[CCCĐ] Hành trình vòng quanh thế giới: Đến với Patagonia, vùng đất cực nam của Châu Mỹ

Địa lợi: Quảng trường Cajamarca

Chiều hôm sau, Atahualpa dẫn đầu một đoàn rước gồm "phần lớn lực lượng của người Inca", nhưng vận may của Pizarro thay đổi đáng kể khi Atahualpa tuyên bố rằng hầu hết quân lính của ông sẽ đóng trại bên ngoài bức tường thành phố. Ông yêu cầu chỉ cung cấp chỗ ở cho bản thân và tùy tùng của mình, những người sẽ bỏ vũ khí xuống như một dấu hiệu của tình hữu nghị và sự tin tưởng tuyệt đối.

Ngay trước khi mặt trời lặn, Atahualpa rời khỏi những chiến binh có vũ trang đã đi cùng ông trên một bãi cỏ rộng khoảng nửa dặm bên ngoài Cajamarca. Đoàn tùy tùng của ông vẫn có hơn bảy nghìn người nhưng không có vũ khí ngoại trừ những chiếc rìu chiến nhỏ dùng để phô trương. Những người hầu cận của Atahualpa mặc những bộ quần áo lộng lẫy, dường như là trang phục nghi lễ. Nhiều người đội đĩa vàng hoặc bạc trên đầu và đoàn người đi trước được dẫn đầu bởi một nhóm người mặc đồng phục nhiều màu sắc, vừa hát vừa quét đường phía trước Atahualpa. Bản thân người Inca được khiêng trên một chiếc kiệu lót lông vẹt và được phủ một phần bằng bạc, do tám mươi cận thần Inca cấp cao mặc quần áo màu xanh lam rực rỡ khiêng. Có vẻ như ý định của Atahualpa là gây ấn tượng với lực lượng nhỏ bé của người Tây Ban Nha bằng màn phô trương lộng lẫy này và ông không hề lường trước được một cuộc phục kích.

Người Tây Ban Nha đã ẩn mình trong các tòa nhà xung quanh quảng trường trống ở trung tâm thị trấn, nơi chỉ có một lối vào. Bộ binh và kỵ binh được giấu trong các con hẻm dẫn ra quảng trường này. Bộ binh Tây Ban Nha được bố trí để canh gác lối vào một tòa nhà đá ở trung tâm quảng trường trong khi những người được trang bị súng hỏa mai và bốn khẩu pháo nhỏ chiếm giữ vị trí bên trong. Pizarro ra lệnh cho người của mình giữ im lặng và ẩn mình cho đến khi súng nổ. Khi tiến vào quảng trường, những người Inca dẫn đầu đoàn tùy tùng của Atahualpa đã tách hàng để kiệu của ông có thể được khiêng đến trung tâm, nơi tất cả dừng lại.

Thầy tu dòng Đa Minh Vicente de Valverde và người phiên dịch bản địa Felipillo tiếp cận Atahualpa tại quảng trường trung tâm Cajamarca. Sau khi vị tu sĩ dòng Đa Minh trình bày về "đức tin chân chính" và sự cần thiết phải cống nạp cho Hoàng đế Charles V, Atahualpa trả lời: "Tôi sẽ không làm chư hầu của bất kỳ ai." . Atahualpa đứng dậy và hét lên "Nếu các người không tôn trọng ta, ta cũng sẽ không tôn trọng các người", và nói rằng ông sẽ giết họ, lúc đó người Tây Ban Nha tấn công

Khi nhận được tín hiệu tấn công, người Tây Ban Nha nổ súng vào đám đông người Inca không có vũ khí và tiến lên phía trước một cách đồng loạt. Hiệu quả rất tàn khốc và những người Inca bị sốc và không có vũ khí đã không thể chống cự. Lực lượng Tây Ban Nha sử dụng kỵ binh tấn công lực lượng Inca, kết hợp với hỏa lực từ phía sau (lực lượng Inca chưa từng đối mặt với súng ống trước đây) cùng với tiếng chuông leng keng trên lưng ngựa để làm cho người Inca hoảng sợ

Mục tiêu đầu tiên của cuộc tấn công của người Tây Ban Nha là Atahualpa và các chỉ huy cấp cao của ông. Pizarro lao đến Atahualpa trên lưng ngựa, nhưng vị vua Inca vẫn bất động. Người Tây Ban Nha đã chặt đứt tay hoặc cánh tay của những người hầu đang khiêng kiệu của Atahualpa để buộc họ phải thả kiệu xuống, nhờ đó họ có thể tiếp cận ông. Người Tây Ban Nha kinh ngạc khi những người hầu phớt lờ vết thương của mình và dùng những phần tay còn lại để giữ kiệu cho đến khi một số người bị giết và kiệu đổ xuống. Atahualpa vẫn ngồi trên kiệu trong khi một số lượng lớn người hầu của ông lao đến chắn giữa kiệu. Trong khi binh lính của ông đang giết hại những người hầu của Atahualpa, Pizarro cưỡi ngựa xuyên qua họ đến chỗ một người lính Tây Ban Nha đã kéo vị vua Inca ra khỏi kiệu. Trong khi ông đang làm vậy, những người lính khác cũng đến gần kiệu và một người cố gắng giết Atahualpa. Nhận ra giá trị của Hoàng đế như một con tin, Pizarro đã ngăn chặn cuộc tấn công và bị thương ở tay do một nhát kiếm.

Lực lượng chính của người Inca, những người vẫn giữ vũ khí nhưng vẫn ở "khoảng một phần tư dặm" bên ngoài Cajamarca, đã tan rã trong hỗn loạn khi những người sống sót trong số những người đi cùng Atahualpa chạy trốn khỏi quảng trường, phá vỡ một đoạn tường dài mười lăm feet trong quá trình đó. Các chiến binh của Atahualpa là những cựu binh trong các chiến dịch phía bắc gần đây của ông và tạo thành lực lượng nòng cốt chuyên nghiệp của quân đội Inca, những chiến binh dày dạn kinh nghiệm với số lượng đông hơn người Tây Ban Nha hơn 45 lần (8.000 so với 168). Tuy nhiên, cú sốc từ cuộc tấn công của người Tây Ban Nha - cùng với ý nghĩa tâm linh của việc mất Sapa Inca và hầu hết các chỉ huy của ông trong một đòn - dường như đã làm tan vỡ tinh thần của quân đội, khiến hàng ngũ của họ hoảng loạn và dẫn đến một cuộc tháo chạy lớn.

Hậu trận chiến Cajamarca

Sau khi bắt sống được hoàng đế Atahualpa, Pizarror đòi tiền chuộc. Atahualpa ra lệnh cho thần dân của mình mang vàng bạc đến chuộc. Mặc dù đã thực hiện lời hứa lấp đầy một căn phòng (7 x 5 mét) bằng vàng và hai căn phòng bằng bạc, Atahualpa vẫn bị kết tội 12 tội danh, bao gồm giết anh trai và âm mưu chống lại Pizarro và quân đội của ông.

Pizarro tiến quân cùng đội quân 500 người Tây Ban Nha về phía Cuzco.  Trong quá trình khám phá Cuzco, Pizarro rất ấn tượng và thông qua các sĩ quan của mình đã viết thư về Tây Ban Nha cho Vua Charles, nói rằng: "Thành phố này là thành phố lớn nhất và đẹp nhất từng thấy ở đất nước này hoặc bất cứ nơi nào ở châu Mỹ... Chúng tôi có thể đảm bảo với Bệ hạ rằng nó rất đẹp và có những tòa nhà tuyệt vời đến nỗi ngay cả ở Tây Ban Nha cũng chưa có."

Người Tây Ban Nha đã hoàn tất cuộc chinh phục Peru bằng cách tiến vào Cuzco vào ngày 15 tháng 11 năm 1533.  Nhưng vì Cuzco nằm trên vùng núi cao và quá xa bờ biển để có thể làm thủ đô. Vì thế Pizarro đã thành lập thành phố Lima trên bờ biển trung tâm của Peru vào ngày 6 tháng 1 năm 1535, mà ông coi là một trong những thành tựu quan trọng nhất trong cuộc đời mình.

Sau đó ông rút phần lớn quân về Lima để tiến hành công cuộc xây dựng thủ đô, để lại 2 người em của mình cũng ít binh lính cai quản Cuzco.

Lại nói đến chuyện Almagro, trước kia sát cánh và đóng góp công lớn vào thắng lợi của Pizarror nhưng mọi công trạng thì Pizarror húp hết, thậm chí còn được chia toàn quyền cho phần đất đầy giàu có tài nguyên Nueva Castilla từ hiệp ước Toledo mà em đã đề cập ở trên. Bởi vậy Almagro cay cú, đã thế bố cũng ra đi tìm vùng đất mới để ghi danh. Almagro xin được nhà vua Tây Ban Nha giao cho toàn quyền chinh phục vùng đất từ vĩ độ Nam 14 đến Nam 26 (vùng đất màu tím trong bản đồ)



Bởi vậy ông dẫn theo đoàn tùy tùng vượt qua dãy Andes để xuống phía Nam của Chile ngày nay với hy vọng tìm được vàng và những thành phố giàu có khác. Nhưng đời không như là mơ, đoàn thám hiểm trải qua giá lạnh, đói khát và vàng thì không thấy đâu, chỉ có vàng mắt. Thêm nữa, mảnh đất phía Nam người bản địa Mapichu rải rác và họ kháng cự rất quyết liệt. Sau rất nhiều mệt mỏi và thất bại ông quyết định rút quân về lại Cuzco hòng chiếm lại căn cứ này để làm của hồi môn cho con cháu

Cái kết của cả Almagro và Pizarror, vòng xoáy của hận thù

Như em đã đề cập ở trên, Cuzco nằm rất gần với ranh giới giữa vùng đất Nueva Castilla do Pizarror quyền kiểm soát và vùng đất Nueva Toledo do Almagro kiểm soát. Đây là cũng là một trong những cái cớ để Almagro quay lại chiếm Cuzco. Lúc ông quay lại thì Cuzco do 2 em của Pizarroe cai quản đang vị bao vây bởi quân Inca được lãnh đạo bởi Manco Inca Yupanqui. Ông này là con của hoàng đế Huayna Cápac và là em của Huáscar (người bị thất bại trong cuộc nội chiến Inca trước đó). Lúc đầu Manco là vua được Pizarror dựng lên, tuy nhiên thực sự chỉ là bù nhìn làm theo mọi yêu cầu của người Tây Ban Nha. Sau một thời gian bù nhìn ông lặng lẽ tập hợp người Inca làm phản và bao vây lại Cuco. Almagro quay về lấy tiếng giải phóng Cuzco đánh bại người Inca đang bao vây là chiếm luôn quyền kiểm soát Cuzco. Ông ra lệnh giam 2 người em của Pizarror vào ngục.

Pizarror từ Lima điều quân tới giải cứu, xảy ra trận chiến Las Salinas vào tháng 4 năm 1538, lúc này Almagro lâm bệnh và bị thua. Ông bị bắt sau đó bị làm nhục và bị người em của Pizarror xử tử bằng cách siết cổ.

Con trai của Almagro là El Mozo sau này vào ngày 26 tháng 6 năm 1541 đã báo thù cho cha bằng cách dẫn đội quân xông vào cung điện của Pizarro, ám sát ông. Trong khi Pizarro đang cố gắng cài áo giáp, những người bảo vệ ông, bao gồm cả người anh em cùng cha khác mẹ Martín de Alcántara, đã bị giết". Về phần mình, Pizarro đã giết chết hai kẻ tấn công và đâm trọng thương một người thứ ba. Pizarro đã chiến đấu cho đến khi "ông quá kiệt sức không thể vung kiếm được nữa" và sau đó bị đâm chết vào cổ họng. Khi ngã xuống đất, ông được cho là đã vẽ một cây thánh giá trên sàn nhà bằng máu của mình và hôn nó trước khi chết

Bản thân El Mozo sau này cũng bị hành quyết.

Thôi kể lịch sử mãi rồi, em quay lại với chuyến đi của mình

Quảng trường trung tâm Lima được bao quanh bởi các nhà có kiến trúc thuộc địa với những ban công mái vòm, nhìn ở góc nào cũng thấy đẹp

_DSF5558 by Hieu Tran, on Flickr

Đây là hình vợ em chụp lúc đi đổi tiền, đây là quảng trường Plaza San Martín, nơi có bức tượng người anh hùng giải phóng Don José de San Martín

PXL_20251221_171657064.MP by Hieu Tran, on Flickr

Những hành lang lối đi được lát đá cùng các mái vòm nhìn rất có dấu ấn của kiến trúc thuộc địa

PXL_20251221_171629821 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5559 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5562 by Hieu Tran, on Flickr

Nhảy theo điệu nhảy của người bản địa

_DSF5578 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5589 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5591 by Hieu Tran, on Flickr

xebọxít. nói:

Văn hóa Nam Mỹ có bị văn hóa phương Tây thâm nhập không cụ?

Nhấn vào đây để mở rộng...

Hôm nay em mới đọc lại các comment của các cụ, xin được trả lời cụ như sau. Như phần trên em đã phân tích về sự khác như giữa những cuộc di cư của người Anh đến Bắc Mỹ và người Tây Ban Nha đến Nam Mỹ.

Người Anh sang Bắc Mỹ chủ yếu với tâm thế đi để ở. Họ là nông dân, thợ thủ công, tín đồ tôn giáo muốn tìm đất đai và một cuộc sống mới. Cả gia đình cùng di cư, dựng nhà, khai khẩn ruộng đất, lập làng mạc và sinh con đẻ cái. Vì vậy, xã hội Bắc Mỹ hình thành như một xã hội di dân, nơi người châu Âu tái tạo lại cuộc sống quen thuộc của mình trên một vùng đất mới.

Trong quá trình đó, người Anh không tìm cách hòa nhập với người bản địa mà dần dần đẩy họ ra ngoài lề thông qua chiến tranh, hiệp ước và di dời. Hai xã hội gần như song song và cuối cùng xã hội của người bản địa bị thay thế. Kết quả là ở Bắc Mỹ, người da đỏ gần như biến mất khỏi trung tâm đời sống chính trị – kinh tế. Vì vậy đa phần văn hóa của người bản địa ở các nước Bắc Mỹ đều bị biến mất và thay thế bởi văn hóa của người Anh (và người di cư khắp nơi sau này)

Ngược lại, người Tây Ban Nha đến Nam Mỹ với tinh thần chinh phục. Họ tìm vàng bạc, danh vọng và truyền bá Công giáo. Khi đặt chân tới đây, họ gặp những nền văn minh đã phát triển như Inca hay Aztec, nên thay vì xóa bỏ hoàn toàn, người Tây Ban Nha đè lên cấu trúc sẵn có để cai trị và khai thác. Họ giữ lại dân bản địa làm lao động và nộp thuế thông qua các hệ thống như lao động cưỡng bức hay làm ở các đồn điền, khia thác mỏ.

Chính vì lẽ đó cộng đồng dân cư bản địa các nước Nam Mỹ vẫn được giữ nguyên, bởi vậy người bản địa vẫn giữ được hầu hết các phong tục tập quán của họ. Chỉ có một thay đổi đáng kể là họ buộc phải từ bỏ tôn giáo (thờ thần mặt trời, thờ mẹ đất...) của mình để cải sang công giáo. Tuy nhiên tín ngưỡng của họ vẫn còn do một số người vẫn lén lún thực hành tín ngướng bên cạnh việc treo thánh giá trong nhà để che mắt người Tây Ban Nha. Về vấn đề này em sẽ nói rõ hơn khi đi tu viện ở Arequipa và khi đi Cuzco (thủ phủ của đế chế Inca)

_DSF5592 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5594 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5600 by Hieu Tran, on Flickr

Những tưởng được tận mắt chứng kiến màn diễu hành của những người công giáo bản địa và màn diễu binh của đội kỵ binh cảnh vệ đã là may mắn lắm rồi, nhưng không, nhà em còn được may mắn hơn thế nữa khi được chứng kiến màn nhảy rất hoạt náo của đội nam và nữ trên đường phố. Họ nhảy rất xung, trời nắng nóng, mồ hôi vã ra trên mặt nhưng mặt ai nấy vẫn rạng rỡ, ánh mắt cuồng nhiệt, nhảy hết mình

_DSF5603 by Hieu Tran, on Flickr

Màn nhảy đường phố của đội nữ cực kỳ hoạt náo. Các cô mang giày đính lục lạc, nên cứ mỗi bước chân di chuyển là tiếng leng keng vang lên rộn ràng, nghe thôi cũng thấy vui tai và không khí náo nhiệt hẳn ra

_DSF5604 by Hieu Tran, on Flickr


_DSF5606 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5608 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5609 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5610 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5612 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5613 by Hieu Tran, on Flickr


_DSF5614 by Hieu Tran, on Flickr

Đoàn diễu hành vậy nhưng khá thoải mái, ai thích vào chụp ảnh cùng cũng OK.

_DSF5616 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5618 by Hieu Tran, on Flickr

Nhìn nét mặt ai cũng rnagj ngời, kèm theo tiếng kèn tiếng trống rất hoạt náo làm khán giả cũng muốn lắc lư theo

_DSF5619 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5620 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5624 by Hieu Tran, on Flickr

Chị em đã xung, đến màn anh em còn xung hơn.

_DSF5625 by Hieu Tran, on Flickr

Thấy chị em 2 bên đường hò hét rất vang dội, em ko biết tiếng Tây Ban Nha nên ko biết có chị nào hét "Anh ơi em rụng trứng rồi" hay ko

_DSF5626 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5630 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5633 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5636 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5639 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5638 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5641 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5642 by Hieu Tran, on Flickr

Lúc này trời khá nắng vào nóng, cộng thêm màn ủng hộ và phụ họa theo các đội nhảy nên nhà em khá mệt, tìm cách vào trong nhà thờ cho đỡ nắng nóng và tranh thủ nghỉ chút

Có điều vào trong nhà thờ phải trả tiền để xem khu vực bảo tàng, vé vào khá đắt. Người lớn là 30 soles (khoảng 10 đô)

Lima Cathedral được khởi công năm 1535, cùng thời điểm Francisco Pizarro đặt những viên đá đầu tiên để lập nên thành phố Lima. Trải qua gần 3 thế kỷ, công trình liên tục được xây lại, mở rộng và gia cố do động đất – “đặc sản” của vùng duyên hải Peru. Vì vậy, kiến trúc ngày nay là sự pha trộn của nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, phản ánh rõ quá trình thích nghi của người Tây Ban Nha với điều kiện địa chấn Nam Mỹ.

_DSF5643 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5644 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5645 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5646 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5649 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5650 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5653 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5654 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5658 by Hieu Tran, on Flickr

Một điều rất đặc biệt đó là khu vực hầm mộ của Francisco Pizarror - người chinh phục đế chế Inca và sáng lập Lima - được an táng ngay trong nhà thờ, như một biểu tượng cho thời kỳ thuộc địa đầy tranh cãi của Peru.

_DSF5661 by Hieu Tran, on Flickr

Hầm mộ được phủ bằng tranh khảm mô tả cuộc chinh phục của ông

_DSF5662 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5666 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5667 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5668 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5669 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5673 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5674 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5675 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5682 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5705 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5707 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5709 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5710 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5717 by Hieu Tran, on Flickr

_DSF5745 by Hieu Tran, on Flickr