Vì sao phòng không Iran đang im lặng bất ngờ ra đòn đáp trả?
(Dân trí) - Việc phòng không Iran sau vài ngày im hơi lặng tiếng bất ngờ "hồi sinh", tung đòn đáp trả và đã bắn trúng tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ, khiến không ít người ngạc nhiên.
dantri.com.vn
Ngọc Huy
Thứ ba, 24/03/2026 - 21:10
(Dân trí) - Việc phòng không Iran sau vài ngày im hơi lặng tiếng bất ngờ "hồi sinh", tung đòn đáp trả và đã bắn trúng tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ, khiến không ít người ngạc nhiên.
Tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ cất cánh (Ảnh: USAF).
Không phải sự kiện ngẫu nhiên
Sau 3 tuần xung đột, các chuyên gia Thomas Newdick và Howard Altman từ Tạp chí
quân sự The War Zone (Mỹ) đánh giá, năng lực phòng không của Tehran, mặc dù bị sứt mẻ nhưng vẫn là mối đe dọa đáng kể.
Theo họ, các tổ hợp tên lửa đánh chặn mà Iran sở hữu, nếu ngụy trang tốt, áp dụng triệt để chiến thuật phòng tránh đánh trả, hoàn toàn có thể gây nguy hiểm cho tiêm kích thế hệ 4 như F-15, F-16 và thậm chí cả tiêm kích tàng hình F-35 thế hệ 5, đặc biệt khi chúng hoạt động sâu trong không phận Iran.
"Bất chấp nỗ lực chế áp của Mỹ và đồng minh, Iran vẫn sở hữu các tổ hợp phòng không cơ động. Những hệ thống này có thể xuất hiện bất cứ đâu, khiến phi công có rất ít thời gian để phản ứng", các chuyên gia Mỹ nhận định.
Nhận định này được củng cố bởi các sự kiện trước đó, bao gồm hình ảnh một máy bay chiến đấu của Mỹ và đồng minh bị hệ thống phòng không Iran phát hiện và khóa mục tiêu bằng chế độ theo dõi quang - ảnh nhiệt. Những sự kiện này cho thấy Iran từ lâu đã nghiên cứu và hiểu rõ chiến thuật sử dụng máy bay chiến đấu của Mỹ và Israel, từ đó chủ động tìm phương án đánh trả phù hợp.
Thứ nhất, trước ưu thế tuyệt đối về không quân của Mỹ và Israel, các hệ thống trinh sát bằng radar hay các hệ thống phòng không tầm trung - xa của Iran rất khó hoạt động hiệu quả trong
môi trường bị chế áp điện tử mạnh mẽ. Địa hình phức tạp cũng gây khó khăn cho việc triển khai các hệ thống vũ khí nặng nề, dễ bị phát hiện và tiêu diệt.
Do vậy, Iran đã lựa chọn các tổ hợp phòng không tầm ngắn và tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) nhằm tăng tính cơ động với thời gian triển khai và thu hồi nhanh chóng.
Cùng với đó, để hạn chế nguy cơ bị phát hiện, máy bay chiến đấu của Mỹ và đồng minh thường bay thấp, lợi dụng địa hình để tiếp cận mục tiêu và tấn công bất ngờ.
Thứ hai, thay vì sử dụng radar để chống lại công nghệ tàng hình tiên tiến, Iran đã lựa chọn phương pháp phát hiện dựa trên hình ảnh và tín hiệu hồng ngoại phát ra từ vỏ máy bay do ma sát với không khí và từ động cơ phản lực. Điểm đặc biệt của hệ thống cảm biến quang - ảnh nhiệt là khả năng theo dõi thụ động, không phát ra bất kỳ tín hiệu nào về phía mục tiêu, do đó khó bị phát hiện.
Điều này được chứng minh qua đoạn clip do phía Tehran cung cấp. Mặc dù cự ly giám sát hạn chế hơn so với radar, nhưng lợi thế của các hệ thống điều khiển bằng quang - hồng ngoại là mục tiêu sẽ không thể biết mình đang bị khóa.
Ngay cả khi tên lửa phòng không đã rời bệ phóng, hệ thống cảnh báo trên máy bay thường không kịp phản ứng hoặc thậm chí không nhận biết được mình đang bị tấn công. Tại thời điểm trúng đạn, chiếc F-35 Mỹ vẫn đang bay theo đường bay đã tính toán, không thực hiện bất kỳ động tác cơ động tránh né hay bắn mồi bẫy nhiệt nào để đánh lừa tên lửa.
Phát Video
Tiêm kích tàng hình F-35 Mỹ dường như bị tên lửa Iran bắn trúng (Video: Press TV).
Vũ khí nào đã "sờ đuôi" F-35 Mỹ?
TIN LIÊN QUAN
Mỹ - Israel chạy đua "tìm diệt" kho tên lửa, Iran cầm cự được bao lâu?
Iran được cho là đang sở hữu một lực lượng phòng không tầm thấp đông đảo và đa dạng, bao gồm cả vũ khí nhập khẩu và tự phát triển.
Theo Military Watch Magazine, Iran là một trong những quốc gia sở hữu kho tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) lớn nhất Trung Đông, với khả năng triển khai nhanh, cơ động cao và khó bị radar phát hiện. Những hệ thống này đặc biệt nguy hiểm đối với F-35 khi máy bay bay thấp để tránh radar và phòng không.
Iran hiện sở hữu các hệ thống MANPADS Misagh-1 và Misagh-2, được phát triển từ mẫu Strela-2M và Igla-1 của Liên Xô. Misagh-1 có tầm bắn 3,5-4km, độ cao 2,5km, trong khi Misagh-2 được nâng cấp hệ thống cảm biến hồng ngoại, tầm bắn 5km. Iran đã sản xuất hàng nghìn đạn tên lửa này, trang bị cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và dân quân, từng được sử dụng hiệu quả chống lại máy bay trực thăng và UAV bay thấp.
Tiếp đó là phiên bản nâng cấp của tên lửa Misagh là Qaem-1/Qaem-2 với hệ thống cảm biến cải tiến, tăng cường khả năng kháng nhiễu và phân biệt mục tiêu với mồi bẫy nhiệt. Dòng MANPADS này sở hữu tầm bắn 6-8km để hạ mục tiêu bay thấp tốc độ cao. Qaem-1/Qaem-2 đã chứng minh sức mạnh trong các cuộc xung đột tại Syria và Yemen.
Iran cũng sở hữu nhiều hệ thống Igla và Igla-S (SA-18/SA-24) nhập khẩu từ Nga. Điểm mạnh của các MANPADS này là cảm biến đa phổ để chống nhiễu và mồi bẫy nhiệt với tầm bắn khoảng 6km.
Ngoài ra, Iran đã đặt mua hệ thống MANPADS Verba theo hợp đồng ký với Nga trị giá 580 triệu USD. Mặc dù theo kế hoạch, quá trình giao hàng sẽ diễn ra vào năm 2027, nhưng không loại trừ khả năng Verba đã được ưu tiên chuyển giao sớm hơn. Sử dụng cảm biến đa phổ thế hệ mới ở cả dải cực tím và hồng ngoại, kháng nhiễu tốt, Verba đã chứng minh hiệu quả tại chiến trường Ukraine.
Iran mua tên lửa phòng không vác vai Verba của Nga (Ảnh minh họa: Mansoorqureshi).
Không chỉ sở hữu kho MANPADS đa chủng loại với số lượng lớn, Iran còn nắm trong tay nhiều hệ thống phòng không cơ động tầm thấp mạnh mẽ.
Đứng đầu danh sách là hệ thống Tor-M1 do Nga cung cấp vào năm 2006-2007. Là vũ khí phòng không lục quân, tầm bắn 12km, độ cao 6km, theo dõi 48 mục tiêu, đánh chặn 2-4 mục tiêu đồng thời, Tor-M1 rất hiệu quả chống tên lửa hành trình, UAV và cả máy bay chiến đấu bay thấp.
TIN LIÊN QUAN
Toàn cảnh xung đột Trung Đông: Israel tập kích lớn, Iran đáp trả dữ dội
Iran dường như cũng sở hữu số lượng hạn chế các tổ hợp pháo - tên lửa phòng không Pantsir-S1, cung cấp tầm chiến đấu lên tới 20km. Điểm đặc biệt của Pantsir-S1 là sử dụng tên lửa điều khiển đa phổ, khiến việc chế áp nó rất khó khăn.
Từ các hệ thống Tor-M1 và Pantsir, Iran đã tự phát triển các hệ thống phòng không nội địa tương tự là Tabas và Arman với hệ thống radar mảng pha và đạn tên lửa tự dẫn, tầm bắn 12km.
Một hệ thống phòng không đáng chú ý khác là Majid (AD-08) cực kỳ cơ động, thường được đặt trên xe chiến thuật hạng nhẹ Aras-2. Mỗi xe mang 4 ống phóng tên lửa. Nó hoạt động gần như im lặng hoàn toàn. Nhờ sử dụng hệ thống quang - điện tử và ảnh nhiệt để tìm kiếm mục tiêu thay vì dùng radar dẫn bắn ở khoảng cách 8km, Majid đặc biệt nguy hiểm khi hoạt động ở chế độ “sói đơn độc”.
Một số chuyên gia nhận định rất có thể Majid chính là "thủ phạm" khiến tiêm kích tàng hình F-35 Mỹ suýt gặp nguy hiểm hôm 20/3. Mặc dù máy bay trúng đạn nhưng phi công đã bình tĩnh về hạ cánh tại căn cứ.
Ngoài ra, Iran còn sở hữu các hệ thống phòng không nội địa phát triển trên cơ sở công nghệ các vũ khí phòng không của Trung Quốc và Pháp, cùng số lượng lớn pháo phòng không các cỡ, tạo ra lưới lửa phòng không tầm thấp lợi hại.
Vụ F-35 bị bắn trúng là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của lớp phòng không tầm thấp, cũng như khả năng tác chiến bất đối xứng của quân đội Iran trước các đối thủ
vnexpress.net
