[Funland] Tình hình Iran từ 28/2/2026

Andrew Napolitano: Xin chào quý vị, chào mừng đến với Judging Freedom. Hôm nay là ngày 3 tháng 3 năm 2026, thứ Ba. Giáo sư John Mearsheimer hiện đã tham gia cuộc thảo luận cùng chúng tôi. Giáo sư Mearsheimer, chào mừng ngài, người bạn thân mến của tôi. Kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ, chúng ta chưa kịp trao đổi, và tôi cũng như khán giả đều rất mong nghe ý kiến của ngài. Trước khi đi sâu vào nguyên nhân và bối cảnh cụ thể, ngài có suy nghĩ gì về cuộc tấn công liên hợp Mỹ-Israel vào Iran bắt đầu từ sáng thứ Bảy?

Mearsheimer: Khi suy nghĩ về cuộc chiến này, bạn phải tự hỏi: mục tiêu của chúng ta là gì? Để đạt được mục tiêu đó, chúng ta phải làm gì? Nói cách khác, chiến thắng có nghĩa là gì đối với Mỹ và Israel? Còn với người Iran, chiến thắng là gì? Mục tiêu cuối cùng của họ là gì? Khả năng đạt được mục tiêu đó ra sao?
Tôi cho rằng, chỉ xét riêng khung phân tích này thôi, mục tiêu của phe ta là hoàn toàn không thể đạt được; chúng ta không thể giành chiến thắng theo bất kỳ cách nào có ý nghĩa. Trong khi đó, người Iran chỉ cần sống sót qua cuộc chiến này thì đã coi như thắng lợi, và tôi tin rằng họ có thể sống sót. Tất cả điều này cho thấy chúng ta đã rơi vào một tình thế cực kỳ nan giải.

• Napolitano: Liệu chính quyền Trump có thể nêu ra một bộ mục tiêu vừa có cơ sở đạo đức, vừa hợp pháp, và vừa khả thi về mặt quân sự hay không?

Mearsheimer: Họ chưa từng giải thích một cách mạch lạc về mục tiêu của hành động này. Tổng thống Trump liên tục thay đổi lập trường—ban đầu viện cớ này, sau đó lại chuyển sang lý do khác, rồi lại đổi sang lý do thứ ba, tốc độ thay đổi khiến người ta kinh ngạc.
Nhưng thật ra, câu hỏi của anh phần lớn không quan trọng, bởi nó giả định rằng Mỹ đang kiểm soát cục diện, như thể Mỹ có những mục tiêu rõ ràng và độc lập.
Sự thật là Israel mới là bên nắm giữ tay lái, điều này rất rõ ràng. Tucker Carlson từng gặp Tổng thống Trump, và Trump cơ bản đã nói với ông ta rằng ngoài việc tham chiến, ông ta không còn lựa chọn nào khác. Thông tin mà Tucker nhận được là: Israel đang dẫn dắt mọi chuyện, và Trump thực chất đang nghe theo sắp đặt của Israel. Do đó, mục tiêu của Mỹ phần lớn là vô nghĩa. Câu hỏi thực sự nên đặt ra là: mục tiêu của Israel là gì? Và mục tiêu đó rất rõ ràng.

• Napolitano: Dưới đây là phát biểu của Tucker Carlson hôm qua, chúng ta hãy xem trước.
Tucker Carlson: “Bibi (Netanyahu) đã nói thẳng với Tổng thống Mỹ rằng: ‘Ông có thể tham gia, hoặc không, nhưng tôi nhất định sẽ hành động.’ Ngoại trưởng Rubio cũng xác nhận điều này trong cuộc gọi với các lãnh đạo Quốc hội hôm qua. Ông ấy cho biết phía Israel đã tuyên bố rõ ràng rằng họ đã quyết định hành động. Đến nước này, Mỹ thực ra chỉ còn hai lựa chọn: hoặc tham gia để cố gắng hỗ trợ hoặc kiềm chế hành động quân sự của Israel, nỗ lực giới hạn xung đột trong phạm vi nhất định và đóng vai trò điều phối trong chiến dịch này; hoặc nói thẳng ‘không’ với Israel. Nhưng phương án thứ hai chưa bao giờ được đưa ra bàn bạc, chưa từng là một lựa chọn khả thi.
Trong suốt 63 năm qua, không một tổng thống Mỹ nào từng cân nhắc làm điều này. Vị tổng thống cuối cùng nói ‘không’ với Israel, từ chối dứt khoát và cố gắng kiềm chế tham vọng cốt lõi của họ, chính là John F. Kennedy vào năm 1962.
Lúc đó, ông đã tranh cãi với Thủ tướng sáng lập Israel, David Ben-Gurion, về chương trình hạt nhân Dimona—một cuộc tranh cãi lẽ ra phải được chú ý nhiều hơn nhưng lại bị lãng quên.
Kennedy nói rõ: “Không được! Tôi phản đối phổ biến hạt nhân—đó là một trong những nguyên tắc cốt lõi trong nhiệm kỳ của tôi. Cả hai bên chúng ta đều không được tiếp tục các thử nghiệm liên quan, và tôi yêu cầu thanh sát.”
Tất nhiên, ông không thể thực hiện cam kết này, vì bị ám sát vào tháng 11 năm 1963. Phó tổng thống kế nhiệm, Lyndon Johnson, đã bật đèn xanh cho chương trình hạt nhân của Israel. Đó là lần cuối cùng một tổng thống Mỹ nói ‘không’ với Israel.
Liệu điều này có rất có thể là sự thật, phải không?

Mearsheimer: Đúng vậy, tôi đồng ý. Nhưng tôi muốn bổ sung thêm: Israel đã hai lần vào năm 2024 cố gắng lôi kéo chính quyền Biden vào cuộc chiến với Iran. Mọi người hẳn còn nhớ hồi tháng Tư năm đó, họ tấn công đại sứ quán Iran ở Damascus, Syria, rồi đến tháng Mười, họ lại tấn công ngay trong lòng Tehran, giết hại một lãnh đạo Palestine. Kết quả của hai cuộc tấn công này là giao tranh tên lửa giữa Israel và Iran, và Israel muốn lôi kéo chúng ta vào cuộc chiến đó, muốn kéo chính quyền Biden xuống nước.
Chính quyền Biden đã không tham gia, chúng ta đứng ngoài, dù khi Iran tấn công Israel và hai bên giao tranh bằng tên lửa, chúng ta có hỗ trợ phòng thủ cho Israel, nhưng Biden đủ khôn ngoan để không can dự vào các cuộc tấn công trên đất Iran.
Ngược lại, chính quyền Trump đã hai lần trực tiếp tham gia tấn công lãnh thổ Iran, chứ không chỉ đơn thuần là phòng thủ cho Israel. Hãy nhớ cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng Sáu năm 2025—chúng ta ném bom Iran vào ngày 22 tháng Sáu năm ngoái, và lần này, chúng ta đang lao vào một cuộc oanh tạc Iran toàn diện. Vì vậy, tôi muốn nhấn mạnh: dù chính quyền Biden năm 2024 có hỗ trợ phòng thủ Israel, họ đã không tham chiến, dù Israel từng cố gắng lôi kéo chúng ta.

• Napolitano: Vậy cuộc xâm lược này có cơ sở đạo đức nào không?

Mearsheimer: Hoàn toàn không. Cuộc xâm lược này không có cơ sở pháp lý trong luật pháp quốc nội, cũng không có cơ sở trong luật pháp quốc tế. Tôi nghĩ gần như tất cả mọi người đều đồng ý điều này. Nhưng Tổng thống Trump không quan tâm đến luật pháp quốc tế, cũng không quan tâm đến luật pháp Mỹ. Ông ta là một người đơn phương, hành động theo ý muốn, coi pháp luật chỉ là thứ có thể bỏ qua khi thấy thuận tiện.

• Napolitano: Vậy về mặt quân sự, hành động này có khả thi không? Chúng ta nhận được thông tin quá mâu thuẫn. Giám đốc Tình báo Quốc gia thẳng thắn cho biết, cộng đồng tình báo đánh giá Iran từ năm 2003—tức 23 năm trước—đã không còn phát triển vũ khí hạt nhân, vì một Ayatollah—chính là Khamenei—đã ngăn cản họ, và ông này sau đó đã bị ám sát.
Bộ trưởng Quốc phòng—người tự xưng là “bộ trưởng chiến tranh”—lại nói việc này không liên quan đến lật đổ chính quyền, nhưng Tổng thống thì một mặt kêu gọi người dân Iran xuống đường, mặt khác lại nói thời cơ sẽ do chúng ta thông báo, hãy ở nhà, đừng tự ý chiếm chính quyền—rõ ràng là liên quan đến lật đổ chính quyền.
Ngoại trưởng còn nói Iran đang chế tạo vũ khí có thể gây hại cho chúng ta trong tương lai, nhưng việc chế tạo vũ khí ‘có thể’ gây hại trong tương lai—không thể coi là mối đe dọa cấp bách.

Mearsheimer: Đúng vậy, Mỹ không hề đối mặt với ‘mối đe dọa cấp bách’. Như tôi đã nói ở đầu chương trình, chính chúng ta không có mục tiêu rõ ràng, nên Tổng thống Trump mới liên tục thay đổi lý do hành động.
Israel mới là bên thực sự dẫn dắt, và Israel đã tuyên bố rõ ràng mục tiêu của họ là lật đổ chính quyền. Về điểm này, tôi muốn nói thêm: người ta nói muốn loại bỏ tên lửa đạn đạo của Iran, muốn xóa bỏ vĩnh viễn năng lực làm giàu urani, và cuối cùng là xóa bỏ khả năng Iran hỗ trợ Hamas, Hezbollah và Houthi. Nhưng trừ khi lật đổ chính quyền, không điều nào trong số này có thể thực hiện được.
Logic cốt lõi là: bạn phải thay đổi chính quyền Iran hiện tại, rồi chính quyền mới sẽ quyết định không chế tạo tên lửa đạn đạo, không hỗ trợ Houthi và Hamas, và không làm giàu urani nữa. Bạn phải lật đổ chính quyền này, và Israel hiểu rõ điều đó.
Bạn phải tin vào hai điều: thứ nhất, bạn có thể lật đổ chính quyền này; thứ hai, bạn có thể dựng lên một chính quyền mới, và chính quyền mới này sẽ vĩnh viễn không đi theo con đường làm giàu urani, vĩnh viễn không chế tạo tên lửa đạn đạo, và vĩnh viễn không hỗ trợ Houthi, Hamas và Hezbollah. Đó là tiền đề bạn phải chấp nhận.
Do đó, lật đổ chính quyền phải là mục tiêu của hành động này, vì đó là con đường duy nhất để giải quyết các vấn đề khác. Nếu bạn chỉ vào phá hủy cơ sở tên lửa hay loại bỏ năng lực làm giàu urani, Iran sẽ tái xây dựng. Vì vậy, bạn phải lật đổ chính quyền, và phải tin rằng chính quyền mới sẽ không quan tâm đến các lựa chọn quân sự này. Vấn đề nằm ở đây: tôi muốn hỏi bất kỳ ai cho rằng hành động quân sự này sẽ hiệu quả, liệu các bạn thực sự tin rằng có thể lật đổ chính quyền? Đó có phải là kết quả cuối cùng?
Nếu các bạn thực sự tin rằng chúng ta sẽ lật đổ được chính quyền, thì các bạn có tin rằng chính quyền mới sẽ từ bỏ tên lửa, từ bỏ làm giàu urani, và không hỗ trợ Houthi, Hamas và Hezbollah? Tôi không thể nghĩ ra một logic hợp lý nào để giải thích làm thế nào đạt được lật đổ chính quyền, và khiến chính quyền mới hoàn toàn không quan tâm đến ba điều này.

• Napolitano: Vậy Netanyahu có phải là người, như Tucker nói, đã buộc Trump hành động bằng cách bảo Rubio tiết lộ thông tin với ‘Nhóm Tám Người’ (cụm từ chỉ 8 nghị sĩ được nghe báo cáo mật từ hành pháp)? Tôi cho rằng đó là nội dung Rubio đã tiết lộ với ‘Nhóm Tám Người’, vì ông ấy đã hé lộ một phần thông tin đã chia sẻ với họ.
Toàn bộ chuyện ‘Nhóm Tám Người’ này là vi hiến—luật yêu cầu thông báo cho Quốc hội, chứ không phải chỉ 8 nghị sĩ cụ thể, và không được dùng lời thề bảo mật để ràng buộc 8 người này, khiến họ không thể thông báo cho các thành viên Quốc hội khác, cho cử tri, hay cho báo chí—đó không phải là hành vi dân chủ. Nhưng chúng ta có thể tạm gác lại điều này. Liệu Netanyahu có buộc Trump hành động, hay cuộc tấn công liên hợp này đã được lên kế hoạch từ trước để diễn ra đúng ngày khởi sự?

Mearsheimer: Đây không chỉ là vấn đề của Israel, mà còn liên quan đến nhóm vận động thân Israel tại Mỹ. Trump luôn chịu áp lực khổng lồ từ nhóm vận động này. Hơn nữa, nếu bạn xem đội ngũ đàm phán của ông ấy, con rể Jared Kushner và Steve Witkoff là hai đại diện đàm phán chính, và họ là những người đại diện chính của Mỹ trong quan hệ với Iran. Cả hai đều là những người theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái cứng rắn, cam kết sâu sắc với Israel, và thực chất là đại diện cho Israel.
Điều này cho thấy: không chỉ Israel đang gây sức ép với Mỹ, mà bên trong nước Mỹ cũng có lực lượng khiến Mỹ phải nghe theo Israel. Nếu không có nhóm vận động cực kỳ có ảnh hưởng này gây áp lực lên Tổng thống Trump và các đời tổng thống trước, thái độ của chúng ta đối với Israel—kể cả trong quá khứ và hiện tại—sẽ hoàn toàn khác biệt. Chúng ta sẽ đối xử với Israel như một quốc gia bình thường, nhưng chúng ta đã không làm vậy. Chúng ta đã dành cho Israel đặc quyền đặc lợi, và mối quan hệ giữa chúng ta với Israel là chưa từng có trong lịch sử, đó chính là động lực then chốt thúc đẩy sự việc.
Vì vậy, đây không phải là vấn đề đơn phương từ phía Israel. Còn về quá trình lên kế hoạch, hiện tại thật khó để khẳng định. Tôi khó tin rằng họ đã quyết định từ cuối tháng 12 năm ngoái sẽ tấn công vào một thời điểm nào đó, dù chỉ là vấn đề thời gian. Tôi chắc chắn họ có các kế hoạch ứng phó khẩn cấp quan trọng, và họ chắc chắn đã thảo luận về khả năng tấn công, nhưng liệu họ có thực sự lên kế hoạch tấn công vào cuối tuần này hay không—thì rất khó nói.

• Napolitano: Là một cựu binh Không quân, ngài đánh giá thế nào về chi phí của toàn bộ thiết bị quân sự đang tập kết ở đó? Hàng trăm máy bay, hàng chục tàu chiến, hàng nghìn binh sĩ.

Mearsheimer: Tôi không thể, thực ra chúng ta phải đợi đến khi toàn bộ chiến dịch kết thúc mới biết rõ chi phí thực sự, nhưng rõ ràng đây sẽ là một khoản chi khổng lồ. Tổng thống Trump nói cuộc chiến này có thể kéo dài bốn đến năm tuần, nhưng tôi nghĩ nó có thể kéo dài hơn, dù ai có thể biết chắc được? Tuy nhiên, nó sẽ ngốn của chúng ta một khoản tiền khổng lồ.
Hơn nữa, nó sẽ ảnh hưởng thế nào đến kho vũ khí của chúng ta? Kho vũ khí của chúng ta sẽ bị hao tổn đến mức nào? Điều này sẽ ảnh hưởng ra sao đến chiến tranh Ukraine, và đến khả năng xảy ra xung đột với Trung Quốc ở Đông Á? Người Trung Quốc chắc chắn đang âm thầm vui sướng, vì chúng ta không chỉ bị kẹt ở Ukraine, mà giờ đây lại bị kéo vào Trung Đông, tiêu hao lượng đạn dược khổng lồ, trong khi chúng ta không phải là quốc gia có nền tảng sản xuất mạnh mẽ để dễ dàng bổ sung lượng đạn dược đã tiêu hao.

• Napolitano: Trung Quốc mua một lượng lớn dầu mỏ từ Iran. Liệu Trung Quốc có cho phép chính phủ Iran sụp đổ và bị thay thế bởi một chính quyền hoàn toàn nghe theo Trump, từ đó ảnh hưởng đến nguồn cung dầu mỏ? Liệu sự phát triển của mối quan hệ này có đi ngược lại lợi ích tốt nhất của Trung Quốc?

Mearsheimer: Tôi không tin Mỹ có thể dựng lên một chính quyền như vậy—đó là giấc mơ ban ngày. Chính quyền Trump và Israel có thể nghĩ như vậy, nhưng điều đó tuyệt đối không thể xảy ra. Vì vậy, tôi nghĩ người Trung Quốc không cần quá lo lắng. Dù chính quyền nào lên nắm quyền ở Tehran, họ cũng sẽ thù địch với Mỹ, và ý tưởng rằng chính quyền kế nhiệm ở Iran sẽ nghe theo Mỹ—chỉ là ảo tưởng.
Nhưng không nghi ngờ gì, Trung Quốc hiện tại và trong tương lai sẽ hết sức hỗ trợ chính quyền Iran, giúp họ duy trì khả năng chống đỡ áp lực từ Mỹ. Tôi cho rằng Israel vội vàng tấn công lúc này là vì họ hiểu đây là ‘cửa sổ cơ hội’—theo thời gian, Iran sẽ có kho tên lửa và drone lớn hơn, và khi đó nếu Israel tấn công Iran, họ sẽ phải chịu tổn thất nặng nề. Vì vậy, họ nên hành động ngay bây giờ, đặc biệt là khi có Mỹ hậu thuẫn.
Nhưng như tôi đã nói, họ không thể giành chiến thắng theo bất kỳ cách nào có ý nghĩa, và người Iran chỉ cần trụ vững là được. Trước khi lên chương trình, tôi đã nghĩ đến một kịch bản: giả sử trong một hoặc hai tuần tới, Mỹ tiến hành vài đợt tấn công lớn, phá hủy toàn bộ tên lửa và drone của Iran—dù điều này sẽ không xảy ra, chúng ta cứ giả định như vậy—rồi Mỹ tuyên bố chiến thắng. Vậy chúng ta sẽ ở vào tình thế nào?
Câu trả lời là: chính quyền Iran vẫn vững chắc, họ sẽ tái xây dựng hệ thống tên lửa, khôi phục năng lực làm giàu urani, và tái lập lực lượng drone. Vậy chúng ta làm thế nào để thắng cuộc chiến này? Vì Iran sẽ không biến mất, và chính quyền này cũng sẽ không biến mất; ngay cả khi nó sụp đổ, chính quyền kế nhiệm cũng sẽ không thân Mỹ.
Hơn nữa, tôi dám cá rằng chính quyền mới sẽ có xu hướng phát triển vũ khí hạt nhân, trong khi chính quyền do Khamenei lãnh đạo lại không quan tâm đến điều này. Chúng ta vừa ám sát lãnh đạo Iran—người thực chất là rào cản chính đối với việc Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Giờ đây ông ta không còn nữa, cộng với diễn biến của cuộc chiến này, động lực và tiềm năng phát triển vũ khí hạt nhân của Iran sẽ lớn hơn nhiều, và vấn đề này trong tương lai sẽ nghiêm trọng hơn hiện tại rất nhiều.

• Napolitano: Các đồng nghiệp ở Viện Quincy của chúng tôi vừa đưa ra một tiêu đề tin tức: Tổng thống Trump nói “Chúng ta có vũ khí vô hạn, đủ để đánh một cuộc chiến vô tận”, nhưng sự thật không phải vậy. Ngay trước khi Mỹ phát động cuộc chiến này với Iran, Tướng Dan Caine đã chỉ ra điều này. Liệu Trump có thực sự kém thông tin đến mức bị lòng kiêu ngạo chi phối, đến nỗi không hiểu rằng vũ khí của chúng ta không phải là vô hạn, thậm chí đang thiếu hụt?

Mearsheimer: Caine chắc chắn đã báo cáo với ông ta, và báo chí đưa tin rầm rộ. Hãy nhìn vào chiến tranh Ukraine và những phát ngôn trong năm qua, chúng ta liên tục nói rằng viện trợ cho Ukraine là có hạn, vì kho đạn và vũ khí đã giảm xuống mức nguy hiểm, và giờ đây chúng ta lại mở chiến trường ở Trung Đông, kho vũ khí sẽ tiếp tục cạn kiệt theo cách tác chiến hiện tại.
Vì vậy, tôi cho rằng Tổng thống Trump chỉ đang huênh hoang. Như ai cũng biết, ông ta thường xuyên đưa ra những tuyên bố xa rời sự thật cơ bản, và đây chỉ là một ví dụ điển hình.
Hơn nữa, đây cũng chính là lý do người Iran phải trụ vững: họ phải tiếp tục tấn công Israel, tấn công các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực và vùng Vịnh, và hết sức phong tỏa Biển Đỏ và Vịnh Ba Tư.

• Napolitano: Người mà Mỹ-Israel muốn dựng lên, đã sống ở Mỹ suốt 45 năm qua, chính là con trai của Shah Pahlavi, cũng mang tên Reza Pahlavi. Tôi không thể tưởng tượng, sau hơn 40 năm, ông ta vẫn được người dân Iran hoan nghênh và chấp nhận?
Dù ông ta sống bao lâu đi nữa, ông ta cũng chỉ là một con rối của Mỹ. Sau khi Khomeini bị ám sát, 160 nữ sinh bị giết, và phòng sơ sinh trong bệnh viện ở trung tâm Tehran bị ném bom, gia đình Pahlavi đã bị người dân Iran ghê tởm từ lâu.

Mearsheimer: Tôi hoàn toàn đồng ý 100%, nhưng xin được bổ sung thêm một điểm. Việc chính phủ Mỹ và những người ủng hộ họ lại coi ông ta là ứng cử viên thay thế khả thi, chính là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy họ hoàn toàn không có tổ chức hay nhân vật nào có thể cai trị Iran theo hướng thân Mỹ sau khi lật đổ chính quyền.
Hãy nhớ rằng, mục tiêu cốt lõi của hành động này chính là lật đổ chính quyền. Bạn phải tự hỏi mình hai câu hỏi: thứ nhất, liệu có thể lật đổ chính quyền không? Thứ hai, ngay cả khi lật đổ được, bạn có thể có một chính quyền thân thiện với Mỹ không? Chúng ta không có lực lượng thân Mỹ nào trong Iran, và ngay cả khi lật đổ được chính quyền, cũng không có ứng cử viên hợp lý nào để cai quản đất nước.
Vậy chúng ta sẽ làm gì? Đưa con trai Shah trở về và trao quyền cho ông ta? Đó hoàn toàn là sự tái diễn của năm 1953.

• Napolitano: Nhắc khán giả nhớ rằng, năm 1953, CIA và MI6 đã dàn dựng đảo chính, lật đổ Tổng thống Iran được bầu Mohammad Mosaddegh, và đưa Vua Pahlavi—cha của người này—lên ngôi. Khi cha ông ta bị phế truất, ông ta còn rất trẻ, rồi cùng mẹ và anh chị em chạy sang Maryland, Mỹ.

Mearsheimer: Và hãy nhớ rằng, cha ông ta vào thời điểm đó là người bị căm ghét. Cha ông ta không phải bị các Ayatollah lật đổ bằng vũ lực, và cũng chưa từng là một lãnh đạo được yêu mến ở Iran. Thực tế hoàn toàn ngược lại, phần lớn người Iran đều vui mừng khi thấy ông ta ra đi.

• Napolitano: Giáo sư Mearsheimer, tôi muốn hỏi ngài về Thổ Nhĩ Kỳ. Cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett từng nói, dù tốt hay xấu, Thổ Nhĩ Kỳ là mối đe dọa lớn hơn Iran đối với sự ổn định của Israel. Liệu ngài có dự đoán Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tận dụng việc Israel bị ném bom theo cách nào đó, hay ngài cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ hành động gì khi Israel bị tấn công?

Mearsheimer: Hoàn toàn không. Tôi cho rằng người Thổ Nhĩ Kỳ trong thâm tâm mong muốn Iran sống sót, vì họ hiểu rõ Iran và Thổ Nhĩ Kỳ là hai cường quốc lớn ở Trung Đông mà Israel muốn làm suy yếu, thậm chí tiêu diệt. Israel muốn thống trị Trung Đông, như chúng ta đã nhiều lần thảo luận, mục tiêu thực sự của họ ở Iran là chia cắt nước này, giống như họ đã làm ở Syria, và họ cũng muốn làm điều tương tự với Thổ Nhĩ Kỳ, làm suy yếu Thổ Nhĩ Kỳ càng nhiều càng tốt.
Người Thổ Nhĩ Kỳ hiểu rõ điều này. Tôi tin rằng sắp tới bạn sẽ thấy người Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng nói nhiều hơn về vũ khí hạt nhân. Đã có bằng chứng cho thấy điều này. Trong hai hoặc ba tháng qua, tôi đã đọc vài bài viết, trong đó người Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu thảo luận nghiêm túc về việc sở hữu vũ weapons hạt nhân. Lý do là họ coi Israel là mối đe dọa, giống như người Iran coi Israel là mối đe dọa. Nỗi sợ lớn nhất của người Thổ Nhĩ Kỳ là, nếu Israel và Mỹ tiêu diệt Iran, thì khẩu súng tiếp theo sẽ chĩa vào Thổ Nhĩ Kỳ. Đó chính là sự thật của cục diện hiện nay.

• Napolitano: Ngài dự đoán cuộc chiến này sẽ diễn ra thế nào? Trump vừa nói sẽ kết thúc trong bốn tuần, vừa lại nói với Hegseth rằng chúng ta không loại trừ khả năng điều động bộ binh. Cá nhân tôi cho rằng điều động bộ binh sẽ là thảm họa đối với Mỹ.

Mearsheimer: Rất khó nói. Nếu chiến tranh kéo dài bốn tuần, chính quyền Tehran vẫn tồn tại, và họ tiếp tục phóng tên lửa đạn đạo vào các căn cứ Mỹ và Israel, đồng thời phóng drone, thì phải làm sao? Cuộc chiến dường như không có hồi kết, đạn dược của chúng ta sắp cạn kiệt, và dư luận Mỹ cũng đang quay lưng với Trump.

Liệu Tổng thống Trump có thể đối xử với Iran như ông ta đã đối xử với Houthi năm ngoái không? Mọi người còn nhớ, Trump nhậm chức tháng Một năm 2025, tháng Ba cùng năm, ông ta tuyên bố sẽ tiêu diệt hoàn toàn Houthi, rồi mở chiến dịch chống Houthi, nhưng đến tháng Năm, ông ta đã bỏ cuộc—ông ta không đánh nổi Houthi.
Nếu ông ta thậm chí còn không thể khuất phục được lực lượng Houthi, thì làm sao có thể đánh bại Iran? Nhưng dù sao đi nữa, ông ta thực sự đã không thắng được Houthi, ông ta đã đầu hàng, và còn thừa nhận: ‘Tôi không ngờ họ lại mạnh đến thế, tôi đã chán rồi, nên chúng tôi rút lui’. Liệu bạn có thể làm điều tương tự với Iran không, đặc biệt là khi chúng ta gắn chặt với Israel? Tôi không biết liệu ông ta có thể cứ thế mà rút lui được không.

Vậy Trump phải làm gì đây? Ông ta sẽ điều động bộ binh? Điều đó chỉ khiến tình hình tồi tệ hơn, nên ông ta thực sự đang lâm vào thế bế tắc. Tình hình từ phía Iran cũng không thể xem nhẹ: giả sử chúng ta thành công trong việc làm suy yếu Iran và đánh gục chính quyền họ—thì từ góc nhìn của Iran, nếu bạn là người Iran và cho rằng mình sắp sụp đổ, bạn có thể kéo tất cả mọi người cùng chết. Có lẽ điều họ sẽ làm tiếp theo là sử dụng toàn bộ tên lửa đạn đạo và drone còn lại để phá hủy toàn bộ cơ sở hạ tầng dầu mỏ ở vùng Vịnh, gây ra thiệt hại kinh tế toàn cầu khổng lồ, và phong tỏa eo biển Hormuz trong thời gian dài—hãy nhớ rằng, eo biển này vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu, một khi bị phong tỏa, sẽ gây ra khủng hoảng năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Vì vậy, chúng ta đang nói về hai quốc gia đều đang lâm vào cuộc chiến sinh tử: từ góc nhìn của Iran, họ đang đối mặt với mối đe dọa sinh tồn, và Israel cũng cho rằng mình đang đối mặt với mối đe dọa sinh tồn. Khi nói về quan hệ giữa chúng ta với họ, họ mới là bên nắm quyền chủ động. Bạn có thể tự hỏi, trong tình huống này, làm thế nào để từng bước giảm leo thang căng thẳng? Có lẽ bạn có thể làm được, có lẽ đến một thời điểm nào đó, cả hai bên sẽ có động lực để làm điều đó, nhưng tương tự, nếu bạn bắt đầu giảm leo thang, thì Mỹ đã thua.
Tổng thống Trump đang đặt cược rằng ông ta có thể đánh bại Iran ở đây, đây không phải là hành động ngày 22 tháng Sáu năm ngoái—khi đó ông ta ra lệnh tấn công ba cơ sở hạt nhân ở Natanz, Isfahan và Fordow. Giờ đây, cục diện đã hoàn toàn khác. Ông ta đang dồn lực cho mục tiêu lật đổ chính quyền, và làm điều đó mà không điều động bộ binh.
Hơn nữa, ngay cả khi ông ta đạt được lật đổ chính quyền, điều đó có mang lại lợi ích gì cho Mỹ không? Vì vậy, tôi không thấy viễn cảnh thành công nào cho Tổng thống Trump. Gần như mọi câu chuyện ông ta có thể kể ra, tôi đều có thể dễ dàng bác bỏ.

Tôi ‘thích’ nhất bình luận của Pete Hegseth: “Trước tiên, cuộc chiến này không phải do chúng ta gây ra.”
Tôi tự hỏi, liệu anh ta có nghiêm túc không? Tôi tin rằng, bất kỳ ai nghiên cứu chiến tranh một cách nghiêm túc—dù chỉ nửa nghiêm túc—cũng hiểu rằng khi dấn thân vào chiến tranh, bạn tuyệt đối không nên đưa ra những tuyên bố táo bạo như vậy. Chiến tranh là một sự nghiệp cực kỳ phức tạp, đầy rẫy những hậu quả ngoài dự kiến, và dự đoán mọi chuyện sẽ kết thúc thế nào là một việc rất khó khăn. Khi xem xét những gì chúng ta đang làm ở Iran, tôi cho rằng đây không phải là dịp thích hợp để đưa ra những tuyên bố táo bạo. Bạn cần thừa nhận rằng mình có thể mắc sai lầm, và cuối cùng có thể thất bại—điều này rất phổ biến khi các quốc gia bước vào chiến tranh.

Vì vậy, khi nghe Pete Hegseth phát biểu, trước tiên bạn có thể hiểu tại sao chúng ta lại bước vào chiến tranh—chỉ riêng việc người này có mặt trong phòng để cố vấn cho Tổng thống Trump đã đủ để giải thích lý do. Thứ hai, khi nghe những lời nói kiêu ngạo của người này, bạn có thể thấy rõ ông ta hoàn toàn không biết mình đang nói gì. Khi cuộc chiến này kết thúc, rất có thể chúng ta sẽ phải chịu thiệt hại.

• Napolitano: Giáo sư John Mearsheimer, dù chúng ta nói về điều gì, trò chuyện với ngài luôn là niềm vui, người bạn thân mến của tôi. Cảm ơn ngài rất nhiều.
Mearsheimer: Đó là vinh dự của tôi, và chúc anh mọi điều tốt lành, cảm ơn anh. ■

(Pham Hoang)