Sự cố khiến loạt bom hạt nhân Mỹ vỡ tung ở Greenland năm 1968
16/1/2026
Sai sót của tổ lái khiến máy bay B-52 Mỹ rơi xuống đảo Greenland khi mang 4 quả bom hạt nhân, làm phát tán lượng lớn vật liệu phóng xạ.
vnexpress.net
Tóm tắt
- Bối cảnh sự cố (21/1/1968): Oanh tạc cơ B-52G HOBO 28 của Mỹ đang làm nhiệm vụ tuần tra hạt nhân, chở 4 quả bom nguyên tử, bay vòng quanh căn cứ không quân Thule ở tây bắc Greenland.
- Nguyên nhân: Một thành viên tổ lái đặt đệm mút che lỗ thoát khí nóng, khiến vật liệu bốc cháy; khói và lửa lan nhanh, hệ thống điện ngừng hoạt động, phi hành đoàn xin hạ cánh khẩn cấp nhưng không kịp.
- Diễn biến rơi máy bay: 6 người nhảy dù sống sót, 1 người thiệt mạng khi thoát ly; B-52 lao xuống lớp băng ở vịnh North Star với tốc độ cao.
- Bom vỡ tung nhưng không nổ hạt nhân: Va chạm kích hoạt thuốc nổ thường trong bom (không gây nổ hạt nhân) nhưng làm phát tán vật liệu phóng xạ, gây ô nhiễm plutonium nặng và để lại vùng băng bị sẹo dài rộng lớn.
- Liên quan chiến dịch bí mật: Chuyến bay thuộc Chrome Dome - chương trình để B-52 mang vũ khí hạt nhân tuần tiễu liên tục nhằm sẵn sàng trả đũa nếu Mỹ bị tấn công.
- Ứng phó tại hiện trường: Thợ săn Inuit là nhóm tiếp cận sớm; sau đó binh sĩ Mỹ và nhân viên Đan Mạch tham gia thu gom mảnh vỡ và hàng tấn băng tuyết nhiễm xạ trong điều kiện cực lạnh.
- Đan Mạch gây sức ép buộc Mỹ dọn sạch: Washington ban đầu muốn để xác máy bay chìm, nhưng Đan Mạch yêu cầu thu gom và đưa khỏi Greenland; Mỹ chấp nhận vì lo ngại ảnh hưởng tới việc duy trì căn cứ.
- Chiến dịch dọn dẹp Crested Ice: Thực hiện gấp trước mùa băng tan; mảnh vỡ chuyển về Pantex (Texas), băng tuyết nhiễm xạ niêm phong trong thùng thép đưa tới Savannah River (Nam Carolina).
- Khủng hoảng chính trị Mỹ-Đan Mạch: Tai nạn làm lộ việc Mỹ thường xuyên triển khai máy bay mang vũ khí hạt nhân trên Greenland, trái với tuyên bố vùng phi hạt nhân của Đan Mạch (1957).
- Hé lộ "thỏa thuận ngầm": Tài liệu công bố sau này cho thấy Thủ tướng Đan Mạch H. C. Hansen từng ngầm chấp thuận việc Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân ở Greenland; Mỹ cũng từng lưu trữ ít nhất 48 đầu đạn tại căn cứ Thule giai đoạn 1958-1965.
- Hệ lụy sức khỏe (tranh cãi): Người tham gia dọn dẹp báo cáo nhiều vấn đề sức khỏe; tuy nhiên điều tra "không xác định" mối liên hệ với phơi nhiễm phóng xạ và còn quy về lối sống".
- Tranh cãi "mất bom": BBC (2008) nêu khả năng không thu hồi đủ 4 quả bom (một quả chìm xuống biển) và có thành phần bom bị thất lạc; nhưng báo cáo của cơ quan nghiên cứu Đan Mạch (2009) cho rằng không có quả bom nào bị mất, việc tìm kiếm dưới nước nhằm truy vết vật liệu trong cấu phần của bom.