[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Đến với Patagonia, vùng đất cực nam của Châu Mỹ

Điểm đến tiếp theo là Qorikancha không chỉ nổi tiếng vì từng là đền thờ Mặt Trời - vị thần tối cao trong tín ngưỡng của người Inca, mà còn bởi đây chính là điểm khởi nguồn, nơi hội tụ của bốn vùng lãnh thổ tạo nên toàn bộ đế chế Inca

_DSF8132 by Hieu Tran, on Flickr

Đế chế Inca, hay còn gọi là Tawantinsuyu (trong tiếng Quechua có nghĩa là “bốn vùng hợp lại”). Trung tâm của đế chế là thành phố Cusco, từ đó tỏa ra bốn khu vực hành chính lớn, mỗi khu vực gọi là một “suyu”. Bốn suyu này không chỉ là phân chia địa lý mà còn phản ánh cách người Inca tổ chức xã hội, kinh tế và kiểm soát lãnh thổ rộng lớn trải dài dọc dãy Andes.

cusco by Hieu Tran, on Flickr



Chinchaysuyu là khu vực nằm về phía Tây Bắc của Cusco và được xem là vùng quan trọng nhất về kinh tế. Đây là khu vực đông dân, màu mỡ và phát triển nhất, bao gồm phần lớn lãnh thổ ngày nay thuộc Peru và kéo dài tới Ecuador. Chinchaysuyu là trung tâm nông nghiệp và thương mại, nơi cung cấp nhiều lương thực cho toàn đế chế, đồng thời cũng là tuyến đường giao thương quan trọng nối Inca với các nền văn hóa khác ở phía bắc.

Antisuyu nằm về phía Đông Bắc, trải dài từ vùng núi Andes xuống rìa rừng nhiệt đới Amazon. Đây là khu vực hiểm trở, ít dân cư hơn nhưng lại có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Antisuyu là nơi người Inca tiếp xúc với các bộ tộc Amazon và thường xuyên xảy ra xung đột. Đồng thời, khu vực này cung cấp những sản vật quý hiếm từ rừng như lông chim, gỗ quý và dược liệu.

Collasuyu là khu vực rộng lớn nhất, nằm về phía Đông Nam của Cusco, bao gồm phần lãnh thổ ngày nay thuộc Bolivia, Chile và một phần Argentina. Đây là vùng cao nguyên khắc nghiệt, nổi bật với khu vực hồ Lake Titicaca - nơi được xem là cái nôi thần thoại của người Inca. Collasuyu giàu tài nguyên như kim loại và gia súc (llama, alpaca), đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu và vận chuyển.

Contisuyu là khu vực nhỏ nhất, nằm về phía Tây Nam, kéo dài từ Cusco ra tới bờ Thái Bình Dương. Địa hình nơi đây khô hạn hơn, bao gồm các vùng sa mạc ven biển và thung lũng hẹp. Tuy không trù phú như Chinchaysuyu, Contisuyu vẫn đóng vai trò kết nối đế chế với vùng duyên hải và các nguồn tài nguyên biển.

_DSF8133 by Hieu Tran, on Flickr

Tu viện Santo Domingo Convent nằm ngay trên nền của đền thờ Mặt Trời Qorikancha – trung tâm tôn giáo quan trọng nhất của đế chế Inca trước khi bị chinh phục.

Santo Domingo mang đậm phong cách châu Âu với tường xây bằng đá và vữa, mái ngói đỏ, các hành lang bao quanh sân trong và không gian nội thất trang nghiêm phục vụ cho việc cầu nguyện. Tuy nhiên, điểm đặc biệt nhất của công trình này lại nằm ở chính phần nền bên dưới: những bức tường đá Inca được ghép khít hoàn hảo, không cần vữa, với độ chính xác và độ bền vượt trội. Qua nhiều trận động đất lớn, phần kiến trúc thuộc địa phía trên thường xuyên bị hư hại và phải trùng tu, trong khi nền đá Inca vẫn đứng vững gần như nguyên vẹn, tạo nên một sự tương phản rõ rệt giữa hai hệ thống xây dựng.

_DSF8117 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8118 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8119 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8120 by Hieu Tran, on Flickr

Ông này đứng đúng giữ điểm gặp nhau của 4 miền đất của đế chế Inca, ko hiểu sau này có đủ dũng mãnh để duy trì sự ổn định của đế chế gia đình ko

_DSF8121 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8124 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8129 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8130 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8131 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8135 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8136 by Hieu Tran, on Flickr

Khi lên tầng 2 bạn cũng có thể leo lên gác chuông để có cái view toàn cảnh Cusco, vé lên gác chuông khá rẻ chỉ đâu đó 5 soles

_DSF8138 by Hieu Tran, on Flickr

Từ trên cao nhìn xuống, Cusco tràn ngập sắc đỏ của các mái ngói

_DSF8139 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8141 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8142 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8143 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8144 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8146 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8145 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8148 by Hieu Tran, on Flickr

Lối lên gác chuông khá nhỏ, hẹp và dốc

_DSF8151 by Hieu Tran, on Flickr

Mặc dù là một trong những điểm đến nổi tiếng bậc nhất ở Cusco, nhưng Qorikancha lại không nằm trong danh sách 16 điểm của gói Boleto Turístico del Cusco. Bù lại, giá vé vào cửa khá dễ chịu, chỉ khoảng 20 soles/người.

Thực sự đây là một địa điểm rất đáng để ghé thăm, hội tụ gần như đầy đủ mọi yếu tố: từ lịch sử, kiến trúc, văn hóa đến tôn giáo. Không chỉ vậy, nơi này còn rất đẹp, đặc biệt là các hành lang với mái vòm cổ kính và những chậu hoa được bài trí rất xinh xắn.

_DSF8153 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8154 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8156 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8164 by Hieu Tran, on Flickr

Nhìn những tấm ảnh cụ chụp tại Cusco làm ùa lại bao kỷ niệm chuyến đi của mình gần 3 năm trước khi qua đi đi trek cung Machu Pichu. Xin góp cùng cụ tấm ảnh của mình khi chụp khi đi trek.

Đông Yên nói:

Nhìn những tấm ảnh cụ chụp tại Cusco làm ùa lại bao kỷ niệm chuyến đi của mình gần 3 năm trước khi qua đi đi trek cung Machu Pichu. Xin góp cùng cụ tấm ảnh của mình khi chụp khi đi trek.

Nhấn vào đây để mở rộng...

Ôi em phục cụ quá, cụ đi cái này 4 ngày 3 đêm đây ạ? Vợ chồng em thì chẳng biết bao giờ mới đi dc những cung như thế này. Vì cơ bản bây giờ đi đâu là đều phải tha cả 2 đứa nhỏ đi theo

Cụ có ảnh dọc đường post lên cho em ngắm với ạ

Nếu như khuôn viên Qorikancha hoàn toàn mang dấu ấn thời kỳ thực dân với nhà thờ và tu viện với kiến trúc thuộc địa Tây Ban Nha thì phần móng vẫn còn nguyên dấu ấn của người Inca, với những tảng đá vuông vức được ghép khít với nhau mà không cần dùng vữa

_DSF8170 by Hieu Tran, on Flickr

Tên gọi Qorikancha trong tiếng Quechua có nghĩa là “ngôi đền vàng”, phản ánh sự xa hoa lộng lẫy của công trình này trong quá khứ khi các bức tường và sân đền được phủ bằng những tấm vàng nguyên chất, phản chiếu ánh sáng của thần Mặt Trời Inti - vị thần tối cao mà người Inca tôn thờ. Không chỉ là nơi hành lễ, Qorikancha còn là trung tâm tinh thần, chính trị và thiên văn học của toàn bộ đế chế

_DSF8168 by Hieu Tran, on Flickr

Sau cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha vào thế kỷ 16, Qorikancha bị tước đoạt toàn bộ vàng bạc và bị phá hủy một phần, trên nền móng Inca họ xây dựng tu viện Santo Domingo Convent theo phong cách châu Âu.

_DSF8167 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8169 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8157 by Hieu Tran, on Flickr

https://flic.kr/p/2rUofQu
_DSF8161 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8165 by Hieu Tran, on Flickr

Điểm cuối cùng trong hành trình Cuso đó là Centro QosQo De Arte Nativo (Trung tâm nghệ thuật dân gian Cusco). Điểm này có trong danh sách 16 điểm của gói Boleto Turístico del Cusco.

Centro Qosqo de Arte Nativo là một trong những địa điểm biểu diễn văn hóa lâu đời và uy tín nhất tại Cusco. Được thành lập từ năm 1924, trung tâm này không chỉ phục vụ khách du lịch mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và truyền lại các giá trị văn hóa bản địa qua nhiều thế hệ. Mỗi buổi tối, nơi đây tổ chức các chương trình biểu diễn kéo dài khoảng một đến một tiếng rưỡi với hàng chục nghệ sĩ tham gia, mang đến nhiều tiết mục đa dạng đại diện cho các vùng văn hóa khác nhau quanh Cusco.

_DSF8178 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8179 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8180 by Hieu Tran, on Flickr

Các buổi biểu diễn theo cảm nhận cá nhân khá đơn giản và không quá đặc sắc

_DSF8186 by Hieu Tran, on Flickr

Các cô gái Cusco hình thể đa phần đều thấp, tròn tròn, beo béo

_DSF8191 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8192 by Hieu Tran, on Flickr

Ngày thứ 8: Cusco - Santiago - Valparaiso (Chile)

Ngày thứ 8 gần như mất nguyên ngày để di chuyển. Nhà em bay chuyến 9:30 sáng từ Cusco thành ra sáng phải dậy sớm ăn sáng để còn kịp trả xe và ra sân bay.

Vài hình ảnh chụp ở sân bay Cusco ngày nắng đẹp trước khi từ biệt Peru

PXL_20251228_131419976.MP by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251228_135824040.MP by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251228_135930126 by Hieu Tran, on Flickr

2:45 chiều hạ cánh ở Santiago. Sang đến Chile thấy rõ sự khác biệt, khác biệt rõ nhất đó là sự hiện đại và phát triển nơi đây, khác hẳn với sự đơn giản và dung dị chân chất ở Peru

PXL_20251228_173511358 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251228_172940806 by Hieu Tran, on Flickr

Nhiệt độ ở thủ đô Santiago khá là nắng nóng, lại đag có cảnh báo không khí nóng (exessive heat) nên khá là khó chịu

Screenshot_20251228-145743 by Hieu Tran, on Flickr

Từ đây bắt đầu những việc không nằm trong kế hoạch xảy ra, và một trong những sự kiện có thể là đọc nhất vô nhị trong đời xảy ra, em sẽ kể chi tiết sau.

Đầu tiên là việc thuê xe, thuê xe của Chilean Rent a Car ngay ở sân bay, nhưng đen cái là phải xếp hàng đợi làm thủ tục rất lâu, gặp đúng cái thằng em nó làm giấy tờ cứ rờ ra, em xếp hàng ngóng dài cổ do sốt ruột.

PXL_20251228_184746086 by Hieu Tran, on Flickr

Đứng xếp hàng dễ đến 1 tiếng đồng hồ mới đến lượt làm thủ tục lấy xe. Chú em lúc làm thủ tục, biết nhà em đi Valparaiso, hỏi "mày đã có bảo hiểm xe chưa?", em dõng dạc trả lời "tao có bảo hiểm tử công ty thẻ tín dụng rồi", sau em mới hiểu vì sao mà chú em ấy hỏi câu hỏi này

Mà làm thủ tục xong cũng đã dc lấy xe ngay đâu, lại phải ngồi shuttle trung chuyển để ra chỗ lấy xe. Phải tầm 4h30 mới lấy dc xe để đi Valparaiso. Em nhẩm trong đầu, đi tầm 1h30 thì khoảng 6h tối là tới nơi. Mà Valparaiso 9h trời mới tối nên vẫn đủ thời gian để đi ra cảng Muelle Prat, thuê cái thuyền chở cả nhà đi vòng còng quanh cảng để ngắm hoàng hôn, chắc chắn sẽ rất thú vị

Gần đến Valparaiso đã thấy sự nhộn nhào, thấy các ngôi nhà đầy màu sắc, một điểm rất đặc trưng ở đây. Và đây cũng là một trong những lý do thôi thúc nhà mình đến Valparaiso

PXL_20251228_204833591 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251228_204836368 by Hieu Tran, on Flickr

hieutcnd nói:

Ôi em phục cụ quá, cụ đi cái này 4 ngày 3 đêm đây ạ? Vợ chồng em thì chẳng biết bao giờ mới đi dc những cung như thế này. Vì cơ bản bây giờ đi đâu là đều phải tha cả 2 đứa nhỏ đi theo

Cụ có ảnh dọc đường post lên cho em ngắm với ạ

Nhấn vào đây để mở rộng...

Rât ngưỡng mộ và theo dõi hành trình của cụ và gia đình từ Việt Nam qua Mỹ. Chúc Cụ và gia đình thành công trên xứ sở cờ hoa.
đóNăm 2023 mình đi solo từ Viêt nam qua Mỹ - Mexico- Panama- Peru. Chuyến đi Machu Pichu trail đó đi 4 ngày 3 đêm cũng là trải nghiệm đáng nhớ.

Trải nghiệm độc nhất vô nhị

Thực ra khi lên lịch, nhà em đã đắn đo rất nhiều về việc có nên đi Valparaiso hay không. Ban đầu điểm này không hề nằm trong hành trình, nhưng sau khi thằng con tìm hiểu thì nó nhất quyết đòi đi cho bằng được. Em đọc thêm thông tin thì cũng bị “mê hoặc” bởi những hình ảnh rất đặc trưng: những con ngõ nhỏ xinh nhưng dốc đứng, những ngôi nhà sơn màu rực rỡ, các bức tranh tường đầy cá tính, và đặc biệt là hệ thống xe kéo cổ kính trông rất độc đáo. Nhìn đâu đó có nét giống những con phố đầy màu sắc và hệ thống xe điện ở Lisbon, nên cả nhà tự nhủ: chưa đi được Lisbon thì đi Valparaiso “tạm thay thế” vậy

Tuy nhiên, càng đọc thì em lại càng phân vân. Bên cạnh vẻ quyến rũ, rất nhiều người cảnh báo về tình trạng an ninh ở đây, đặc biệt là cướp giật và trộm cắp. Các câu chuyện du khách bị giật điện thoại, máy ảnh – nhất là ở những con ngõ nhỏ, vắng người - xuất hiện khá nhiều.

Trải nghiệm của một du khách khi viết lên blog của một website quảng bá du lịch địa phương. Du khách bị bọn nó cầm dao quây và giật điện thoại

1 by Hieu Tran, on Flickr

Lúc đặt phòng, em cũng cẩn thận hỏi chủ khách sạn vì đi cùng con nhỏ nên khá lo. Bạn ấy trấn an rằng nếu đi cả gia đình và tránh ra ngoài quá khuya thì cũng không đáng ngại. Theo những gì em tìm hiểu, tình huống phổ biến nhất là bị đập kính xe để lấy đồ bên trong. Khách sạn có chỗ đậu xe ngay trước cửa, nhưng họ dặn rất kỹ: tuyệt đối không để lại bất cứ thứ gì trong xe, kể cả trong cốp. Họ cũng nói rõ là sẽ không chịu trách nhiệm nếu có mất mát, và còn khuyên nên gửi xe ở gara gần đó cho chắc ăn. Thậm chí em còn đọc được trường hợp trộm đập kính rồi đấu dây lấy luôn cả xe.

Sau một thời gian đấu tranh tư tưởng, sức hút của Valparaiso cuối cùng cũng thắng nỗi lo. Trên xe, trước khi đến nơi, em vẫn nhắc lại với cả nhà về những rủi ro có thể gặp để mọi người chủ động đề phòng. Khánh lúc đầu rất háo hức, nhưng nghe xong thì lo ra mặt. Em phải trấn an: “Bọn nó chỉ cần tiền và đồ giá trị thôi, nếu có chuyện thì bố đưa hết, miễn là an toàn.” Nghe vậy cu cậu cũng yên tâm hơn chút

Valparaiso với những con ngõ ngoằn ngoèo và đầy màu sắc


Sau khi len lỏi qua những con dốc ngoằn ngoèo, cuối cùng nhà em cũng đến nơi. Để cẩn thận, em bảo Khánh đứng cạnh xe trong lúc em khuân hết đồ vào khách sạn. Xong xuôi, nó còn đề xuất ở lại trông xe cho bố mẹ vào check-in trước, khi nào check in xong bố ra đánh xe đi gửi ở gara thì con sẽ vào. Em bật cười: “Trong xe còn gì đâu mà trông.” Thế là cả nhà cùng vào làm thủ tục.
Chỉ khoảng 10 phút sau khi checkin xong, em quay ra xe, cảm giác lúc đó đúng là vừa sững sờ vừa hoảng. Kính cửa sau đã bị đập vỡ tan. Dù biết chắc trong xe không còn gì, nhưng cái cảm giác bất an vẫn nguyên vẹn - không phải vì mất mát, mà vì mức độ liều lĩnh và táo tợn của bọn trộm ở đây.

PXL_20251228_220007160 by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251228_212927190.MP by Hieu Tran, on Flickr

Tại sao bọn trộm không cần phải ngó trước xem trong xe có gì rồi mới ra tay đập kính xe?

G63BMW nói:

trộm ko nhòm trước xem trong xe có gì, cứ thế phang vỡ kính luôn à cụ

Nhấn vào đây để mở rộng...

Câu hỏi này em nhớ cụ hỏi em lúc đầu bài viết, em để dành đến giờ để trả lời

Xe em bị đập tầm 6h chiều, mà lúc em đi thì ở Valparaiso phải tầm 9h trời mới tối hẳn. Em lại đậu xe ở một trong những con ngõ chính, không phải là vắng vẻ và cũng có khá nhiều người qua lại. Bởi vậy lý giải thuyết phục nhất là bọn nó nhìn thấy cái xe em có dán logo của hãng thuê xe (Chilean Rent a Car) nên bọn nó biết chắc là xe của khách du lịch, và cũng không loại trừ có đứa nào đó đã phím cho nhau từ lúc em lái chiếc xe thuê lúc bắt đầu vào thành phố. Và thường thì xe của khách du lịch sẽ có nhiều đồ có gia trị mang theo.

Vì vậy thay vì phải đi vòng quanh xe ngó vào bên trong xem có đồ gì không thì sẽ mất thời gian và dễ bị khách qua lại nghi ngờ, bọn nó thực hiện hành động "đỏ thì ăn cả mà đen cũng ko sao" đó là cứ đập bừa kính, chỉ mất 1 giây sau đó ngó vào nếu có đồ gì thì khoắng thật nhanh rồi rút, còn không thì cũng chuồn cho lẹ

Em vào báo cho chú lễ tân, chú ấy cũng sưng sốt, bảo tao làm ở đây mà cũng chưa bao giò gặp trường hợp này bao giờ. Em hỏi mày làm ở đây lâu chưa? chú ấy bảo tam làm dc 3 tuần rồi . Được cái chú ấy rất nhiệt tình, vui tính, nói tiếng Anh rất tốt. Chú ấy chạy ra, an ủi mình, bảo mày yên tâm tao sẽ gọi cảnh sát đến và đứng ở đây đợi cùng mày.

Lúc này vợ con chạy ra, em bảo thôi cứ đi ăn đi, lát nữa xong việc bố ăn sau rồi đi ra cảng thuê thuyền đi cũng chưa muộn, mới có hơn 6h mà 9h trời mới tối mà

Chú lễ tân gọi báo cảnh sát. Em thì cũng chẳng mong họ tìm ra thủ phạm đâu, nhưng cần họ đến lập cái biên bản xác nhận để mai này còn đòi tiền bảo hiểm dễ dàng. Gọi điện xong, chú lễ tân bảo cảnh sát bảo tầm 20 phút nữa đến. Em và chú ấy nói chuyện hàn huyên trong lúc chờ. Chú ấy bảo trước cũng học kỹ sư, nhưng rồi học khó quá, có lúc tao rụng hết cả tóc nên tao bỏ . Mình hỏi thế sau này mày muốn làm gì, chú ấy bảo tao muốn làm nhạc sỹ, nhưng giờ phải đi làm kiếm tiền đã. Nói chuyện mãi mà chẳng thấy cảnh sát đâu. Sốt ruột, chú ấy gọi lại, thì được biết gần đó cũng mới xảy ra vụ đập kính ô tô, nên cảnh sát tranh thủ làm việc ở đó rồi sẽ qua bên này. Lại đợi. Lại gọi lại, thì lại nhận dc hứa hẹn 20 phút sau. Đợi dễ đến chừng 1,5 tiếng thì mới thấy cảnh sát đến, một cô và một chú. Nhìn nét mặt thì biết là chẳng trông đợi gì việc bắt thủ phạm cả, cả 2 rất điềm tĩnh ghi ghe chép chép, chụp ảnh.

PXL_20251228_233203237.MP by Hieu Tran, on Flickr

PXL_20251228_233236791.MP by Hieu Tran, on Flickr

Rồi sau đó kết luận ... mày đi theo tao, tao dẫn ra đồn cảnh sát để làm cái biên bản để mày claim bảo hiểm. Thế là em và chú lễ tân đánh xe đi theo ra đến đồn cảnh sát. Ra đến đồn, chú cảnh sát bảo tao sẽ in cho mày cái bản xác nhận để mày claim bảo hiểm nhé. Có vẻ việc đập kính xe xảy ra như cơm bữa nên chú cảnh sát làm rất chuyên nghiệp, có sẵn form cả tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha. Thế rồi chú ấy hỏi chút thông tin rồi in ra cho 2 bản, 1 bản tiếng Anh, 1 bản tiếng Tây Ban Nha. Làm kiểu ảnh kỷ niệm ở đồn cảnh sát, cô cảnh sát thấy bọn em nói chuyện rôm rả cũng ra hóng

PXL_20251229_004137884.MP by Hieu Tran, on Flickr

Rời khỏi đồn cảnh sát, em và chú lễ tân đưa xe ra gara gửi, ở đây có bảo vệ trông 24/24 nên khá yên tâm. Rời khỏi gara thì đã 9h30h đêm, mất đúng gần 3 tiếng đồng hồ để lấy dc tờ giấy chứng nhận. Cảnh sát làm việc cứ rờ ra thế này bảo sao trộm cắp hoành hành

Screenshot_20260331-194840 by Hieu Tran, on Flickr

Được cái bạn nhân viên khách sạn rất nhiệt tình. Em cảm ơn bạn ấy, bạn ấy bảo mày ko phải cảm ơn tạo, tao có nghĩa vụ việc giúp mày, như thế tao lại có thêm tiền over time, với lại ở lại tao lại có dịp làm việc thêm với em gái nhân viên khách sạn mới tuyển vào làm, em này xinh lắm, tao thích làm việc với em ấy . Em hỏi bạn ấy, sang mai tao muốn dậy sớm dạo quanh các con ngõ, như vậy có sợ ko? Bạn ấy bảo chắc ko sao đâu, nhưng để cho chắc, mày cứ cất máy ảnh vào trong áo khoác, khi nào cần chụp lấy ra chụp, chụp xong lại giấu vào trong áo khoác. Em nghĩ bụng, đi chơi mà cứ như đánh trận thế này

Theo như lịch trình thì nhà em sau khi đi ra cảng thuê thuyền chạy vòng vòng thì sẽ dạo phố, vì lúc tìm hiểu mọi người đều khen vibe buổi tối ở đây rất sống động. Nhưng rồi vì sự cố xảy ra, thành ra bao dự định cho buổi chiều tối ở Valparaiso tan thành mây khói

Tại sao Valparaiso lại có tye lệ tội phạm cao, và vì sao cảnh sát gần như không làm gì với bọn trộm đập kính xe?

1. Yếu tố lịch sử: Sau khi Chile giành độc lập từ Tây Ban Nha, Valparaíso bước vào giai đoạn phát triển hoàng kim vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Khi đó, thành phố là một trong những trung tâm hàng hải quan trọng nhất ở bờ Tây Nam Mỹ.
Trước khi Kênh đào Panama được xây dựng, các tuyến vận tải hàng hải từ châu Âu sang bờ Tây châu Mỹ buộc phải đi vòng qua Mũi Sừng (Cape Horn) ở cực Nam Nam Mỹ rồi mới ngược lên phía Bắc. Trong bối cảnh đó, Valparaíso trở thành một cảng nước sâu chiến lược, nơi các tàu biển thường xuyên dừng lại để tiếp nhiên liệu, bổ sung lương thực và thực hiện các dịch vụ hậu cần cần thiết. Nhờ vị trí quan trọng này, các ngành công nghiệp liên quan đến hàng hải như đóng tàu, sửa chữa tàu và các dịch vụ phụ trợ cũng phát triển mạnh mẽ, biến thành phố thành một trung tâm kinh tế sôi động.

Sơ đồ vận tải hàng hàng từ châu Âu sang bờ Tây nước Mỹ trước khi có kênh đào Panama, điểm màu vàng em vẽ là vị trí của Valparaiso

Valparaiso by Hieu Tran, on Flickr

Tuy nhiên, vị thế này bắt đầu suy giảm khi Kênh đào Panama chính thức đi vào hoạt động vào năm 1914, khiến các tuyến hàng hải quốc tế không còn phải đi vòng qua cực Nam lục địa nữa. Điều này dẫn đến sự sụt giảm đáng kể lưu lượng tàu thuyền và mở đầu cho giai đoạn suy thoái kinh tế kéo dài của Valparaíso.

Sơ đồ vận tải hàng hàng từ châu Âu sang bờ Tây nước Mỹ trước sau khi có kênh đào Panama

panama by Hieu Tran, on Flickr

Valparaíso mất dần lợi thế cảng trung chuyển, kéo theo sự sụt giảm việc làm trong các ngành liên quan đến logistics, vận tải và thương mại biển. Điều này dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, thị trường lao động của thành phố trở nên thiếu ổn định, đặc biệt đối với nhóm lao động phổ thông và thanh niên ở các khu dân cư trên đồi. Sự chênh lệch kinh tế giữa khu vực trung tâm ven cảng và các khu “cerros” trên cao ngày càng rõ rệt, tạo ra một cấu trúc đô thị phân mảnh, nơi cơ hội việc làm, giáo dục và dịch vụ công không phân bổ đồng đều. Điều này góp phần hình thành những khu vực dễ bị tổn thương về mặt xã hội. Đặc biệt là những cụm dân cư cũ kỹ ở trên đồi.

Ngoài ra, trong giai đoạn phát triển hiện đại của Chile, đặc biệt dưới thời chính quyền Augusto Pinochet, quá trình đô thị hóa và phân bổ đầu tư giữa các thành phố diễn ra không đồng đều. Santiago trở thành trung tâm tăng trưởng mạnh, trong khi Valparaíso lại chịu nhiều áp lực về hạ tầng và thiếu nguồn lực tái đầu tư đô thị, dẫn đến tình trạng xuống cấp kéo dài ở một số khu dân cư.

Sự chênh lệch phát triển này góp phần làm gia tăng bất bình đẳng xã hội, tạo ra những nhóm dân cư dễ bị tổn thương về kinh tế. Trong bối cảnh thiếu cơ hội việc làm ổn định và khoảng cách giàu nghèo ngày càng rõ rệt, một bộ phận người dân rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc lao động bấp bênh, từ đó làm gia tăng các hành vi phạm pháp nhỏ lẻ như trộm cắp và các tội phạm cơ hội, phản ánh phần nào áp lực xã hội kéo dài trong đô thị.

2: Yếu tố địa lý, xã hội: Về mặt địa lý, Valparaiso được xây dựng trên các sườn đồi dốc với hệ thống đường nhỏ, quanh co, khiến việc tuần tra và kiểm soát an ninh gặp nhiều khó khăn hơn so với các đô thị bằng phẳng. Trong bối cảnh đó, các loại tội phạm cơ hội như trộm cắp vặt hay đập kính xe có điều kiện phát sinh, đặc biệt ở những khu vực đông khách du lịch hoặc bãi đỗ xe không được giám sát chặt chẽ.

Sau khi trải qua quá trình suy thoái, cơ hội việc làm giảm, một bộ phận dân cư rời khỏi khu trung tâm và các khu đồi cũ ở Valparaiso để tìm kiếm sinh kế ở nơi khác, dẫn đến tình trạng nhiều ngôi nhà bị bỏ lại không còn người sử dụng.

Bên cạnh yếu tố kinh tế, đặc điểm địa hình đồi dốc phức tạp của Valparaíso cũng góp phần làm gia tăng tình trạng nhà bỏ hoang. Thành phố được xây dựng trên nhiều ngọn đồi với hệ thống đường hẹp, quanh co, khiến việc sửa chữa, bảo trì và cải tạo nhà cửa trở nên tốn kém và khó khăn hơn so với các đô thị bằng phẳng. Nhiều công trình cũ xuống cấp theo thời gian nhưng không được trùng tu kịp thời, dẫn đến việc bị bỏ trống lâu dài. Ngoài ra, trong quá trình phát triển hiện đại, sự tập trung đầu tư và dân cư vào Santiago khiến Valparaíso không nhận được mức tái đầu tư tương xứng trong một số giai đoạn, làm cho nhiều khu dân cư cũ tiếp tục xuống cấp và mất dân. Một số bất động sản cũng bị bỏ hoang do vấn đề pháp lý hoặc được giữ như tài sản đầu cơ nhưng không sử dụng.

Tình trạng nhiều nhà bỏ hoang cũng liên quan gián tiếp đến tội phạm, bởi các công trình không người sử dụng thường tạo ra những không gian thiếu giám sát, ít ánh sáng và ít hoạt động xã hội. Những khu vực như vậy dễ trở thành điểm thuận lợi cho các hành vi phạm pháp cơ hội như trộm cắp, phá hoại hoặc xâm nhập trái phép. Khi một khu vực có nhiều nhà xuống cấp và bị bỏ trống, hiệu ứng suy thoái đô thị có thể lan rộng, làm giảm sự hiện diện của cư dân cũng như hoạt động kinh tế, từ đó làm tăng nguy cơ phát sinh tội phạm nhỏ lẻ.

Những con ngõ hẹp, độ dốc cao, những ngôi nhà cũ kỹ là cái gì đó rất đặc trưng ở Valparaiso

_DSF8198 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF8224 by Hieu Tran, on Flickr

3: Phản ứng của chính quyền: Lực lượng cảnh sát Valparaiso phải phân bổ nguồn lực cho nhiều loại tội phạm khác nhau, trong đó các vụ nghiêm trọng như bạo lực hoặc tội phạm có tổ chức thường được ưu tiên hơn so với trộm cắp tài sản giá trị thấp. Trong khi đó, các vụ đập kính xe thường gây thiệt hại cá nhân nhưng hiếm khi đủ điều kiện để điều tra sâu hoặc truy tố hiệu quả, đặc biệt khi nạn nhân là khách du lịch đã rời khỏi khu vực.

Bên cạnh đó, cấu trúc đô thị đặc biệt của Valparaíso với hệ thống đồi dốc, đường nhỏ, ngoằn ngoèo và nhiều khu dân cư xen kẽ khiến việc tuần tra liên tục và kiểm soát không gian công cộng trở nên khó khăn hơn so với các thành phố bằng phẳng như Santiago. Các đối tượng phạm tội có thể dễ dàng di chuyển qua nhiều lối thoát nhỏ và biến mất vào các khu dân cư trên đồi.

Vì vậy ở đây cảnh sát họ coi những vụ đập kính xe như những vụ trộm vặt và rất ít có khả năng tìm ra thủ phạm. Chính điều càng làm cho việc dập kính xe của khách du lịch trở nên phổ biến như cơm bữa ở Valparaiso