[Funland] Bí ẩn vụ nổ 2.700 tấn Amoni Nitrat ở cảng Beirut hôm 4/8/2020

Mặc dù có nhiều tổ chức quốc tế đã chủ động đề nghị thành lập một ủy ban điều tra độc lập, nhưng chính quyền Lebanon kiên quyết từ chối, hẳng định đất nước hoàn toàn có khả năng tiến hành điều tra. Và như vậy, một cuộc điều tra ngay từ đầu đã đầy trở ngại, chính thức bắt đầu trong bối cảnh sự hoài nghi lan rộng khắp xã hội.
Ở giai đoạn đầu, cuộc điều tra tập trung vào nguyên nhân trực tiếp dẫn đến vụ cháy, cụ thể là nhóm công nhân đã tiến hành hàn cánh cửa của kho số 12 ngay trong ngày xảy ra vụ nổ.
Mặc dù Tổng giám đốc cảng Beirut khẳng định công việc hàn đã hoàn tất từ buổi trưa, nhưng nếu hình dung lại bối cảnh lúc đó, giữa mùa hè nóng bức, tia lửa hàn bắn tung tóe trong khi bên trong kho lại chất đẩy hàng nghìn bao Amoni Nitrat, pháo hoa dễ cháy cùng nhiều lốp xe cũ thì chỉ cần một tia lửa nhỏ rơi vào những vật liệu dễ bắt lửa như lốp xe cũng hoàn toàn có thể âm thầm gây cháy. Từ đó, ngọn lửa có thể đã lặng lẽ lan rộng mà không ai kịp phát hiện cho đến khi đám cháy chạm tới khối Amoni Nitrat khổng lồ. Toàn bộ phản ứng hóa học bị kích hoạt và cuối cùng dẫn tới vụ nổ kinh hoàng làm rung chuyển cảng Beirut.

Tuy nhiên, một vấn đề khác lại nhanh chóng cần được làm rõ, những công nhân tham gia sửa cửa không hề được thông báo rằng bên trong kho có chứa hóa chất nguy hiểm và cũng không được yêu cầu tránh sử dụng thiết bị hàn điện.
Vì vậy, ngay cả khi tia lửa từ quá trình hàn thực sự là nguồn gây cháy ban đầu thì về mặt pháp lý họ cũng khó có thể bị coi là bên chịu trách nhiệm. Chính chính vì vậy, trọng tâm của cuộc điều tra nhanh chóng chuyển sang một câu hỏi nghiêm trọng hơn rất nhiều là tại sao ban quản lý cảng lại để số hóa chất nguy hiểm này nằm trong kho suốt sáu năm. Câu trả lời thực sự đã tồn tại từ rất sớm, ngay từ ngày 4/2/2014 chỉ bốn tháng sau khi Amoni Nitrat được chuyển vào kho số 12
Tổng cục trưởng hải quan khi đó đã gửi cho thẩm phán phụ trách các vấn đề khẩn cấp một bức thư yêu cầu ra quyết định xử lý số hóa chất này.
Không nhận được phản hồi, ông và các nhân viên hải quan tiếp tục gửi thêm nhiều văn bản vào các ngày 5/12/2014, 20/5 và 13/ 10/2016 cùng ngày 27/10/2017 liên tục đề nghị giải quyết số hàng nguy hiểm.
Họ thậm chí đưa ra nhiều phương án cụ thể như bán cho quân đội Lebanon, bán cho các công ty thuốc nổ trong nước hoặc đơn giản là tái xuất khỏi cảng.
Thế nhưng tất cả những lá thư ấy dường như rơi vào một hố đen không đáy và không bao giờ nhận được phản hồi thực chất.

Cuộc điều tra sau đó phát hiện rằng các yêu cầu này liên tục bị bác bỏ do những sai sót thủ tục trong nội bộ hải quan và chính điều đó lại càng phản ánh một thực tế sâu xa hơn là bộ máy quản lý bị tê liệt bởi sự quan liêu và tham nhũng kéo dài.
Lebanon vốn thiếu tài nguyên trầm trọng, gần như toàn bộ lương thực, nhiên liệu và hàng công nghiệp đều phải nhập khẩu. Trong khi đó, hơn 70%hàng hóa nhập khẩu, xuất khẩu của cả nước đi qua cảng Beirut, khiến nơi đây trở thành một nguồn lợi kinh tế khổng lồ, cộng thêm hệ thống chính trị phân chia quyền lực theo tôn giáo cực kỳ phức tạp, cảng Beirut trở thành mục tiêu tranh giành giữa nhiều thế lực khác nhau, hải quan, cơ quan quản lý cảng, các cơ quan an ninh quốc gia và cả quân đội đều nắm giữ một phần quyền quản lý.
Khi có lợi ích thì ai cũng muốn tham gia, nhưng khi xuất hiện nguy cơ hoặc trách nhiệm thì mọi cơ quan đẩy qua đẩy lại cho nhau. Và cũng chính vì vậy, 2.750 tấn Amoni Nitrat cuối cùng cũng bị lãng quên có chọn lọc trong kho số 12 nằm im suốt nhiều năm mà thực sự không ai xử lý.

Điều trớ trêu là chỉ vài ngày trước vụ nổ, một nhân viên của cơ quan an ninh quốc gia đã vào kho số 12 kiểm tra và chụp lại tình trạng bên trong.
Tuy nhiên, sau khi rời khỏi đó, báo cáo tiếp theo dường như không được gửi lên. Nhiều bức ảnh sau này được truyền thông công bố cho thấy một cảnh tượng đáng sợ, các bao Amoni Nitrat chất đống lộn xộn, nhiều bao đã bục, trong khi ở trong kho hoàn toàn không có một hệ thống giám sát bảo vệ hay là một biện pháp an toàn nào.
Thẩm phán phụ trách điều tra khi đó là Sawan đã triệu tập 37 người từ các cơ quan hải quan và cảng để thẩm vấn, đồng thời tạm giữ một số quan chức cấp trung và cấp thấp.
Đến ngày 10/12/2020 ông có một bước đi chưa từng có trong lịch sử Lebanon khi triệu tập ba cựu bộ trưởng để thẩm vấn là cựu bộ trưởng tài chính Ali Hassan Khalin, cựu bộ trưởng giao thông và công chính Joseph Fenianos cùng với cựu bộ trưởng công chính Giter, đồng thời khởi kiện họ với cáo buộc tắc trách trong công vụ.

Nhưng mà ngay cả khi cuộc điều tra chạm tới những tầng lớp quyền lực, sự phản công lập tức bắt đầu.
Những người bị triệu tập tận dụng ảnh hưởng chính trị và quyền miễn trừ nghị viện để từ chối hợp tác, đồng thời đệ đôn lên tòa phúc thẩm yêu cầu thay thế thẩm phán Sawan. Đến tháng 2/2021. yêu cầu này được chấp nhận với thẩm phán Sawan bị thay khỏi vụ án.
Người thay thế ông là thẩm phán Tare Bita. Dù được đánh giá là một thẩm phán cứng rắn, từng xử lý nhiều vụ án nghiêm trọng nhưng khi đối mặt với áp lực chính trị và hàng loạt thách thức pháp lý, cuộc điều tra vẫn liên tục bị cản trở.
Ông Tare Bita nhiều lần triệu tập các quan chức cấp cao, bao gồm cựu thủ tướng và lãnh đạo các cơ quan cảng, hải quan và quân đội, nhưng kết quả thu được rất hạn chế.
Đến ngày 14/10/2021, các thành viên phong trào Hezbollah tổ chức biểu tình phản đối, cáo buộc thẩm phán Tare Bita thiên vị và nhắm vào các đồng minh của họ, đồng thời yêu cầu chấm dứt cuộc điều tra.
Cuộc biểu tình nhanh chóng biến thành xung đột vũ trang khiến sáu người thiệt mạng và hơn 30 người bị thương và cuộc điều tra buộc phải tạm dừng.

Đến năm 2023, hành trình tìm kiếm sự thật lại rơi vào một kết cục đầy chua chát, Tổng công tồ viên Lebanon khi đó là Gasan Oas t công khai cáo buộc Thẩm phán Tare Bita vượt quá thẩm quyền, đồng thời ra lệnh thả tất cả những người đang bị tạm giam trong vụ án.
Cuối cùng thì Thẩm phán Tare Bita bị đình chỉ công tác và cuộc điều tra về thảm họa Beirut gần như rơi vào bế tắc hoàn toàn.

Ngao5 nói:

...thì chỉ cần một tia lửa nhỏ rơi vào những vật liệu dễ bắt lửa như lốp xe cũng hoàn toàn có thể âm thầm gây cháy. Từ đó, ngọn lửa có thể đã lặng lẽ lan rộng mà không ai kịp phát hiện cho đến khi đám cháy chạm tới khối Amoni Nitrat khổng lồ. Toàn bộ phản ứng hóa học bị kích hoạt và cuối cùng dẫn tới vụ nổ kinh hoàng làm rung chuyển cảng Beirut.

Nhấn vào đây để mở rộng...

Đốt lốp xe cũ để nó cháy không hề dễ. Lốp xe phải được cắt nhỏ trước, cần có đóm rồi châm khá lâu. Khi đám cháy lốp cắt nhỏ bắt đầu mới làm mồi được để cả cái lốp bắt cháy. Có cách khác là dùng xăng mồi trước thì nhanh hơn!
Bình thường ni tơ rát a môn (amonium nitrate) cũng không dễ cháy, nhưng được kích mạnh bằng 1 vụ nổ nhỏ khác thì có thể nổ. Có 1 loại thuốc nổ gọi là a mô nan (amonal), gồm 1/3 ni tơ rát a môn+1/3 mùn cưa và 1/3 bột nhôm. Loại này ít được sử dụng dù rất rẻ và sức công phá cũng rất tốt, nhưng lại hút nước nên bảo quản khó!

Ngao5 nói:

View attachment 9584371
MV Rhosus vô chủ bị nước tràn vào

8/10/2017 – MV Rhosus (phải) neo tại cảng Beirut, bốn tháng trước khi bị chìm hẳn (chìm hẳn hôm 16/2/2018)

Nhấn vào đây để mở rộng...

Cái ảnh phía trên cụ lấy ảnh liên thiên ở đâu vậy? Tàu Rhosus là con tàu chuột hơn 3000dwt lấy đâu ra nắp hầm trượt kiểu mấy tàu Panamax Cape vậy?

Ngao5 nói:

Đó chính là dòng xung kích của vụ nổ lan truyền với tốc độ hàng nghìn mét mỗi giây, vượt xa tốc độ âm thanh và sức hủy diệt của nó gần như không thể tưởng tượng nổi.
Sau lớp mây trắng ấy, một khối mây màu cam đỏ khổng lồ tiếp tục dâng lên. Đó chính là các hợp chất N2O3 (Nitro Oxyt) sinh ra khi do Amoni Nitrat phân huỷ.
Dưới sóng xung kích siêu thanh, toàn bộ khu vực quanh kho số 12 gần như bị san phẳng.
Các nhà kho khác trong cảng bị phá hủy chỉ trong tích tắc. Ô tô và người đi đường bị hất lên không trung, còn những người ở quá gần thậm chí bị xé nát ngay tại chỗ.
Các tòa nhà đổ sập như những tờ giấy. Mặt ngoài của các cao ốc ở xa bong tróc từng mảng, còn những ô cửa kính thì vỡ tung.
Chỉ trong một khoảnh khắc, hàng nghìn tấm kính biến thành những lưỡi dao bay với tốc độ cao lao thẳng vào những cư dân. hoàn toàn không kịp đề phòng.
Còn người đang làm việc trong phòng bị luồng khí nổ hất văng. Có người ở trong nhà thì bị kính cắt vỡ khắp người. Có người đứng trên phố bị vỡ màng nhĩ, máu chảy dọc khuôn mặt mà vẫn chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra.
Đáng lo ngại nhất là các bệnh viện gần khu cảng. Nhiều cơ sở y tế nằm ngay sát khu vực tâm nổ, vì vậy hệ thống y tế vốn đã mong manh của Beirut lập tức bị đánh trúng nặng nề.

Nhấn vào đây để mở rộng...

Đoạn này thật hùng hồn, nhưng em tưởng sóng xung kích chính là sóng âm thanh, thì chỉ bằng tốc độ âm thanh thôi chứ? Làm sao vượt xa tốc độ âm thanh được?

Ngao5 nói:

Đến ngày 21 tháng 11 năm 2013 sau một thời gian dài lênh đênh trên biển, MV Rhosus bất ngờ cập cảng Beirut
Cho đến nay, vẫn tồn tại hai cách giải thích khác nhau về lý do con tàu dừng lại tại đây.
Một giả thiết cho rằng thuyền trưởng muốn nhận thêm máy móc hạng nặng để có thể kiếm tiền trả phí qua kênh đào Suez
Giả thuyết còn lại cho rằng con tàu quá cũ, động cơ liên tục trục trặc nên buộc phải cập cảng để sửa chữa.
Dù nguyên nhân thật sự là gì thì sau khi con tàu lảo đảo tiến vào cảng Beirut, bánh xe định mệnh cũng bắt đầu lặng lẽ chuyển động.
Nhà chức trách Lebanon quyết định tạm giữ con tàu theo lễ thường. Lúc này chủ tàu phải xuất hiện để nộp phí và sửa chữa bởi cả con tàu lẫn số hàng hóa trên đó đều giá trị hàng triệu đô la.
Thế nhưng điều khó hiểu là chủ tàu lại trực tiếp từ bỏ con tàu cùng toàn bộ lô hàng coi như không liên quan.
Nghi vấn khó lý giải này sẽ được thực sự nhắc đến trong quá trình điều tra sau này. Còn ở thời điểm đó thì điều duy nhất có thể khẳng định là con tàu và toàn bộ số hàng ở trên tàu đã bị nỏ mặc ở cảng Beirut

Nhấn vào đây để mở rộng...

Chủ tàu này cũng tham, lấy lô ammonium nitrate xong thì còn ghé Beirut lấy lô hàng thiết bị sang Aqaba để đỡ tiền qua kênh Suez, hàng xếp trên boong và mặt hầm bên gây sập nắp, bị chính quyền hàng hải cảng kiểm tra và lưu giữ tại đó. Thường muốn chở hàng này thì tàu phải có GCN chở hàng nguy hiểm nhưng chắc đăng kiểm không cấp, bảo hiểm p&i vào từ chối trách nhiệm, việc giải quyết hậu quả chắc quá nhiều tiền nên các bên buông. Cũng chả khác gì còn tàu YOUYI YI chở than lậu về VN rồi chủ tàu vô trách nhiệm bỏ tàu cùng thuyền viên ngoài Quảng ninh đâu.

cocsku nói:

Đoạn này thật hùng hồn, nhưng em tưởng sóng xung kích chính là sóng âm thanh, thì chỉ bằng tốc độ âm thanh thôi chứ? Làm sao vượt xa tốc độ âm thanh được?

Nhấn vào đây để mở rộng...

Sóng xung kích có thể vượt tốc độ âm thanh đó cụ

coolpix8700 nói:

Đốt lốp xe cũ để nó cháy không hề dễ. Lốp xe phải được cắt nhỏ trước, cần có đóm rồi châm khá lâu. Khi đám cháy lốp cắt nhỏ bắt đầu mới làm mồi được để cả cái lốp bắt cháy. Có cách khác là dùng xăng mồi trước thì nhanh hơn!
Bình thường ni tơ rát a môn (amonium nitrate) cũng không dễ cháy, nhưng được kích mạnh bằng 1 vụ nổ nhỏ khác thì có thể nổ. Có 1 loại thuốc nổ gọi là a mô nan (amonal), gồm 1/3 ni tơ rát a môn+1/3 mùn cưa và 1/3 bột nhôm. Loại này ít được sử dụng dù rất rẻ và sức công phá cũng rất tốt, nhưng lại hút nước nên bảo quản khó!

Nhấn vào đây để mở rộng...

Có một số vật liệu có thể tự cháy nếu chất đống lâu. Ví dụ như kho than hơi, ko phải than antraxit, chỗ em ngày trước, để trong kho thoát mát nhưng có lần để lâu không kiểm tra đảo than, một vị trí tự bốc khói và khi cho máy xúc vào thì phía trong nhiệt đã lên khá cao.

cocsku nói:

Đoạn này thật hùng hồn, nhưng em tưởng sóng xung kích chính là sóng âm thanh, thì chỉ bằng tốc độ âm thanh thôi chứ? Làm sao vượt xa tốc độ âm thanh được?

Nhấn vào đây để mở rộng...

Sóng xung kích là do áp suất cụ nhé. Đấy là lý do mắt thường có thể thấy hình ảnh của nó

XSim nói:

Sóng xung kích có thể vượt tốc độ âm thanh đó cụ

Nhấn vào đây để mở rộng...

Vâng, em chưa biết điều này nên hơi thắc mắc chút. Cảm ơn cụ!

VuNgoanMuc nói:

Có một số vật liệu có thể tự cháy nếu chất đống lâu. Ví dụ như kho than hơi, ko phải than antraxit, chỗ em ngày trước, để trong kho thoát mát nhưng có lần để lâu không kiểm tra đảo than, một vị trí tự bốc khói và khi cho máy xúc vào thì phía trong nhiệt đã lên khá cao.

Nhấn vào đây để mở rộng...

Than cám!
Than cám để đống nhỏ không sao nhưng khi chất đống to, nhất là có chỗ hơi ẩm dễ tự cháy. Giẻ lau cũ (đã dùng trong cơ khí) chất đống cũng tự bốc cháy!
Nhưng ni tơ rát a môn, được gọi là đạm 2 lá, thì không. Ngày xưa kho HTX để thành đống và chẳng bảo quản gì!

Ngao5 nói:

View attachment 9584371
MV Rhosus vô chủ bị nước tràn vào

Nhấn vào đây để mở rộng...

Ảnh này là của tàu Bulk cỡ ít nhất trên chục vạn tấn chứ ko phải con tàu chuột 2k dwt.

Đông Gioăng nói:

Sóng xung kích là do áp suất cụ nhé. Đấy là lý do mắt thường có thể thấy hình ảnh của nó

Nhấn vào đây để mở rộng...

Âm thanh bình thường cũng là dao động của áp suất không khí

Thêm một bí mật nữa là chủ lô hàng đấy vẫn chưa biết là ai và vận chuyển với mục đích gì nhỉ

Hãy quay lại một câu hỏi đặc biệt đáng chú ý là sau khi con tàu MV Rhosus bị cảng Beirut tạm giữ, vì sao chủ tàu này hoàn toàn biến mất? Và công nghệ xuất hiện để giải quyết bất kỳ một vấn đề nào. Cần biết rằng là khoản phí cảng còn nợ khi đó chỉ vào khoảng 100.000 đô la Mỹ, tức là gần 2.5 tỷ đồng trong khi giá trị con tàu cùng toàn bộ lô hàng trên đó ít nhất cũng lên tới vài triệu đô.
Điều khó hiểu hơn nữa là sau khi 2.750 tấn Amoni Nitrat bị tạm giữ không có bất kỳ bên nào đứng ra nhận lại số hàng này. Thậm chí ngay cả người mua danh nghĩa cũng chưa từng xuất hiện.
Chính vì vậy, nghi vấn bắt đầu xuất hiện là liệu đằng sau thương vụ vận chuyển này có điều gì mờ ám hay không? Vì thế các nhà báo bắt đầu lần theo chuỗi giao dịch của lô hàng bí ẩn này.
Theo giấy tờ vận chuyển, người mua danh nghĩa là một nhà máy sản xuất chất nổ tại Mozambique với mục đích sử dụng trong khai thác mỏ, còn bên bán là một nhà máy phân bón nước Gruzia.
Tuy nhiên, khi phóng viên liên hệ trực tiếp với người mua, câu trả lời họ nhận được lại khiến câu chuyện trở nên khó hiểu. Đại diện nhà máy cho biết họ quả thực đã đặt mua 2.750 tấn Amoni Nitrat nhưng không mua trực tiếp từ nhà máy phân bón ở Gruzia mà thông qua một công ty trung gian. Còn việc lô hàng được vận chuyển bằng tàu MV Rhosus thì họ hoàn toàn không hề hay biết. Khi cuộc điều tra tiếp tục được đào sâu, một chi tiết đáng ngờ dân lộ ra.
Công ty trung gian kia thực chất chỉ là một công ty vỏ bọc, không có nhân viên, không có văn phòng hoạt động thực tế. Không chỉ vậy, dòng tiền của giao dịch còn liên quan tới FBM Bank, một ngân hàng từng bị cáo buộc liên quan đến hoạt động rửa tiền của các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia.
Chính vì vậy, các nghi vấn lập tức được đẩy thêm một bước nữa là liệu lô hàng này có phải chỉ là một công cụ phục vụ cho hoạt động rửa tiền hay đích đến thực sự của nó ngay từ đầu không phải là Mozambique mà chính là Beirut. Điều đáng chú ý là giả thuyết này lại được củng cố bởi một chi tiết khác.

Một chuyên qia quân sự Nga tên là Viktor từng nhận định rằng phần lớn lượng Amoni Nitrat trong cảng có thể đã bị lấy đi trước khi vụ nổ xảy ra. Theo Viktor, nếu toàn bộ 2.750 tấn Amoni Nitrat thực sự phát nổ thì mức độ hủy diệt còn có thể lớn hơn rất nhiều, thậm chí là thành phố Beirut có thể đã bị xóa sổ hoàn toàn khỏi bản đồ.
Ngoài ra, một số nhà báo cũng tiết lộ thêm một số thông tin đáng chú ý. Theo họ thì vào năm 2017, một nhân viên từng làm việc tại cảng đã kiểm tra kho số 12 và phát hiện lượng Amoni Nitrat còn lại khi đó chỉ chưa tới 900 tấn. Sau này trong quá trình điều tra, Cục Điều tra Liên bang Mỹ FBI cũng đưa ra đánh giá rằng lượng Amoni Nitrat thực sự tham gia phản ứng trong vụ nổ có thể dưới 500 tấn.
Thậm chí, một tổ chức điều tra tội phạm và tham nhũng tại Lebanon còn suy đoán rằng thời điểm vụ nổ xảy ra trong kho có thể chỉ còn khoảng 20% số Amoni Nitrat, còn phần còn lại đã biến mất từ trước đó mà không ai biết chính xác đi đâu.
Nói cách khác là càng điều tra sâu thì bức tranh phía sau lô hàng 2.750 tấn Amoni Nitrat ;ại càng trở nên mơ hồ và khó hiểu hơn từ những dữ kiện đó.
Một số giả thuyết ban đầu xuất hiện, có người cho rằng trong bối cảnh Lebanon liên tục bất ổn và căng thẳng với Israel, Amoni Nitrat này có thể đã được lực lượng Hezbollah tại Lebanon gián tiếp mua về nhằm sử dụng làm nguyên liệu chế tạo vũ khí.
Theo các lý giải này, phần Amoni Nitrat biến mất trước đó có thể đã được dùng để chế tạo bom, thậm chí còn có ý kiến cho rằng kho số 12 có thể là một phần của kho vũ khí bí mật do Hezbollah kiểm soát và bên trong không chỉ có Amoni Nitrat mà còn chứa những vật tư quân sự khác.
Để củng cố cho giả thuyết ấy thì một số người cũng đưa ra các lập luận của riêng mình, chuyên gia chất nổ người Ý Johnilo cho rằng, nếu chỉ có Amoni Nitrat phát nổ thì đám mây sau vụ nổ thường có màu vàng nhạt. Tuy nhiên trong vụ nổ tại Beirut, bầu trời lại xuất hiện đám mây màu cam đỏ, điều mà ông cho là có thể liên quan đến phản ứng của kim loại Lithium, một chất thường được sử dụng để làm nhiên liệu đẩy trong tên lửa quân sự.
Cùng lúc đó, một cựu đặc vụ CIA tên là Bell cũng đưa ra nhận định tương tự. Theo ông, mức độ dữ dội của vụ nổ cho thấy có thể không chỉ đơn thuần là Amoni Nitrat. Bell cho rằng vụ nổ đầu tiên có thể do vật liệu Amoni Nitrat gây ra. Những vụ nổ thứ hai lại mang nhiều đặc điểm của một vụ nổ quân sự, vì vậy không loại trừ khả năng trong kho còn tồn tại những vật tư quân sự khác.