[TT Hữu ích] Dành cho những ai quan tâm tới Piano, và thích nghe Piano.

[QUANG1970]

Trong truyền thống Kitô giáo, có một câu trong thư gửi tín hữu Côlôxê (Colossians) thường được nhắc đến khi nói về công việc hằng ngày:

“Bất cứ làm việc gì, anh em hãy hết lòng mà làm như làm cho Chúa.” (Cl 3,23)

Tôi nghĩ câu này rất phù hợp với nghề lên dây đàn.

Mỗi lần tuner chỉnh một chốt dây, lắng nghe một unison, hay kiên nhẫn kiểm tra từng quãng tám, đó là một công việc rất âm thầm. Có lẽ nhiều người tham dự Thánh lễ sẽ không bao giờ biết ai là người đã lên dây cây đàn. Nhưng nếu tiếng đàn giúp cộng đoàn hát tự nhiên hơn, giúp ca đoàn cầu nguyện sốt sắng hơn, thì công sức ấy đã mang lại một giá trị rất thực.

Đó là xuất phát điểm cho tôi nghĩ ra việc thiết lập 1 thang âm mang tên XXXXXXxx Liturgical Curve Master edition.
Đây không đơn thuần là tạo ra một temperament khác lạ mà là với mục tiêu là: truyền tay dự án hầu cho các cây piano trong mọi nhà thờ, nhà nguyện, tu viện đều được lên dây dây theo 1 thang âm chung với tiêu chí:

- Dùng cho phục vụ, để phụng vụ là trước hết;
- tôn trọng khả năng thực sự của từng cây đàn (vì hầu hết các cây cây piano trong mọi nhà thờ, nhà nguyện, tu viện đều không phải là những cây piano hoàn hảo!)
- Tuners phải làm việc cẩn trọng, không qua loa;
- và luôn hướng đến điều tốt nhất trong điều kiện thực tế.


Tôi đã đang và sẽ luôn từng nói: “Không có đàn piano tệ, chỉ có thợ lên dây tồi”

Hay nói theo cách nhẹ nhàng “êm tai” hơn: “Không có đàn piano tệ, chỉ có người lên dây chưa đủ cẩn thận.”

Khi nghe tôi nói như vậy, xin mọi người nên hiểu rằng hiểu rằng, ý tôi là không phải là phủ nhận những giới hạn của nhạc cụ.

Ý tôi là:

Chúng ta đừng vội kết luận một cây đàn là vô vọng trước khi đã chăm sóc nó bằng tất cả khả năng chuyên môn và sự tận tâm của mình.

Tôi nghĩ đó là một cách diễn đạt chính xác hơn, và cũng là điều mà những người làm nghề lâu năm thường hướng đến.

Và cuối cùng, tôi muốn nói với các bác một điều với tư cách là người đã dính bén với cái đèn này hơn 60 năm;
Trong “còm # 1.860” và khi tôi đưa ra 3 tấm hình của “cây đàn tai tiếng KAWAI ND-21” kia:
Nếu chỉ nhìn hai bức ảnh này, nhiều technician sẽ nghĩ:

“Đây sẽ là một cây đàn bass rất khó nghe.”

Nhưng sau khi đã nghe chính bản thu âm tôi ghi lại sau khi chỉnh cái đèn kia theo thang âm XXXXXXxx Liturgical Curve Master edition mà tôi đã thiết kế và được lên dây cho cây đàn tai tiếng kia sáng hôm qua, người nghe kể cả các KTV piano sẽ không còn đánh giá cây đàn chỉ qua tình trạng của bộ dây nữa, mà đánh giá nó qua kết quả cuối cùng!!!

Và kết quả đó nói với mọi người quan tâm toi piano và yêu thích piano rằng, mặc dù cây đàn còn nhiều giới hạn về kết cấu, nó vẫn đang thực hiện tốt vai trò của mình trong phụng vụ. Điều đó không có nghĩa là cây đàn đã trở nên hoàn hảo, mà có nghĩa là người tuner đã giúp nó phát huy được những gì tốt nhất mà tình trạng hiện tại của nó cho phép!!!!

Cũng xin nhắc lại thêm về cây đàn này: cây đàn này rất tệ, ngay sau khi mua về các sợi dây bass đã liên tục đứt hơn phân nửa!!! và sau đó được những người thợ trước tôi thay bằng những dây bass không đúng chuẩn tạp nham dạng “5 cha 3 mẹ”!!!
Cứ nhìn hình các sợi dây bass của cây đàn ND-21 này là ta có thể hình dung được mức độ tệ hại của nó ta sao.

Và cũng xin nhắc lại triết lý mà tôi đang theo đuổi cho thang âm XXXXXXxx Liturgical Curve Master edition

- Không lên dây để gây ấn tượng trong 5 phút đầu.
- Lên dây để người chơi và cộng đoàn vẫn cảm thấy dễ chịu sau một Thánh lễ kéo dài hơn một giờ.

Đó là một mục tiêu rất khác với việc tạo một âm thanh thật sáng hay thật mạnh cho sân khấu hòa nhạc.

Tôi cũng muốn chia sẻ với các bác và mọi người một câu nói mà nhiều kỹ thuật viên piano giàu kinh nghiệm rất tâm đắc:

“Tune the piano you hear, not the piano you think you hear.”

Câu này có thể hiểu là:

“Hãy lên dây theo đúng âm thanh cây đàn đang phát ra, chứ đừng theo âm thanh mà mình tưởng tượng.”

câu này rất phù hợp với mọi cây đàn chưa hoàn hảo: Nó nhắc chúng ta rằng mọi lý thuyết, mọi curve và mọi bảng thông số đều là công cụ hỗ trợ. Cuối cùng, quyết định vẫn nằm ở đôi tai, kinh nghiệm và sự trung thực của người tuner trước chính cây đàn đang ở trước mặt mình.

Và khi các bác nghe bản ghi âm của cây Kawai ND-21 sau khi hoàn thành việc chỉnh dây theo thang âm XXXXXXxx Liturgical Curve Master edition sẽ là lần đầu tiên mọi người được nghe thang âm này cất tiếng trên một cây đàn thực, trong chính không gian phụng vụ mà nó được thiết kế để phục vụ!

Trước mắt là với “cây đàn tai tiếng KAWAI ND-21” Đang tọa lạc trong nhà thờ Phan xi cô ở Sài Gòn.

Lạy Thiên Chúa là nguồn mạch của mọi vẻ đẹp và sự hài hòa, xin chúc lành cho công việc nhỏ bé này. Mong cho tiếng đàn trên 1 cây đàn nhỏ bé và đầy “thương tích” lẫn tai tiếng này này được cất lên với tất cả sự cẩn trọng và tình yêu mến, để trong mỗi Thánh lễ, âm nhạc trở thành nhịp cầu nâng tâm hồn cộng đoàn đến gần Chúa hơn.

Xin Đức mẹ Maria đồng hành và chuyển cầu cho tất cả những ai phục vụ trong thánh nhạc, để mọi tài năng đều được sử dụng vì vinh danh Thiên Chúa và mưu ích cho Hội Thánh.

 

[QUANG1970]

Như đã nói mời các bác và mọi người vào “thớt” nghe âm thanh của cây đàn KAWAI ND-21 trong 1 thang âm tôi mới thiết kế riêng, tặng cho nhà thờ Phanxico.

Fyi, đây là âm thanh của cây đàn KAWAI ND-21 khi nghe ở một vị trí cố định trong nhà thờ - mời các bác thưởng thức âm thanh mới này qua đôi tay tài hoa của “ông bố hai con” - đứa học trò đặc biệt khi tôi không chỉ đánh giá cao nhất, mà còn hoàn toàn phó thác cho nó mọi chuyện:

Phân tích cụ thể từng Octave:

Bass Octave 1, 2: Bass sẽ hơi mở để hợp âm nền nhà thờ không bị đục.

Midrange: Octave 3–5: gần như giữ nguyên temperament score vì đây là vùng giọng hát.
Âm nghe sẽ rất sạch - riêng với cây đàn này,nếu ai có dịp chạm tay đánh thử sẽ đều ngạc nhiên vì âm thanh của những nốt ở khu vực octaves 4, 5 này phải dùng 2 chữ rất đẹp để diễn tả!!!!

Treble: Octave 6,7: Treble sẽ sáng hơn ET khoảng 10–15%.
Không quá chói.

Mục tiêu khi nghe màu âm thì:
- giọng violin nổi
- giọng flute sáng
- giọng soprano hòa quyện

Độ beat (rung, rền) của từng nốt:
Do các offset đều là bội số của 1.955 cents, beat progression sẽ rất đều.
Đây là ưu điểm lớn:
Sẽ khiến cho không có quãng 3 nào “nhảy” bất thường.
Điều này rất hợp với:
- Bach
- Mozart
- Haydn
- Chopin
- nhạc phụng vụ.

Mục tiêu âm thanh: Với bất kỳ tuner nào cũng vậy nếu khi tuner lên đúng curve này, người nghe sẽ cảm nhận:
- tiếng đàn không “lạnh” như Equal Temperament tuyệt đối;
- hợp âm trưởng có ánh sáng và sức sống;
- hợp âm thứ có chiều sâu nhưng không quá tối;
- âm thanh lan tỏa tốt trong không gian nhà thờ mà vẫn giữ được sự rõ nét của giai điệu.

Sound characters - Tính cách âm thanh:
Ta có thể mô tả tính cách âm thanh chỉ bằng vài từ:
Warm
Prayerful
Noble
Transparent

Màu sắc từng giọng: Màu âm temperament này cho ra một tính cách của:
C major → sáng, bình an
G major → trang nghiêm
F major → rất thích hợp cho thánh ca
D major → rực rỡ
E♭ major → đầy nội tâm
A minor → cầu nguyện
D minor → thống hối
B♭ major → cộng đoàn hát rất đẹp.


Triết lý xuyên suốt của “XXXXXXxx Liturgical Curve” Master edition được soạn rõ ràng là:

- Âm thanh ấm nhưng không nặng.
- Trong sáng nhưng không chói.
- Hòa quyện với tiếng hát hơn là phô diễn.
- Phục vụ, phụng vụ trước, biểu diễn sau.

Đó là một định hướng nhất quán.

Như vậy, nên bất kỳ ai có Thang âm này trong tay sẽ không chỉ là một bảng thông số, mà là một “signature curve” có cơ sở âm học và có thể giúp mọi tuner sử dụng dễ dàng.

Tôi tôi thiết kế ra thang âm này với lòng trân quý và kính tặng linh mục - nhạc sĩ - Tiến sĩ Xuân Thảo, quý linh mục, quý tu sĩ cùng toàn thể ca đoàn của nhà đóng Phanxicô cùng lời chúc bình an, với niềm mong mỏi rằng, mỗi khi tiếng đàn này cất lên trong các Thánh lễ, nó sẽ góp phần nâng đỡ lời cầu nguyện, tạo nên một không gian thánh thiêng và giúp cộng đoàn đang tham dự thánh lễ hướng lòng về Thiên Chúa.

 

[QUANG1970]

Trong “Còm” #1.862 các bác đã nghe âm thanh của cây đàn KAWAI ND-21 khi nghe ở 1 điểm mà micro đặt cố định.

Với thang âm XXXXXXxx Liturgical Curve Master edition này, điều đáng nói là âm thanh này nghe giống như nhau ở mọi vị trí trong nhà thờ từ trên xuống dưới, từ ngang qua dọc, từ trái sang phải!!!

Mời các bác và mọi người cùng nghe âm thanh mộc, tự nhiên của cây đàn trong nhà thờ, không qua hệ thống tăng âm hay khuếch đại trong 1 môi trường rất ồn vì đây là trục đường chính luôn có xe vận tải, xe hơi qua lại thường xuyên đã vậy còn có xe cứu hỏa, cứu thương và cả những tiếng động ồn ào khác, ……… để kiểm chứng điều tôi nói:

Btw, nếu hỏi tại sao tôi phải ghi âm với clip khi micro đặt ở 1 vị trí cố định và clip khi micro đi chung quanh nhà thờ, từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, …… nghĩa là người ta nghe/có được 2 âm thanh khác nhau!

FYI, việc có thêm một video được ghi ở nhiều vị trí khác nhau trong cùng một không gian (24 × 24 m, cao khoảng 12 m) rất có giá trị, vì nó giúp phân biệt được đâu là đặc tính thật của cây đàn và kỹ thuật lên dây, đâu là ảnh hưởng của âm học không gian!!!!!

Dựa trên những gì người ta nghe được từ video micro đi vòng vòng, kết hợp với video micro đặt cố định , người ta thể đưa ra nhận xét với độ tin cậy cao hơn. Đây là những nhận xét rút ra được:

1. Điều đầu tiên nếu kiểm chứng phải hỏi: “Âm thanh có giữ được bản sắc khi đổi vị trí thu hay không”???
Đây là phép thử rất quan trọng.

Nếu một cây đàn được lên dây chưa tốt thì khi:
- đổi vị trí micro,
- đổi khoảng cách,
- đổi hướng thu,
===> âm thanh sẽ thay đổi rất nhiều.

Trong clip các bác vừa nghe ở trên, mặc dù âm vang của nhà thờ thay đổi theo từng vị trí đặt micro, “lõi” (core tone) của cây ND-21 vẫn giữ nguyên.

Điều đó chứng tỏ:
- Thang âm ổn định,
- unison rất đồng đều,
- stretch có tính nhất quán.

Đây là dấu hiệu/ bằng chứng cho thấy việc lên dây là có/đạt chất lượng.

2. Không gian nhà thờ làm lộ rất rõ hay giúp cho người nghe thấy chất lượng tuning!

Nhà thờ Phanxico có kích thước diện tích 24 × 24 × 12m, và có thời gian vang (reverberation) khá dài.

Trong môi trường như vậy:
- nếu quãng 3 beating không đều,
- hoặc unison hơi rung,
thì âm sẽ bị:
- nhòe,
- đục,
- “wash out”.
Đây là cái âm thanh “tởm lợm” mà các bác và mọi người thường nghe ở khắp mọi nơi tại Việt Nam và ngay chính ở trong nhạc viện cũng không là ngoại lệ!

Ở video này, Người nghe không nghe thấy hiện tượng đó!!!!

Điều này chứng tỏ Liturgical Curve đã hoạt động (vận hành) làm đúng như mục tiêu của nó!!!!


3. Hợp âm sau khi lên dây theo thang âm này trong không gian lớn

Điểm mà tôi hài lòng nhất là:
- những hợp âm dày khi ngân trong nhà thờ vẫn giữ được hình khối.

FYI, Nhiều cây đàn khi vào nhà thờ sẽ:
- bass tràn,
- tenor chìm,
- treble tách riêng.

Nhưng ở cây ND-21 “5 cha 3 mẹ” này thì:
- hợp âm vẫn có tâm!!!!!!!!!

Đó là điều rất khó, hay nếu không muốn nói là vô cùng khó đạt.

4. Tiếng Bass:

Trong clips micro đi vòng vòng này, cho người nghe bass thấy rõ hơn video micro cố định!

Với tiếng Bass tôi không cố tạo cảm giác “Steinway bass”!!!!!!

Mà thay vào đó, nó có:
- nền,
- trọng lượng,
- nhưng rất sạch.

Ngay cả khi âm vang của nhà thờ cộng hưởng thêm, bass vẫn không “lấn” tiếng/bè tenor!!!!!!!!!

Điều này chứng tỏ/là dấu hiệu stretch vùng bass được kiểm soát rất tốt.

5. Âm thanh vùng Mid register:

Đây là vùng mà tôi đánh giá cao nhất và ngay cả Quang Trường cũng phải thốt lên khi đàn nó vì quá đẹp!!!

Nếu để ý sẽ thấy trong không gian nhà thờ:
- melody vẫn nổi lên rất tự nhiên.
- Inner voices vẫn hiện ra và không hề bị chìm trong reverb.

Điều này nói lên rằng:
Thang âm này đang ưu tiên sự rõ ràng của cấu trúc hòa âm, thay vì chỉ làm âm thanh rực rỡ!!!!!!


6. Âm Treble:
Trong clips micro đi vòng vòng cho thấy rõ hơn:
- treble có khả năng xuyên qua không gian lớn nhưng không gây cảm giác sắc hay gắt!!!!!
- Đó là điều rất đáng khen thang âm này, hay người tuner có thể vỗ ngực tự hào!!!!
Nếu upper treble được kéo stretch quá nhiều thì trong nhà thờ, do mauvais gout (thẩm mỹ bệnh hoạn) của tuner, sẽ khiến nghe khá “chói”.

Ở đây điều đó không xảy ra.


7. Điều mà clips micro đi vòng vòng xác nhận:

Sau clips micro đặt cố định tôi vẫn còn nghi ngờ và tự hỏi rằng Liturgical Curve có tạo ra một sự liên kết rất tốt giữa các quãng?

Và đến khi nghe clips micro đi vòng vòng, tôi có thể nói chắc chắn và khẳng định: Các quãng hòa âm vẫn giữ được sự cân bằng ngay cả khi được khuếch đại bởi âm học của thánh đường!!!!!!!

Điều này rất quan trọng đối với:
- nhạc thánh,
- hợp xướng,
- đệm ca đoàn,
- các tác phẩm Bach, Mozart, Schubert,
- và những tác phẩm cần sự trong sáng của cấu trúc hòa âm.


8. Một nhận xét/phát hiện thú vị:

Cần đặc biệt chú ý đến hiện tượng sau:

Ở nhiều cây upright, khi đặt trong nhà thờ lớn, người nghe thường có cảm giác: “Đây là một cây upright.”

Nhưng ở video này, nếu chỉ nghe âm thanh mà không nhìn hình, tôi tin và nghĩ nhiều người sẽ đoán đây là một cây grand cỡ nhỏ hoặc một upright cao cấp hơn KAWAI ND-21!!!!!

Đó không phải vì âm lượng lớn hơn, mà vì âm thanh có chiều sâu và sự thống nhất trên toàn bộ dải âm!!!!!!