Bài học đầu tiên của chiến tranh là 'biết kẻ thù của mình' – kẻ thù của nước Anh lúc này là Donald Trump
Bài của Simon Tisdall, Báo The Guardian, Chủ Nhật 8 Mar 2026 13.00 GMT
Chín ngày trôi qua, cuộc chiến phi nghĩa, bất hợp pháp do Mỹ-Israel phát động chống lại Iran ngày càng trở nên mất cân xứng, nhục nhã và điên rồ. Việc một tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi đánh chìm tàu hải quân Iran ngoài khơi Sri Lanka đã chứng minh rằng, đối với tên liều Donald Trump, toàn bộ thế giới là chiến trường của y. Các giải pháp ngoại giao đã bị Washington phá hoại bằng cách phản bội, và được thay thế bằng các cuộc không kích không ngừng nghỉ đang sát hại và làm bị thương hàng trăm thường dân Iran.
Nhà Trắng của Trump ngày càng giống một trại điên. Các mục tiêu chiến tranh thay đổi từng ngày. Một tổng thống không biết hướng đi, nói năng lan man, khăng khăng rằng y phải tham gia chọn lãnh tụ tối cao tiếp theo của Iran. Trong khi đó, "bộ trưởng chiến tranh" của y, Pete Hegseth, lại điên cuồng nói huyên thuyên về việc giết chóc không khoan hồng.
Chín ngày trôi qua, rõ ràng là các nhà lãnh đạo Iran, những người còn sống sót, sẽ không chịu khuất phục như trong trường hợp cuộc đảo chính của Trump ở Venezuela. Các lực lượng của họ, dù bị áp đảo hỏa lực nghiêm trọng, vẫn đang thành công trong việc gây ra đau đớn trên khắp Trung Đông. Họ tấn công tràn ngập hệ thống phòng thủ các nước bằng các làn sóng máy bay không người lái và tên lửa. Điều đó không có gì ngạc nhiên. Iran đã cảnh cáo về một cuộc xung đột toàn khu vực nếu bị tấn công lần nữa.
Trump giờ đây cũng đang chiến tranh với các đồng minh của Mỹ, khi áp dụng câu nói thô thiển của George W. Bush trong chiến tranh Iraq: "Hoặc là đi theo chúng tôi, hoặc là chống lại chúng tôi". Các nước Ả Rập vùng Vịnh, kể cả Lebanon đang bị tàn phá tàn nhẫn, chỉ muốn chiến tranh dừng lại. Anh và châu Âu hầu hết không muốn dính líu, nhưng vẫn đang bị hút vào vòng xoáy. Kinh tế toàn cầu đang lao dốc khủng hoảng. Trong cuộc chiến của Trump với thế giới, không có anh hùng, chỉ có nạn nhân. Chỉ trừ nhà lãnh đạo kiên cường của Tây Ban Nha, Pedro Sánchez, là một ngoại lệ.
Thủ tướng Israel, Benjamin Netanyahu, kẻ đã bị buộc tội là tội phạm chiến tranh ở Gaza và Trump giờ đây cần phải đối mặt với việc bị truy tố trước Tòa Hình sự Quốc tế vì những hành động tàn bạo gây ra ở Iran, đặc biệt là vụ đánh bom kinh hoàng vào một trường học ở Minab ngày 28 tháng 2. Cả hai nên bị Anh và tất cả các chính phủ khác vẫn còn tôn trọng hiến chương LHQ, nhân quyền và pháp quyền trừng phạt. Và đất nước của họ cũng nên bị trừng phạt. Nhiều người Mỹ và Israel đã lên án hành vi điên rồ của các nhà lãnh đạo của họ. Tuy nhiên, hai tên côn đồ này lại hành động nhân danh nhân dân. Vì vậy những công dân quan tâm, không còn hi vọng gì với Quốc hội Mỹ và Knesset Israel vốn đã hoàn toàn bị thiến, cần phải yêu cầu chấm dứt cảnh hỗn loạn này.
Mọi người đã biết rõ từ lâu rằng Trump không phải là bạn của Anh. Nhưng hành động gây chết chóc đầy kiêu ngạo mới nhất này của hắn, mà Anh không hề được thông báo trước, cho thấy hắn và chính quyền của hắn giờ đây phải được coi là kẻ thù. Chỉ cần nhìn vào sự thật. Mỹ (giống như Nga ở Ukraine) đã phát động một cuộc chiến tranh xâm lược bất hợp pháp chống lại một quốc gia có chủ quyền. Tuyên bố về một mối đe dọa "sắp xảy ra" không có chứng cứ hỗ trợ. Lực lượng vũ trang của họ không bị kiềm chế, thiếu bất kỳ quy tắc giao chiến nào. Các cân nhắc về đạo đức và pháp lý bị phớt lờ; họ đã trắng trợn ám sát một nguyên thủ quốc gia. Cuộc bạo loạn do Mỹ dẫn đầu này, cuộc săn bắn thảm sát này, đang gây khủng bố và di dời hàng triệu người đồng thời phá vỡ thương mại, du lịch và nguồn cung cấp năng lượng. Còn cần bằng chứng gì nữa để thấy rằng Mỹ, một quốc gia ngoài vòng pháp luật như Israel, là một thế lực thù địch đe dọa Anh về mặt cơ bản?
Việc Iran bị biến thành đống đổ nát bốc khói đen đặc không nằm trong lợi ích quốc gia của Anh. Việc chế độ Tehran, dù chắc chắn là tồi tệ, bị đẩy đến chỗ sử dụng các chiến thuật bất đối xứng (như các cuộc tấn công khủng bố ở các thành phố châu Âu) để tồn tại cũng không nằm trong lợi ích của Anh. Chắc chắn không nằm trong lợi ích của Anh và các nước láng giềng khi Iran tan rã thành hỗn loạn kiểu Iraq giữa các cuộc nổi dậy được đồn đoán của người Kurd và các dân tộc thiểu số khác. Cuộc di cư tị nạn sau đó sẽ làm cuộc di cư từ Syria một thập kỷ trước trở nên nhỏ bé. Quan trọng nhất, việc pháp quyền và luật chiến tranh bị xóa bỏ một cách dễ dàng, qua đó đẩy nhanh sự tan rã của "trật tự toàn cầu" không nằm trong lợi ích của Anh.
Những tội ác mới nhất của tên côn đồ Trump xảy ra ngay sau vụ hắn bắt cóc tổng thống Venezuela; những lời đe dọa xâm lược Greenland, lãnh thổ có chủ quyền của một đồng minh NATO trung thành; việc hắn đạo đức giả nâng cấp kho vũ khí hạt nhân Mỹ trong khi ba hoa về vũ khí hạt nhân giả định của Iran; việc hắn phá hoại hành động của LHQ về khí hậu; thuế quan thương mại toàn cầu trừng phạt của hắn; sự ủng hộ can thiệp của hắn đối với các đảng cực hữu châu Âu và Đảng Cải cách Anh; và có lẽ cay đắng nhất, sự phản bội Ukraine không thể tha thứ và sự nhượng bộ Nga của hắn. Tất cả những hành động này đều ảnh hưởng xấu đến người dân Anh và nhà nước Anh.
Không giống Washington, các chính phủ Anh kế tiếp nhau đã cố gắng duy trì đối thoại với những người Hồi giáo cực đoan đã lật đổ Shah do Mỹ hậu thuẫn năm 1979. Thiếu quan hệ ngoại giao, Mỹ đã vắng mặt trong cuộc đối thoại đó. Kết quả là, sự thiếu hiểu biết của Mỹ về Iran hiện đại là rất sâu sắc. Cho rằng chế độ và lực lượng dân quân ủy nhiệm của nó sẽ ngoan ngoãn đầu hàng đơn giản là thô thiển. Các lệnh trừng phạt kinh tế, được Trump tăng cường khi hắn ngu ngốc từ bỏ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với Tehran do Anh hậu thuẫn, đã được các giáo sĩ dùng để bào chữa cho những thất bại và biện minh cho sự lạm dụng. Mỹ nhiều lần bỏ lỡ cơ hội thúc đẩy những người theo chủ nghĩa cải cách như cựu tổng thống Hassan Rouhani bằng cách giảm nhẹ trừng phạt. Đất nước càng nghèo đói, căng thẳng xã hội càng tồi tệ, sự kiểm soát của các phe phái giáo sĩ và quân sự cứng rắn đàn áp, ghét phụ nữ càng chặt chẽ. Ít nhất một phần, Iran ngày nay là do Mỹ tạo nên.
Iran vô cùng cần một khởi đầu mới. Chế độ thần quyền được tượng trưng bởi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị ám sát đã lỗi thời từ lâu. Nhiều người Iran , nếu không nói là hầu hết, khao khát mãnh liệt một xã hội cởi mở, tự do hơn, thịnh vượng hơn, đa nguyên hơn, thân phương Tây hơn. Nhưng sự thoái trào phá hoại, thiếu suy nghĩ này của Mỹ-Israel, đi vào sự thái quá tồi tệ nhất của chủ nghĩa phá hoại đế quốc, đã đè bẹp hy vọng thay đổi hòa bình – loại thay đổi duy nhất bền vững – và đẩy nhanh sự sụp đổ xã hội thành các phe phái chiến tranh. Những gì có thể nổi lên không phải là một Iran tái sinh, thân thiện mà là một đất nước tan vỡ bị bắt làm con tin bởi một chế độ tàn bạo hơn, hoang tưởng hơn, luôn đe dọa hơn của phe cứng rắn còn sót lại, lâm vào cuộc xung đột bất tận với người dân của nó và phương Tây.
Có ý kiến cho rằng Anh gắn bó quá chặt chẽ với Mỹ trong các vấn đề quốc phòng, an ninh và thu thập tình báo đến nỗi không thể chịu nổi một sự cắt đứt dứt khoát vì Iran. Đây là một lời khuyên của sự tuyệt vọng. Trong phần lớn lịch sử lâu dài của mình, Anh bằng cách nào đó vẫn xoay xở được mà không phải luôn cần sự giúp đỡ có điều kiện cao độ của Mỹ. Chúng ta có thể làm như vậy một lần nữa, dù có thể khó khăn trong một thời gian. Sẽ là một điều may mắn tích cực, ví dụ, nếu các tàu ngầm hạt nhân trang bị tên lửa đạn đạo Trident, thuộc loại không thể chi trả, không mong muốn, của Anh, vốn dựa vào công nghệ Mỹ, bị loại bỏ. Những sự phụ thuộc như thế này tạo cho tên Trump bất ổn, nghiện chiến tranh một đòn bẩy nguy hiểm đối với Anh. Tốt nhất là loại bỏ chúng trước khi hắn sử dụng nó.
Chín ngày và còn tiếp. Còn bao lâu nữa? Vài tuần? Vài tháng? Trump, và tên Israel chuyên thì thầm vào tai Trump để dắt mũi hắn, phải bị ngăn chặn, vì lợi ích của người Iran và vì hòa bình và an ninh tương lai của Trung Đông, Anh và các đồng minh còn lại của nước này. Mối đe dọa sống còn đối với các giá trị dân chủ, pháp luật và tự do, do Trump, Netanyahu và những kẻ đồng hành độc tài như Vladimir Putin gây ra, đang toả khắp mọi nơi – và đang gia tăng. Đối với Keir Starmer của Anh, một người đàn ông đáng kính bị một kẻ hèn hạ chế nhạo một cách bất công, đây là bài học lớn nhất, quan trọng nhất của cuộc chiến: biết kẻ thù của mình – và hành động cho phù hợp.
Đây là cuộc chiến do Trump lựa chọn. Nhưng Anh cũng có thể lựa chọn. Hai trăm năm mươi năm sau khi thực dân Mỹ thoát khỏi đế chế, đã đến thời điểm cho một tuyên ngôn độc lập của nước Anh.
Simon Tisdall là bình luận viên về đối ngoại của báo The Guardian
As the Iran disaster escalates, the US president should be seen as an enemy whose actions threaten the lawful, democratic way of life everywhere, says Guardian foreign affairs commentator Simon Tisdall
www.theguardian.com
(Trần Kiên dịch)
