Vì sao người trẻ hiện nay không muốn kết hôn và sợ sinh con?
Thứ ba, 20/01/2026 08:13
Từ những khảo sát và thống kê cho thấy một xu hướng đáng chú ý khi giới trẻ hiện nay kết hôn muộn, sinh con muộn, thậm chí không muốn sinh do phải đối mặt nhiều áp lực kinh tế và chi phí nuôi dạy con cái.
Giới trẻ lười yêu, ngại cưới và sợ sinh con
Theo khảo sát của Viện Khoa học Vùng Nam bộ công bố vào tháng 9/2025, dựa trên kết quả khảo sát dân số và nhân lực Việt Nam giai đoạn 2024-2025. Cuộc khảo sát được tiến hành trực tuyến trong tháng 8/2024 với sự tham gia của gần 257.000 người trong độ tuổi 18-60 tại 63 tỉnh, thành phố.
Kết quả khảo sát cho thấy bên cạnh 63,7% người được hỏi mong muốn lập gia đình và sinh con, thì có đến 22,2% khẳng định không có ý định này. Xu hướng này ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các đô thị lớn.
Từ kết quả khảo sát cũng chỉ ra bốn yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định kết hôn và sinh con của người trẻ, bao gồm: thu nhập, điều kiện công việc, nhà ở và tình trạng sức khỏe. Trong đó, thu nhập được xem là yếu tố quyết định.
Với nhóm dưới 40 tuổi, đặc biệt là từ 30 tuổi trở xuống, việc có công việc ổn định, thu nhập đủ sống và một nơi ở vững chắc được ưu tiên hàng đầu, hơn cả mục tiêu lập gia đình.
“Thu nhập và sự ổn định trong công việc, nhà ở là nền tảng để người trẻ tự tin kết hôn và sinh con. Nếu không giải quyết được bài toán này, xu hướng ngại kết hôn và không sinh con sẽ còn gia tăng”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Nhung, đại diện nhóm nghiên cứu nhấn mạnh.
Từ kết quả trên, nhóm nghiên cứu đã kiến nghị Nhà nước cần có những chính sách phù hợp để khuyến khích hôn nhân và sinh con. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu cũng đề nghị cần điều chỉnh chính sách tiền lương, quy định mức lương tối thiểu phải đủ sống cho một gia đình bốn người, áp dụng cho tất cả các nhóm dân cư.
Nhiều người ngại sinh con và không định sinh nhiều con bởi chi phí nuôi con (ăn, mặc), học hành, khám chữa bệnh bệnh; mất nhiều thời gian, công sức chăm sóc, dạy bảo con cái. (Ảnh minh họa)
Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 được Tổng cục Thống kê công bố vào tháng 1/2025 cho thấy từ năm 2019 đến 2024, dân số Việt Nam tăng mỗi năm gần một triệu người song tốc độ tăng bình quân chỉ đạt 0,99%, giảm so với mức 1,22% giai đoạn 2014-2019.
Gần 15 năm từ 1999 đến 2022, mức sinh của Việt Nam ổn định quanh mức sinh thay thế. Hai năm qua, mức sinh có dấu hiệu giảm nhanh từ 1,96 con mỗi phụ nữ năm 2023 xuống còn 1,91 con vào năm 2024 - mức thấp nhất lịch sử.
Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Vụ phó Truyền thông - Giáo dục (Tổng Cục Dân số) đánh giá đây là hệ quả của xu hướng giới trẻ "lười yêu, ngại cưới, sợ sinh con". Thực tế, người Việt Nam kết hôn lần đầu ngày càng muộn hơn ở tuổi 27,3, tăng 2,1 tuổi so với năm 2019. Trong đó nam giới trung bình trên 29 tuổi trong khi nữ hơn 25. Đặc biệt là ở các thành phố lớn như TP.HCM, con số này là 30,4 - cao nhất cả nước, vượt xa nhiều tỉnh thành khác. Độ tuổi kết hôn tăng cùng tỷ lệ sinh giảm sẽ đẩy nhanh hơn quá trình già hóa dân số ở Việt Nam.
"Mức sinh Việt Nam đã giảm thấp nhất trong lịch sử, dự báo tiếp tục giảm trong tương lai. Xu hướng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, song chủ yếu là áp lực kinh tế và chi phí nuôi dạy con cái, đặc biệt trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao, thu nhập lại không ổn định", ông Phương nói.
Khác với quan niệm "trời sinh voi trời sinh cỏ" trước đây, mỗi gia đình hiện nay buộc phải có kế hoạch tài chính khi xã hội đã chuyển sang xu hướng không cần ăn no mặc ấm nữa mà cần ăn ngon mặc đẹp. Ông Phương phân tích tỷ lệ đô thị hóa và phát triển chóng mặt đã tạo áp lực về công việc, khiến vợ chồng không có thời gian chăm sóc con cái. Hơn nữa, việc lo ngại về chỗ ở và hàng loạt chi phí sinh hoạt như sữa bỉm, giáo dục, y tế... trong bối cảnh trượt giá, khiến nhiều người trì hoãn và từ chối sinh con. Đơn cử, tại Hà Nội giá nhà ở, căn hộ tăng mức báo động, việc mua hay thuê đều không hề dễ dàng, chi phí chỗ ở rất tốn kém.
Phụ nữ còn căng thẳng với thiên chức làm vợ làm mẹ. Họ vừa đi làm vừa phải lo toàn việc nhà, gánh nặng đè vai. Họ cũng đối mặt với áp lực tâm lý và sức khỏe sau sinh, nhiều người bị trầm cảm, bệnh tật. Ngoài ra, sự kỳ vọng của gia đình và xã hội cũng tạo áp lực lên các cặp vợ chồng hiện nay. Cha mẹ đều muốn con học trường điểm, trường quốc tế, cạnh tranh học tập, chi phí giáo dục đội lên cao khi đầu tư cho con học ngoại ngữ, kỹ năng mềm... vì sợ con tụt hậu, lo lắng cho thành công trong tương lai của con.
"Vì vậy, họ chỉ muốn sinh một con, thậm chí lựa chọn không sinh để giảm hàng loạt gánh nặng trên", ông Phương nói, thêm rằng hôn nhân gia đình không còn như xưa nữa, tư duy trách nhiệm làm cha làm mẹ đã thay đổi, nhiều người trẻ ưu tiên sự nghiệp, sở thích cá nhân, sợ nuôi, sợ chăm sóc, sợ giáo dục trẻ.
