còn khi con em gọi một ng khác là "cô" hoặc "chú" thì tự hiểu đấy là em của bố nó - chẳng cần phải giải thích đây là em của bố hay em của mẹ... Trẻ con cũng nhớ thế luôn.
 

Nani2020

Xì hơi lốp
Biển số
OF-752438
Ngày cấp bằng
9/12/20
Số km
449
Động cơ
8,688 Mã lực
Tuổi
36
Em chả thấy gì hay ho, chỉ tổ rối rắm.
Mà dùng từ gia tộc nghe nó cao sang quá, dân ta phần lớn là nông dân , dùng từ dòng họ đúng hơn.
 

Chưa Có Dép

Xe điện
Biển số
OF-337469
Ngày cấp bằng
6/10/14
Số km
2,327
Động cơ
864,232 Mã lực
Gọi theo phong tục, mỗi nơi mỗi khác nên cũng chẳng có gì đáng để bàn luận hay so cao thấp vùng miền gì ở đây cả;
 

poiuy

Xe lăn
Biển số
OF-198769
Ngày cấp bằng
17/6/13
Số km
10,371
Động cơ
32,558 Mã lực
Người Nam gọi tắt là “nội” “ngoại” còn người Bắc gọi tắt là “ông” “bà”. Cộng với cách xưng hô ở trên coh thấy họ rất xem trọng sự phân biệt nội ngoại hơn người Bắc rất nhiều.
Cái này không phải là người nam xem trọng phân biệt nội ngoại hơn mà là thói quen nói tắt của người nam. Ví dụ tương tự khi người nam nói “sinh viên năm hai” “SV năm ba”. Nói đầy đủ phải là “SV năm thứ hai”.
 

binhsu7273

Xe lăn
Biển số
OF-191532
Ngày cấp bằng
26/4/13
Số km
14,111
Động cơ
275,462 Mã lực
Hà Nội.
-Ông Bà, Cụ kỵ 2 bên nội ngoại giống nhau.
- Bác là anh chị của bố mẹ.
- Cô, chú là em của bố.
- Cậu, Dì là em của mẹ.
- Thím là vợ của chú.
- Mợ là vợ của cậu.
- Chồng của Dì, Cô gọi bằng chú.

Có 1 thời gian, nhiều gia đình ngoại tỉnh làm công chức cho Pháp, đến Hà Nội làm việc, Họ bắt con cháu trong gia đình gọi bố, mẹ là Cậu Mợ.
Hay như hiện tại, nhiều người Bắc xưng Ba với con. :)
 

sakai_yo

Xe điện
Biển số
OF-124659
Ngày cấp bằng
18/12/11
Số km
4,745
Động cơ
12,428 Mã lực
Gọi theo phong tục, mỗi nơi mỗi khác nên cũng chẳng có gì đáng để bàn luận hay so cao thấp vùng miền gì ở đây cả;
E cũng chả thấy có gì rối rắm cả. Nhà e vẫn xưng hô đủ các vai chú thím cậu mợ.
 

XPQ

Xe lăn
Biển số
OF-25733
Ngày cấp bằng
13/12/08
Số km
11,864
Động cơ
724,744 Mã lực
Nơi ở
Trỏng
Nhà em đc cái thoải mái, con ngan già nhà em lúc chưa cưới đến nhà cứ gọi con em em bằng chị, sau này thành chị dâu nó rồi quen mồm đổi cách xưng hô éo đc nữa thì cứ thế gọi thôi=))
Họ nhà em lại rất thoải mái trong cách xưng hô, chỉ nghiêm khắc trong nếp sống như chào hỏi thưa dạ, ăn mời xin lỗi cảm ơn, chứ xưng hô vai vế chả quan trọng éo gì, sự kính trọng yêu thương nhao trong gia đình ko qua cách xưng hô là mấy. Như em với con ngan già, ít khi em xưng anh gọi em với nó, chỉ những lúc có chuyện hoặc chỉnh nhau hoặc nghiêm túc, còn thì toàn gọi là “mày”=))

Mày tao những lúc bảo nó đưa tiền thì đúng ngữ cảnh quá đi, kiểu anh em chiến hìu chia nhau mấy trăm tiêu tạm. Chứ chẳng lẽ lại "Em ơi đưa anh mấy lít" nghe vừa ngang vừa vô duyên. =))=))=))
 

XPQ

Xe lăn
Biển số
OF-25733
Ngày cấp bằng
13/12/08
Số km
11,864
Động cơ
724,744 Mã lực
Nơi ở
Trỏng
1. Người miền Nam xưng hô trong gia tộc thiếu chuẩn mực?

Hồi đầu năm trong thớt tôi lập có một đoạn đối thoại như sau


Tôi nhận định đoạn đối thoại này cực kỳ thú vị. Nó thể hiện một định kiến khá phổ biến của người miền Bắc về người miền Nam (xưng hô không chuẩn mực). Tại thời điểm đó vì tôi không muốn làm loãng chủ đề nên không tiện phản hồi. Nay tôi lập thớt này để có một số ghi nhận cá nhân mong anh chị em nào có hứng thú để làm rõ.

Đầu tiên tôi xin giới thiệu về bản thân tôi bên nội là người Đất Đỏ (BRVT) bên ngoại là người Hà Nội. Bản thân tôi khi sinh hoạt trong gia tộc bên nội hay bên ngoại đều phải ứng xử đúng chuẩn mực của địa phương bên đó. Và vì sống ở Vũng Tàu, đa phần dân cư là gốc gác từ phía Bắc và Bắc Trung Bộ nên tôi cũng không xa lạ với sự khác biệt trong cách xưng hô của từng địa phương ngoài ấy. Đương nhiên tôi sẽ không sâu sắc bằng người ở các địa phương sở tại… nhưng vì đây là mảng tôi khá quan tâm nên tôi tự cho mình là có cái nhìn khá tổng thế (điều này khác hẳn với các em của tôi).

Đầu tiên tôi xin nhận xét rằng dữ kiện anh SEKONE đưa ra (làm tiền đề cho nhận xét của anh @xichlo@ bên dưới) là hoàn toàn không đúng “anh trai của bố thì kêu là bác, nhưng chị gái hay em gái của bố đều kêu là dì”

Tôi biết rằng trong otofun này cũng có khá nhiều thành viên người gốc Nam, xin vui lòng xác nhận hộ tôi. Ở miền Nam (và cả Nam Trung Bộ) chị gái hay em gái của cha không ai gọi bằng dì (cũng không gọi bằng “bác”, “dà”, “bá” như miền Bắc) mà đều gọi là cô. Không có bất cứ một ngoại lệ nào (đương nhiên không kể nhà có gốc Bắc từ 2-3 đời đổ lại).

Và đây. Về mặt “sự kiện” tôi hoàn toàn đồng ý với những dữ liệu của bác Tống Văn Công đưa ra trong bài này về cách xưng hô ở miền Nam


Chỉ bổ sung một số điều:

- Cách xưng hô đó là phổ biến ở Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ và Nam Trung Bộ.

- Một số vùng ở Tây Nam Bộ có một số điểm “lệch” so với chuẩn này do cách sử dụng các từ có gốc từ tiếng Triều Châu như chế (chị), hia (anh), củ (cậu), ý (dì)…

- Ở đây tôi chỉ đồng ý về mặt “sự kiện” với bác Công. Nghĩa là ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ, cách xưng hô là như thế và chỉ có một cách duy nhất. Tôi không ủng hộ quan điểm của bác Công về cách xưng hô nào chuẩn mực hơn. Chủ đề này lập ra để qua các sự kiện này mà mọi người sẽ rút ra kết luận cho riêng mình.

Có một điểm nữa là người Nam thời xưa rất kỵ gọi tên người lớn tuổi, và vì vậy nên tất cả đều gọi theo “thứ” trong gia đình (đương nhiên điều này sẽ bị tiêu diệt trong vòng chục năm nữa thôi).

Người Nam gọi tắt là “nội” “ngoại” còn người Bắc gọi tắt là “ông” “bà”. Cộng với cách xưng hô ở trên coh thấy họ rất xem trọng sự phân biệt nội ngoại hơn người Bắc rất nhiều.

Cách xưng hô trong gia đình gia tộc thì không thể nào nói có một "chuẩn mực" vì cái này phong tục tập quán mỗi nơi mỗi khác tùy vào nhiều yếu tố như văn hóa, dân tộc, ngôn ngữ địa phương.....Bởi thế theo em nếu đi tìm một chuẩn mực về xưng hô trong gia đình gia tộc là đi sai rồi. Sẽ càng bàn càng nát rồi cái nhau tung giời mất thời gian.

Còn về việc kỵ gọi tên người lớn tuổi, cái này là phong tục khắp suốt trong nam ngoài bắc chứ không ở riêng đâu. Ngay quê ngoại em, các cụ lão đều được gọi bằng tên người con trưởng thêm chữ "bà cụ" hay "ông cụ" vào đằng trước. Gọi thẳng tên các cụ trong giao tiếp trực tiếp hay gián tiếp đều là vô lễ. Dĩ nhiên đấy là về ngày xưa, chứ thời bây giờ các cụ bây giờ đều là phụ lão đời dân chủ cộng hòa, có vẻ phong tục ấy đã đứt gãy đi nhiều.

Còn về "nội" "ngoại" với "ông" "bà", các ví dụ của bác chưa đủ để nói lên sự phân biệt nội ngoại trong nam hơn ngoài bắc. Theo em, vì là nhóm di dân từ khởi đầu nên văn hóa Nam bộ ít sự hà khắc phân biệt hay quy phạm hơn nhiều so với văn hóa ngoài bắc. Nói về phân biệt bên nội bên ngoại thì ngoài bắc phải nói là phản động hàng cụ luôn chứ không chân tình bộc trực như trong nam. Vả lại còn có yếu tố nữa là những phép tắc phân biệt chủ yếu hình thành và được giữ trong các gia tộc gia đình giàu có khá giả theo lối "phú quý sính lễ nghĩa" mà thôi.
 

sozinho

Xe buýt
Biển số
OF-12372
Ngày cấp bằng
1/1/08
Số km
549
Động cơ
1,835 Mã lực
Nếu tính theo đúng phong tục và đúng chuẩn mực thì "chồng cô" phải bao gồm chồng của chị bố và em bố. Và "chồng dì" phải bao gồm cả chồng của chị mẹ và em mẹ. Và rõ ràng cách gọi "bác" đối với chị của bố và "dà" hay "bá" đối với chị của mẹ là hoàn toàn không phù hợp với quan niệm này. Đây chính là dấu hiệu cho thấy cách xưng hô hiện nay của miền Bắc hoàn toàn thiếu chuẩn mực.
Một số ngoại lệ chuẩn mực tôi đã nói ở post trước.
Bác bị ngộ nhận khi chứng minh. Câu thơ trên thể hiện tính huyết thống, phân biệt cùng họ và khác họ, với bên nội thì "chồng cô" thuộc về họ khác, với bên ngoại thì cả "vợ cậu chồng dì" cũng đều là họ khác, ba trường hợp trên không để tang vì khác họ. Trong ca dao thì họ lược giản cho ngắn gọn cô đọng, còn xưng hô vẫn đủ cô dì chú bác.
Nói một cách khác là câu thơ nhặt ra ba trường hợp tiêu biểu về quan hệ rất gần nhưng vì khác họ nên không để tang. Ngộ nhận của bác ở chỗ coi ý thơ trên là chỉ có ba trường hợp đó nên đánh đồng "chồng cô" với "chồng bác gái", "vợ cậu" với "vợ của bác trai anh của mẹ, có nơi gọi là bá".
Còn nói đến chuẩn mực thì phải đem so với cái gì? Nếu không có cái để so thì chỉ nên nói xưng hô cách nào dễ hiểu hơn, rõ ràng hơn, hoặc ưu việt hơn cũng được, vì là so sánh trực tiếp hai đối tượng, còn chuẩn hơn thì phải có đối tượng thứ 3 làm chuẩn mới nói được. Không có chuẩn rồi cũng như câu tiếng Bắc Trung Nam tiếng nào chuẩn hơn thôi.
 

Gentleness

Xe tải
Biển số
OF-591296
Ngày cấp bằng
21/9/18
Số km
354
Động cơ
3,393 Mã lực
Tuổi
40
Các cụ MN giờ do Bắc di cư vào nên có khi vẫn giữ đc cách xưng hô của MB ngày trc í.
Miền Bắc (trc năm 30?) thời pk nên trọng nam: Chị e của bố đều gọi là Cô. Anh e trai bên mẹ đều gọi là Cậu.
Vợ lấy chồng thì mất tên vợ lun: Gọi = tên chồng.
Đẻ đứa đầu xong thì mất tên bố mẹ lun: Gọi = tên con.
 

hd-vt

Xe điện
Biển số
OF-384916
Ngày cấp bằng
30/9/15
Số km
4,605
Động cơ
68,774 Mã lực
Tuổi
54
Nhà em cũng anh chị của bố mẹ gọi bác, em của bố mẹ là cô chú. Ông bà em thấy bố mẹ thưa là ba me và thầy mợ. Nên ... dì với em thấy...nà nạ hehe.

Hình như bắc Trung bộ vùng Nghệ Tĩnh cũng gọi chị của bố mẹ là dì thì phải, như trỏng thôi, dì mà căng. :D
 

Grandtouring

Xe điện
Biển số
OF-34040
Ngày cấp bằng
26/4/09
Số km
2,656
Động cơ
5,808 Mã lực
Do vùng miền thôi, không bàn chuẩn mực gì ở đây làm gì cả. Ngay chuyện thế nào là tôm, thế nào là tép, mà bọn em cũng đánh nhau thời sinh viên đấy.
Quê em, ngoại thành Hải Phòng thì thế này:
* Bên bố: Anh của bố thì gọi là bác; em trai của bố thì gọi là chú; em gái, chị gái bố đều được gọi là cô.
* Bên mẹ: Chị của mẹ thì gọi là bá; em gái của mẹ gọi là dì; anh trai, em trai của mẹ đều gọi là cậu.
 

cmyk77

Xe tăng
Biển số
OF-90245
Ngày cấp bằng
30/3/11
Số km
1,966
Động cơ
27,730 Mã lực
Em sinh ra vùng đông bắc Bộ nên cách gọi như sau: Anh chị của bố và mẹ đều gọi là Bác, Bác trai và bác gái. Vợ chồng em của bố cả trai và gái đều thì gọi là Cô-Chú. Vợ chồng em của Mẹ thì: em gái là Chú- Dì, em trai là Cậu - Mợ. Còn Dượng chỉ có bố Dượng tức chồng tái giá của Mẹ.
 
Thông tin thớt
Đang tải
Top