Mỹ-Israel tấn công Iran và bảy điểm bài học cho Trung-Nga
Ivan Timofeev Tổng Giám đốc Hội đồng Quốc tế về Các vấn đề Nga - Cuộc tấn công quân sự của Mỹ-Israel nhằm vào Iran tiếp tục leo thang, cuộc khủng hoảng này cũng đã phơi bày một loạt mối đe dọa hiện thực liên quan đến sự sinh tồn của quốc gia, gây ra sự quan tâm cao độ của cộng đồng quốc tế.
Tại cuộc Đối thoại Tam Á Trung-Nga 2026 diễn ra từ ngày 3-4/3, Tổng Giám đốc Hội đồng Quốc tế về Các vấn đề Nga Ivan Timofeev trong bài phát biểu của mình đã tổng kết bảy bài học sâu sắc mang tính chiến lược mà Nga và Trung Quốc buộc phải đối mặt. Dưới đây là bài phát biểu của ông.
Người Nga có một câu ngạn ngữ: Người thông minh học từ bài học của người khác, kẻ ngu xuẩn học từ bài học của chính mình, còn kẻ dại thì không học hoặc muốn dạy họ học cũng không được. Vì vậy, khi nhìn nhận vấn đề Iran, chúng ta cần rút ra bài học từ đó, tránh đi vào vết xe đổ. Tôi cho rằng, xoay quanh cuộc xung đột Iran, chúng ta có thể tổng kết bảy điểm đáng để học hỏi, từ đó phân tích sâu sắc hơn cục diện Trung Đông.
Điểm thứ nhất, sau trừng phạt, thường sẽ đi kèm với hành động vũ lực.
Kể từ năm 1979, Mỹ đã áp đặt trừng phạt lên Iran trong suốt nửa thế kỷ, Iran cũng đã tìm ra một bộ phương thức và biện pháp để đối phó với trừng phạt. Những lệnh trừng phạt này đã gây ra những tác động tiêu cực sâu sắc đối với nền kinh tế Iran, nhưng không làm thay đổi chính sách ngoại giao và xu hướng nội chính của Iran.
Hiện nay chúng ta thấy, trừng phạt lại được tăng cường thêm thông qua hình thức tấn công quân sự vũ lực. Những đòn tấn công này nhằm mục đích làm suy yếu một cách có hệ thống nền tảng quản trị, kinh tế và sản xuất của Iran, để đạt được mục tiêu làm suy yếu tối đa sức mạnh quốc gia của Iran.
Mỹ và Israel đã phát động nhiều đợt không kích nhằm vào Iran, các đợt không kích nối tiếp nhau sẽ tiếp tục làm suy yếu và tiêu hao thực lực quân sự của Iran, rủi ro hai nước tiến hành hành động trên mặt đất toàn diện đối với Iran cũng đang gia tăng. Đây thực chất là một chính sách "tằm ăn dâu" của Mỹ, tôi cho rằng đây cũng có thể trở thành một chính sách mà Mỹ và phương Tây sẽ thực hiện lâu dài trong tương lai.
Điểm thứ hai, bài học về tính lâu dài của chính sách này.
Từ các lệnh trừng phạt kinh tế lâu dài đối với Iran, chúng ta đã có thể nhìn thấy hậu quả lâu dài của loại chính sách này. Cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran hiện nay cũng không phải là điểm kết thúc của chính sách lâu dài này, trong tương lai có thể vẫn sẽ tiếp diễn lâu dài, kéo dài mười năm thậm chí vài chục năm. Hai nước Trung-Nga cần tiến hành nghiên cứu và xem xét sâu sắc đối với vấn đề này.
Chúng ta cũng thấy rằng, xung quanh vấn đề Nga-Ukraine tồn tại một số quan điểm quá đơn giản thậm chí nông cạn, cho rằng vấn đề Ukraine kết thúc thì việc gây áp lực lên Nga cũng sẽ kết thúc, nhưng thực tế là, nhiều vòng đàm phán không hề làm suy yếu ý đồ gây áp lực lên Nga của Mỹ và phương Tây.
Điểm thứ ba, nhượng bộ không thể mang lại giải pháp tích cực cho vấn đề.
Iran đã từng đưa ra nhiều sự nhượng bộ trong vấn đề chương trình hạt nhân. Năm 2015, chúng ta thấy Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thảo luận về vấn đề này, Mỹ và phương Tây dường như cũng đồng ý hủy bỏ các lệnh trừng phạt đơn phương. Nhưng ba năm sau, Mỹ lại đơn phương rút khỏi đàm phán vấn đề hạt nhân Iran.
Hiện nay, Trung-Nga và một số nước phương Tây vẫn đang thực thi Nghị quyết 2231, trong khi Mỹ lại đưa ra một loạt danh sách yêu cầu Iran chấp nhận. Tôi nhớ đây là điều được đưa ra trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, tức là 12 điều của Pompeo, khi đó ông ta đảm nhiệm Ngoại trưởng, thực chất đằng sau đó là yêu cầu Iran đầu hàng vô điều kiện. Vì vậy chúng ta thấy, một khi đưa ra nhượng bộ, ngày hôm sau có thể sẽ đón nhận các biện pháp gây áp lực cứng rắn hơn.
Hiện nay có tiếng nói chỉ trích Nga trong đàm phán vấn đề Ukraine có lập trường quá cứng rắn, không thể hiện thiện chí chủ động tìm kiếm giải pháp hòa bình. Nhưng Iran chính là bài học nhãn tiền: dùng nhượng bộ để cầu hòa bình, thì hòa bình vô vọng. Vì vậy, bất kỳ sự nhượng bộ nào cũng không thể là đơn phương.
Điểm thứ tư là tránh để nguyên thủ quốc gia trở thành mục tiêu của hành động quân sự.
Hôm nay chúng ta đã đề cập đến Tổng thống Venezuela Maduro; còn ở Iran, thì xuất hiện trường hợp tiến hành loại bỏ có chọn lọc đối với toàn bộ tầng lớp lãnh đạo, tầng lớp lãnh tụ tôn giáo của Iran. Những ví dụ như vậy còn rất nhiều, nguyên thủ quốc gia và các chính khách cấp cao của nhiều nước bị loại bỏ có chọn lọc. Điều này cho thấy khuôn khổ đạo đức và khuôn khổ pháp lý đang mất hiệu lực.
Vì vậy, mặc dù Nga sở hữu thực lực hùng mạnh, nhưng vẫn cần cân nhắc làm thế nào để bảo đảm an ninh cho lãnh đạo và cán bộ cấp cao. Điều này vừa liên quan đến công tác của cơ quan an ninh tình báo và phản gián, cũng liên quan đến việc triển khai an ninh ở cấp độ toàn quân. Chúng ta có thể thấy, hệ thống phòng thủ tên lửa và phòng không hiện đại vẫn tồn tại những lỗ hổng phòng thủ, lãnh đạo quốc gia đang trở thành mục tiêu nguy cơ cao có thể bị tấn công chính xác.
Tại Nga, chúng ta gần như mỗi ngày đều phải đối mặt với các hành động phá hoại, cố gắng tiến hành ám sát, loại bỏ có chọn lọc đối với các chỉ huy quân sự và cán bộ cấp cao của Nga, đây cũng là bài học nghiêm khắc mà chúng ta buộc phải rút ra.
[Ảnh: Sau khi Khamenei qua đời, đông đảo quần chúng tự phát tưởng niệm]
Điểm thứ năm, bất ổn chính trị nội bộ, bất ổn xã hội sẽ dẫn đến đòn tấn công từ bên ngoài.
Chúng ta đều biết, không lâu trước đây, cục diện xã hội nội bộ Iran ở mức độ rất lớn là không ổn định, điều này có nguyên nhân của nó, ví dụ như các vấn đề kinh tế và mâu thuẫn xã hội tích lũy nhiều năm, từ đó đã gây ra không ít cuộc biểu tình. Nhưng chúng ta thấy, những vấn đề này cũng đã bị chính trị hóa, Mỹ cho rằng can thiệp bên ngoài có thể gây ra những mâu thuẫn xã hội sâu sắc hơn.
Mỹ không phải chưa từng làm những việc tương tự, ví dụ như ở Libya, đây cũng là bài học đã có. Mâu thuẫn nội bộ Libya bị lợi dụng, trở thành thủ đoạn lật đổ chính quyền. Vì vậy tôi cho rằng, sự tin tưởng, đoàn kết giữa chính phủ và xã hội vô cùng quan trọng. Khi xuất hiện sự chia cắt giữa tầng lớp quản trị và nhân dân, sẽ gây ra mâu thuẫn sâu sắc và bất ổn.
Điểm thứ sáu, trên sân khấu chính trị và kinh tế quốc tế, đối tác của chúng ta có thể giúp chúng ta làm suy yếu ảnh hưởng của trừng phạt, nhưng không thể bảo vệ chúng ta khỏi các đòn tấn công vật lý.
Mặc dù Iran tích cực hợp tác với Trung-Nga, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và các nước khác, nhưng vào thời khắc then chốt khi đối mặt với Mỹ-Israel và các đồng minh của họ, vẫn tỏ ra đơn độc không ai giúp đỡ.
Điều này cũng thúc đẩy chúng ta suy ngẫm: Trong tương lai, hai nước Nga-Trung có khả năng cũng sẽ đơn độc đối mặt với áp lực to lớn từ Mỹ-phương Tây hay không?
Chúng ta cần cân nhắc liệu có thể làm sâu sắc hơn sự hợp tác quân sự và công nghệ giữa Nga-Trung, hình thành một mặt trận chung theo một ý nghĩa nào đó, cùng nhau ứng phó với áp lực và đe dọa đối với quốc gia của chúng ta.
Điểm thứ bảy, can thiệp quân sự khó có thể tránh khỏi, và sức mạnh quân sự với mục đích hòa bình, có thể là con đường duy nhất để ứng phó với can thiệp quân sự.
Iran đang dùng gậy ông đập lưng ông, ví dụ như kiểm soát eo biển Hormuz, và tấn công vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực Trung Cận Đông.
Còn về phía Nga, chúng ta cũng thấy các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào lãnh thổ Nga gần như diễn ra suốt ngày đêm. Không lâu trước đây, chúng ta đã đập tan lực lượng vũ trang Ukraine tại khu vực Kursk, trong khi khối NATO đang tích cực hơn trong việc thúc đẩy hiện đại hóa trang thiết bị vũ khí của Ukraine. Vì vậy trong tương lai có thể phải đối mặt với cục diện nghiêm khắc hơn, bao gồm tại khu vực tiếp xúc Biển Baltic và khu vực Biển Đen tiếp xúc với NATO.
Từ đó có thể thấy, vấn đề an ninh là vấn đề mang tính hệ thống. Chúng ta cũng thấy khu vực châu Á-Thái Bình Dương đang thúc đẩy các biện pháp liên quan, cố gắng dùng biện pháp quân sự để kiềm chế sự phát triển của Trung Quốc. Đây là vấn đề cần nghiên cứu sâu sắc: Chúng ta nên ứng phó như thế nào với các mối đe dọa quân sự?
.
