KẾT QUẢ KỲ THI ĐH 2021 PHẢN ÁNH THẤT BẠI THỂ CHẾ TRONG GIÁO DỤC
Thể chế có vai trò tạo lập một trật tự mà ở đó các quyết định sẽ đạt được điểm cân bằng tương đối tối ưu trong điều kiện thông tin bất cân xứng và chi phí giao dịch cao, nếu vì lý do nào đó mà trạng thái cân bằng tối ưu bị đảo lộn và trật tư không được duy trì, cần xem lại có phải từ nguyên nhân thất bại của Thể chế.
Trạng thái cân bằng và trật tự điểm thi ĐH trong một vài năm gần đây bị đảo lộn, gây hoang mang tột độ cho học sinh và phụ huynh, cũng như toàn xã hội. Nhiều nguyên nhân trực tiếp, gián tiếp đã được mổ xẻ bởi các ý kiến chuyên gia, tôi xin bàn thêm về nguyên nhân thất bại thể chế trong giáo dục. Câu hỏi được đặt ra là việc lạm phát điểm 9, điểm 10 trong ngành GD nói chung, điểm thi ĐH nói riêng, có gì giống với thời kỳ Lạm phát 3 con số những năm chuyển đổi từ Cơ chế tập trung bao cấp sang Cơ chế Thị trường?
Đã có sự lúng túng, lưỡng lự, luyến tiếc, trì hoãn của cơ chế quản lý và điều tiết tập trung bao cấp trong khi đòi hỏi và áp lực của chuyển đổi sang cơ chế thị trường buộc các chủ thể phải phá rào đã khiến sự đổ vỡ về cơ chế thông tin, giá cả của nền kinh tế trong quá trình chuyển đổi. Từ bài học đó, phải chăng chúng ta cũng đang có sự chưa rõ ràng và dứt khoát của việc chuyển đổi cơ chế giáo dục giữa việc quản lý tập trung của nhà nước, với việc trao quyền tự chủ, tự quyết định của các trường ĐH nói riêng và các tổ chức giáo dục nói chung theo cơ chế thị trường? Từ khi hình thành cơ chế thi 2 trong 1, Bộ GD đang đóng vai trò giống như Bộ Kinh tế - kế hoạch ngày xưa, can thiệp và điều tiết trực tiếp gần như "làm thay" mọi khâu trong quá trình tuyển sinh đại học: thông qua kế hoạch tuyển sinh, tỷ lệ tuyển, ra đề, chấm thi, giao lại DS trúng tuyển về cho các trường. Tuy nhiên, vài năm gần đây, hầu hết các trường lại "phá rào" bằng các hình thức tuyển sinh không dựa trên kỳ thi QG, thì trật tự tuyển sinh và điểm cân bằng tối ưu đã bị đảo lộn, cơ chế xét theo kỳ thi ĐH đã không đưa đến thông tin đúng cho cả phía người quản lý, các trường đại học, phụ huynh học sinh để có thể đưa ra các lựa chọn chắc chắn dựa trên "dự báo theo kinh nghiệm các năm trước". Cơ chế ra QĐ chất lượng bài thi và điểm thi cũng bị chi phối bởi 2 nhu cầu khác nhau: nghiêng về nhu cầu cung cấp hàng hóa căn bản, đại trà (tốt nghiệp PT) hơn là nhu cầu phản ánh chất lượng khác nhau theo cơ chế thị trường (chọn lọc vào các trường ĐH) từ đó dẫn đến thông tin sai lệch về chất lượng - giá cả của bài thi tốt nghiệp.
Từ thất bại của cơ chế tuyển sinh ĐH nói chung và cơ chế thi 2 trong 1, chúng ta thấy sự lạm phát điểm thi và sự thất bại của các học sinh và phụ huynh trong việc đưa ra lựa chọn dựa trên điểm thi như đã thấy VÀ hệ lụy sẽ còn dài nếu Bộ GD không dũng cảm dứt khoát giữa hai cơ chế quản lý tập trung hay trao quyền tự chủ theo cơ chế thị trường.