Tác giả có bài tích phân
Võ Nhật Vinh
Giảng viên
Theo dõi
Nhà tôi ở gần một khu chợ lâu đời, bao quanh bởi những người hàng xóm làm tiểu thương. Mỗi lần về Việt Nam, tôi lại nghe râm ran nỗi lo mất nghề kiếm sống.
Quy hoạch bỏ chợ xây trung tâm thương mại như một nỗi ám ảnh lơ lửng trong tâm trí họ dù kế hoạch đã "treo" nhiều năm nay do thiếu vốn đầu tư.
Tết này, nỗi lo hiện hữu trở lại khi Bộ Công Thương hé lộ ý định chuyển đổi gần 7.000 chợ truyền thống thành cửa hàng tiện ích hay trung tâm thương mại. Đề án nằm trong Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050.
Kế hoạch chưa được công bố chi tiết, nhưng theo khảo sát của Bộ Công Thương, Việt Nam hiện có khoảng 8.274 chợ truyền thống, chủ yếu là chợ hạng ba với hạ tầng cũ kỹ. Chuyển đổi 7.000 chợ là chuyển đổi gần 85% tổng số, nói cách khác là thay đổi căn bản hệ thống bán lẻ nội địa trong khoảng bốn năm. Đây không chỉ là chuyện nâng cấp hạ tầng thương mại, mà còn liên quan trực tiếp đến sinh kế của hơn một triệu hộ gia đình - những tiểu thương đang bám víu vào các khu chợ để mưu sinh.
Tiến tới thương mại văn minh là chủ trương đúng, phù hợp với xu thế đời sống hiện đại. Nhưng dù vậy, ta vẫn không thể bỏ qua một khúc mắc lớn rằng tại sao một định hướng đúng, qua nhiều lần triển khai vẫn chưa thành công?
Đây không phải lần đầu Việt Nam quyết tâm dẹp chợ. Trong khi nhìn lại nguyên nhân, các giải pháp có thể hình thành, dù với một lộ trình có thể không nhanh như mong đợi.
Vấn đề cốt lõi nhất cần giải quyết là vốn và năng lực chuyển đổi cho gần như toàn bộ hệ thống bán lẻ trong chỉ bốn năm.
Để tham gia mô hình trung tâm thương mại, tiểu thương đối mặt với chi phí thuê mặt bằng cao gấp nhiều lần, cộng thêm phí quản lý, điện nước, hệ thống an toàn phòng cháy chữa cháy, hóa đơn điện tử. Thực tế tại Hà Nội như chợ Hàng Da, chợ Hôm, trong các chiến dịch trước đây cho thấy: sau "nâng cấp", hàng loạt sạp hàng bị bỏ trống vì tiểu thương không kham nổi. Với vốn liếng chỉ vài chục triệu đồng - nếu có - để xoay vòng hàng hóa, làm sao họ có thể đầu tư hàng trăm triệu? Không vốn, không tài sản thế chấp để vay ngân hàng, chuyển đổi đồng nghĩa với việc bị đẩy ra khỏi cuộc mưu sinh.
Tác động kinh tế không dừng ở cá nhân tiểu thương. Thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 269 tỷ USD, nhưng kênh truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn (70%, theo ước tính của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước). Nếu chuyển đổi ồ ạt, hàng triệu việc làm sẽ biến mất, dẫn đến thất nghiệp cục bộ. Đặt trong bối cảnh rộng hơn, liên quan đến các chính sách thuế thời gian qua, ta sẽ thấy khó khăn không ập đến đơn lẻ. Tiểu thương, hộ kinh doanh nhỏ lẻ đang chịu đựng cùng lúc nhiều sức ép dồn lên sinh kế. Thất nghiệp hàng loạt sẽ dẫn đến nợ nần, ly tán, thậm chí các vấn đề xã hội khác ở đô thị.
Xóa bỏ chợ truyền thống, chuỗi cung ứng địa phương bị gián đoạn: nông dân trồng rau, ngư dân đánh bắt nhỏ sẽ khó tiêu thụ hàng hóa. Giá thực phẩm tăng vọt do chi phí vận hành trung tâm thương mại cao hơn, ảnh hưởng lớn đến người tiêu dùng thu nhập thấp - chính là khách hàng quen thuộc của các chợ truyền thống. Tiêu dùng nội địa giảm sút có thể kéo theo tăng trưởng kinh tế bị kìm hãm, trong khi xuất khẩu còn nhiều biến động.
Nhà tôi ở gần một khu chợ lâu đời, bao quanh bởi những người hàng xóm làm tiểu thương. Mỗi lần về Việt Nam, tôi lại nghe râm ran nỗi lo mất nghề kiếm sống.
vnexpress.net
