[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Đến với Patagonia, vùng đất cực nam của Châu Mỹ

Trong văn hóa Inca, vicuña được xem là linh vật thiêng, bất cứ ai ngoài hoàng tộc mặc quần áo làm từ lông vicuña đều là phạm pháp. Họ quan niệm vicunas thuộc về các vị thần chứ không thuộc về con người. Người Inca không giết vicuña, mà tổ chức nghi lễ chaccu – lùa cả đàn vào vòng tròn, cắt lông rồi thả lại tự nhiên. Cách làm này vừa tôn trọng thiên nhiên, vừa bảo tồn được loài vật quý hiếm. Ngày nay, nghi lễ chaccu vẫn được phục dựng ở nhiều vùng Andes như một cách gìn giữ truyền thống.

Ngày nay, vicuña là động vật quốc gia của Peru và xuất hiện trên quốc huy của Peru

Quốc huy Peru





DSC08575 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08579 by Hieu Tran, on Flickr

Nếu như vicunas là động vật hoang dã thì Llama và Alpaca là các động vật thuần nuôi. Llama (lạc đà không bướu) thì to (có thẻ nặng đến 100kg) và cao (lên tới 1m6). Còn Alpaca thì nhỏ và nhìn xinh xắn hơn

Lúc đầu do lạ, vì là gặp lần đầu nên cứ thấy đàn nào là em lại dừng xe lôi máy ảnh ra chụp, sau thấy ... nhiều quá nên cả nhà vừa đi xe vừa ngắm


PXL_20251222_204334729 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251222_204343541 by Hieu Tran, on Flickr

Chỗ này là trang trại nuôi Llama ven đường

DSC08584 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08585 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08587 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08588 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08591 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08594 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08598 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08599 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08603 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08604 by Hieu Tran, on Flickr

Nhiều lúc bọn nó thản nhiên băng qua đường làm mọi người phải chủ động dừng lại để tránh

DSC08606 by Hieu Tran, on Flickr

Con này mới bị cắt lông

DSC08608 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08612 by Hieu Tran, on Flickr

Chẳng hiểu sao giữa chốn khỉ ho cò gáy này lại có trường dđề là đại học, em đoán là trường dòng của người công giáo

PXL_20251222_201527508 by Hieu Tran, on Flickr

12 by Hieu Tran, on Flickr

13 by Hieu Tran, on Flickr

Mỗi lúc lại leo lên độ cao mới, gần về đến Chivay thì thực sự cảm thấy khá tức ngực và hơi đau đầu do lên rất cao. Đỉnh điểm là điểm dừng chân Mirador de los Andes, nơi có độ cao lên đến 4910m

Lúc này em thấy khá váng đầu, thở khá khó chịu, nhưng vẫn muốn ra ngoài để làm mấy kiểu ảnh ghi dấu. Ngoái xuống nhìn con bé thì nó đang nằm dài ra ghế, môi tái nhợt đi. Vợ em lo quá nên bắt nó ngồi dậy uống nước. Thằng con thì cũng ko chịu ra. Thành ra chỉ có em ra ngoài làm mấy kiểu ảnh gi dấu. Bước ra ngoài, vừa gió, vừa lạnh, vừa chếnh choáng nên làm đại vài kiểu

Giờ nhìn ảnh này cũng thấy môi em tái nhợt

PXL_20251222_210440232 by Hieu Tran, on Flickr

Đúng là không thể đùa với độ cao trên 4000m, Về nhà em đọc thêm mới thấy rằng nếu như dưới 4000m thì có thể không sao nhưng trên 4000m là bước vào vùng nguy hiểm

Ở độ cao trên 4.000 mét so với mực nước biển, môi trường bắt đầu trở nên nguy hiểm đối với con người chủ yếu vì cơ thể không nhận đủ oxy để duy trì hoạt động bình thường. Dù tỷ lệ oxy trong không khí vẫn là 21%, nhưng áp suất không khí giảm mạnh khiến mỗi nhịp thở đưa vào ít oxy hơn rất nhiều. Lượng oxy cung cấp cho não, tim và phổi vì thế giảm khoảng gần một nửa, buộc các cơ quan này phải làm việc quá sức.

Hệ quả dễ gặp nhất là say độ cao, với các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi và mất ngủ. Nếu tiếp tục lên cao hoặc vận động mạnh khi cơ thể chưa kịp thích nghi, tình trạng này có thể chuyển sang những biến chứng nguy hiểm hơn như phù não do độ cao, khiến người bệnh lú lẫn, mất phối hợp và có nguy cơ hôn mê, hoặc phù phổi do độ cao, gây khó thở dữ dội và có thể dẫn đến tử vong trong thời gian ngắn.

Cũng may là nhà em chỉ đa phần ngồi trên xe và chỉ đi qua một đoạn cao hơn 4000m nên cũng đỡ bị mất sức. Lần sau thế này chắc chắn phải mua thêm bình thở oxy

Điểm đắc biệt ở điểm dừng chân này là bạn có thể ngắm nhìn những ngọn núi lửa xung quanh

DSC08615 by Hieu Tran, on Flickr

Có đỉnh cao tới 6200m. Lúc này em khá đau đàu và chếnh choáng nên chỉ làm đại vài kiểu anh chứ ko có ngăm nghiếc gì hết

DSC08618 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08619 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08620 by Hieu Tran, on Flickr

Qua điểm cai nhất của hành trình là những khúc cua tay áo và xuống đến thị trấn Chivay, lúc này độ cao chỉ còn khoảng 3630m nên cảm giác dễ chịu hơn

DSC08622 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08623 by Hieu Tran, on Flickr

Chivay là cửa ngõ đi vào Colca Canyon, sau đó là cả chặng đường dài rất ít nhà dân, bởi vậy nếu có nhu cầu đổ xăng để đi tiếp thì bạn bắt buộc phải đổ xăng ở đây.

Qua Chivay một đoạn là bắt đầu đi vào địa phận Colca canyon, một trong những hẻm núi hùng vĩ và sâu nhất thế giới. Chỗ sâu nhất của hẻm núi lên tới 3543m biến Colca canyon là hẻm núi có độ sâu cao thứ hai trên thế giới (sau hẻm núi Yarlung Zangbo ở Tây Tạng nơi độ sâu lên tới hơn 6000m)

Cảm giác rất rõ sự khắc nghiệt và hùng vĩ của thiên nhiên nơi đây

DSC08625 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08626 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08627 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08629 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08630 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08631 by Hieu Tran, on Flickr

Thị trấn Maca, trên đường từ Chivey đến Cabanaconde

DSC08632 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08633 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08634 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08635 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08636 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08638 by Hieu Tran, on Flickr

Đi một đoạn thì có một quầy soát vé do mấy người dân địa phương phụ trách. Vé cho người Peru là 20 soles, cho những người đến từ các nước Mỹ Latinh (Latino) là 40 soles còn lại là 70 soles (nghĩa là tầm khoảng 21 đô cho một người). Nhìn tấm bảng để giá cho từng đối tượng khác nhau, em hạ kính xuống chỉ vào mình và nói đùa " Latino". Thế là hai người soát vé cười nắc nẻ. Em đưa điện thoại đã chụp nhưng họ ngại quay mặt đi

PXL_20251222_222945094.MP by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251222_222816590 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251222_222809340 by Hieu Tran, on Flickr

Điểm dừng ngắm cảnh

DSC08639 by Hieu Tran, on Flickr

Cảm nhận rõ sự hùng vĩ của nơi này, với những vách núi cao sừng sững và con sông nhỏ uốn lượn dưới đáy vực sâu.

DSC08640 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08641 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08642 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08643 by Hieu Tran, on Flickr

DSC08644 by Hieu Tran, on Flickr

Về đến Cabanacondo trời đã khá muôn. Khách sạn khá dễ thương và khách thì toàn khách nước ngoài (đúng là là toàn khách Tây, chỉ mỗi nhà em là dân châu Á). Lý do khá đơn giản, các bạn Tây rất thích đi trekking ở khu vực Colca Canyon. Và thường Cabanaconde là điểm đầu tiên cho hành trình trekking, thường các bạn ấy sẽ giành 3 ngày cho chặng Arequipa - Colca Canyon, trong đó 1 ngày là di chuyển bằng ô tô đi và về, còn 2 ngày là đi trekking theo loop băng qua những đỉnh núi, những con suối để ngắm toàn cảnh sự hùng vĩ bao la của Colca canyon

Đây là bản đồ những trểm trek chủ yếu trong loop của các bạn ấy, đường màu đỏ là đường đi bộ trekking



Khách sạn nhà em ở có tên là Pachamama có nghĩa là mẹ trái đất

PXL_20251222_230434992 by Hieu Tran, on Flickr

Trong văn hóa Quechua (một trong những cộng đồng bản địa lớn và lâu đời nhất ở vùng dãy Andes ), Pachamama – Mẹ Đất là trung tâm của thế giới quan và đời sống tinh thần. Bà không phải một vị thần ở xa, mà hiện diện ngay trong đất đai, núi non, ruộng nương và môi trường sống hằng ngày. Với người Quechua, con người không sở hữu đất, mà chỉ mượn Pachamama để sinh sống và canh tác; vì thế, mối quan hệ giữa con người và tự nhiên luôn là quan hệ tương hỗ, dựa trên sự tôn trọng và biết ơn.

Trước khi gieo trồng, đào đất, xây nhà hay bắt đầu một hành trình quan trọng, người ta thường thực hiện nghi lễ dâng cúng Pachamama để “trả lại” những gì đã nhận. Lễ vật đơn giản như lá coca, ngô, khoai, quinoa hay rượu chicha được chôn xuống đất, với niềm tin rằng đất cũng cần được nuôi dưỡng. Trong sinh hoạt thường ngày, người dân vẫn giữ thói quen rót vài giọt rượu hoặc để lại phần thức ăn đầu tiên cho Pachamama như một cử chỉ kính trọng.

Pachamama còn gắn liền với các Apus – những ngọn núi thiêng được xem là các vị thần bảo hộ cộng đồng. Việc tôn kính Mẹ Đất vì thế luôn đi kèm với sự kính trọng núi non và cảnh quan tự nhiên. Ngày nay, dù chịu ảnh hưởng của Công giáo và đời sống hiện đại, niềm tin vào Pachamama vẫn tồn tại bền bỉ, hòa trộn vào đời sống đương đại và trở thành biểu tượng của lối sống hài hòa với thiên nhiên. Đối với người Quechua, Pachamama không chỉ là tín ngưỡng, mà còn là một triết lý sống nhắc nhở con người về trách nhiệm và giới hạn của mình trong thế giới tự nhiên.

PXL_20251222_230440962 by Hieu Tran, on Flickr

Lấy phòng ra lôi hộp cơm buổi trưa mua ở quán Tàu ra ăn

PXL_20251222_232435234 by Hieu Tran, on Flickr

Về đến Cabanacondo, độ cao chỉ còn 3300m thì thấy môi con gái hồng trở lại. Ăn tối xong thì nàng lại tràn đầy năng lượng nhảy nhót tưng tưng trên giường.

Nhưng bố của nó thì không được như vậy, về đến khách sạn em đầu đau như búa bổ. Còn tệ hơn nữa là lại phải chấm điểm thi cuối kỳ cho sinh viên. Thường như mọi năm thì cứ khoảng 15/12 là xong kỳ mùa thu. Nhưng trường em năm nay nhập học muộn một tuần, vù vậy nhà em đi chơi ngày 20/12 nhưng 21/12 mới là kết thúc học kỳ. Thành ra phải lăn ra chấm điểm để còn nộp cho kịp. Đầu đau như búa bổ, mắt đờ ra vì mệt sau em chấm bừa. May mà đến giờ gần 1 tháng rồi mà ko có đứa nào khiếu nại

Ngày 3: Cabanaconde - Arequipa

Sáng ngày thứ 3, em dậy sơm, đầu óc lúc này đã minh mẫn và tình táo hơn sau 1 đêm ngủ sảng khoái. Vác máy đi xung quanh cái town bé tý Cabanacondo

Người dân ở đây, đặc biệt là phụ nữ họ vẫn giữ phong tục bao đời của người Quechua qua cách ăn mặc. Trang phục của phụ nữ Quechua là sự kết hợp chặt chẽ giữa điều kiện tự nhiên vùng Andes và bản sắc văn hóa lâu đời. Họ thường mặc váy pollera nhiều lớp, dày và rộng để giữ ấm, kết hợp với áo len hoặc áo thêu tay. Màu sắc váy và hoa văn không chỉ để làm đẹp mà còn thể hiện vùng miền và hoàn cảnh sử dụng.

_DSF6052 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6053 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6055 by Hieu Tran, on Flickr

Phía trước nhà thờ là công viên ở đây sáng sớm tập hợp các xe chở khách (kiểu như bến xe huyện ở mình)

_DSF6061 by Hieu Tran, on Flickr

Xe này chạy lên tỉnh đây (Arequipa)

_DSF6062 by Hieu Tran, on Flickr

Có lẽ sống ở vùng đất khô cằn khắc khổ nên nhì khuôn mặt những người ở đây đều thấy vẻ khắc khổ, vất vả

_DSF6064 by Hieu Tran, on Flickr

Nhân tiện nói đến người Quechua em nhắc một chút đến văn hóa và lối sống của họ.

Người Quechua là một trong những cộng đồng bản địa lớn và lâu đời nhất ở vùng dãy Andes, phân bố chủ yếu tại Peru, Bolivia, Ecuador và một phần Colombia, Chile, Argentina. Họ là hậu duệ trực tiếp của các nền văn minh tiền Inca và là lực lượng nòng cốt tạo nên đế chế Inca trước khi người Tây Ban Nha đặt chân tới Nam Mỹ.

Đây là bản đồ của cộng đồng dân cư của người Quechua. Phần xám nhạt là cộng đồng có từ thời đế chế Inca, bao trùm phần phía Tây của Ecuador, gần như toàn bộ đất nước Peru, phần phía Tây của Bolivia và phía Bắc của Chile. Còn cộng đồng Quechua ngày nay là phần xám đậm, Arequipa nằm hoàn toàn trong vùng này



Văn hóa Quechua gắn chặt với địa hình núi cao và điều kiện khắc nghiệt của Andes. Cuộc sống ở độ cao hàng nghìn mét buộc con người phải thích nghi bằng lao động tập thể, kỹ thuật canh tác bậc thang, trồng các loại cây chịu lạnh như khoai tây, ngô, quinoa, và chăn nuôi lạc đà Andes (llama, alpaca). Từ đó hình thành một xã hội coi trọng cộng đồng hơn cá nhân.

_DSF6067 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6065 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6068 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6070 by Hieu Tran, on Flickr

Trung tâm của thế giới quan Quechua là mối quan hệ hài hòa với tự nhiên. Pachamama (Mẹ Đất) và các Apus (thần núi) không chỉ là đối tượng thờ cúng mà còn là nền tảng đạo đức. Con người không thống trị thiên nhiên, mà sống nhờ và phải có trách nhiệm với đất, nước và núi non. Nguyên tắc ayni - sự trao đổi công bằng và tương trợ lẫn nhau - chi phối từ lao động, nghi lễ đến quan hệ xã hội.

Ngôn ngữ Quechua từng là ngôn ngữ hành chính của đế chế Inca và đến nay vẫn được hàng triệu người sử dụng. Đây không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, tri thức canh tác, y học dân gian và thế giới tinh thần của cộng đồng. Dù từng bị xem nhẹ trong thời kỳ thuộc địa, Quechua ngày nay đang được phục hồi và bảo vệ như một phần bản sắc dân tộc.

Trong đời sống vật chất, người Quechua nổi tiếng với nghề dệt truyền thống, hoa văn mang ý nghĩa vũ trụ, mùa màng và cộng đồng. Trang phục không chỉ để mặc mà còn thể hiện vùng miền, địa vị xã hội và mối liên kết với tổ tiên. Âm nhạc, lễ hội và nghi thức vòng đời (sinh - trưởng thành - hôn nhân - cái chết) đều mang tính cộng đồng rõ rệt.

Người dân ở đây rất thật và hiền, gặp ai mình chỉ tay vào máy ảnh ra hiệu có cho tao chụp ảnh ko? ai cũng mỉm cười đồng ý

_DSF6072 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6074 by Hieu Tran, on Flickr

Tòa thị chính

_DSF6076 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6077 by Hieu Tran, on Flickr

Đi ra khỏi quảng trường trung tâm là những con ngõ và những ngôi nhà nhìn khá cũ kĩ

_DSF6078 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6079 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6080 by Hieu Tran, on Flickr

Những hình ảnh nhìn có cái gì đó rất giống với vùng núi đá Hà Giang ở nhà

_DSF6082 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6083 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6085 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6086 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6087 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251223_112507742 by Hieu Tran, on Flickr

Bệnh viện huyện

_DSF6094 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6095 by Hieu Tran, on Flickr

Vài hình ảnh ở khách sạn

_DSF6100 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF6101 by Hieu Tran, on Flickr