[Funland] Tiền cổ Việt Nam qua các triều đại

[Gagarose]

Chuẩn bị đầu xuân năm mới, em lập thớt về tiền cổ Việt Nam qua các triều đại, trong biến động của dòng chảy lịch sử thì có những cổ vật còn tồn tại như là minh chứng cho sự hưng suy của mỗi triều đại nước Đại Việt, trong đó tiền xu là một trong những hiện vật thể hiện rõ nét nhất nét giao thoa văn hoá, chính trị, kinh tế, lịch sử. Mỗi triều vua, mỗi một niên hiệu mới lập ra thì thường kèm theo đúc tiền mới, như một lễ bố cáo toàn dân về một sự khởi đầu mới.
Các hiện vật trong này em trích ra từ sách. Kính các cụ thưởng lãm.

Nhà Đinh 968-979 là triều đại mở ra chế độ phong kiến tập quyền và thời kỳ độc lập tự chủ đứng đầu bởi một Hoàng Đế của nước Việt Nam. Nhà Đinh khai quốc bởi Đại Thắng Minh Hoàng Đế Đinh Bộ Lĩnh, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân vào năm 968, lên ngôi Hoàng Đế và đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư.
Năm 970, vua Đinh Tiên Hoàng cho đúc tiền Thái Bình Hưng Bảo, mặt sau thường có tên triều đại: chữ Đinh.
1. Đồng Thái Bình Hưng Bảo (đọc theo thứ tự trên dưới phải trái)
1.1 Đồng Thái Bình Hưng Bảo, mặt sau có chữ Đinh bên dưới lỗ vuông

1.2 Đồng Thái Bình Hưng Bảo, mặt sau có chữ Đinh bên trên lỗ vuông

1.3 Đồng Thái Bình Hưng Bảo, mặt sau không có chữ

Nhà Đinh truyền được 2 đời vua, trước sau tổng cộng 12 năm, tuy ngắn ngủi nhưng mở đầu cho một thời kỳ huy hoàng trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

 

[datlui]

Em vào hóng! Em cũng thích tiền cổ.

 

[Gagarose]

Cuối năm 979, vua Đinh Tiên Hoàng và thái tử Đinh Liễn bị sát hại trong cung. Đinh Toàn, con trai còn lại của Đinh Tiên Hoàng khi đó mới 6 tuổi lên ngôi, sử sách sau này đặt hiệu là Đinh Phế Đế.
Năm 980 nhà Tống phương bắc rục rịch động binh chuẩn bị xâm lược Đại Cồ Việt, trước nguy cơ lịch sử của đất nước, thái hậu Dương Vân Nga và triều thần tôn Thập Đạo Tướng Quân Lê Hoàn lên ngôi vua, lập ra nhà Tiền Lê.
Nhà Tiền Lê bắt đầu từ năm 980, trải qua 3 đời vua, chấm dứt khi Lê Long Đĩnh qua đời. Tổng cộng nhà Tiền Lê truyền được 29 năm.

Nhà Tiền Lê chỉ cho đúc một loại tiền xu, là đồng tiền Thiên Phúc Trấn Bảo, gắn liền với chiến công đánh bại quân Tống xâm lược vào năm 981, giữ gìn bảo vệ toàn vẹn non sông nước Đại Cồ Việt non trẻ.
Năm 980 Lê Hoàn lên ngôi Hoàng Đế, đặt niên hiệu là Thiên Phúc, cho đúc tiền xu Thiên Phúc Trấn Bảo, mặt sau thường có quốc tự, là chữ Lê.
2. Đồng tiền Thiên Phúc Trấn Bảo
2.1 Đồng tiền Thiên Phúc Trấn Bảo, mặt sau có chữ Lê dạng ký tự nhỏ

2.2 Đồng tiền Thiên Phúc Trấn Bảo, mặt sau có chữ Lê dạng tự to

2.3 Đồng tiền Thiên Phúc Trấn Bảo, mặt sau không có chữ

Nhà Đinh và nhà Tiền Lê, mới lập nước, kỹ thuật đúc tiền còn thô sơ, đồng tiền không được tròn vành hoàn hảo, chữ cũng chưa được sắc nét, đồng tiền thường mỏng nhẹ, không được dày dặn. Tuy nhiên đây là những đồng tiền rất có giá trị lịch sử sưu tầm mặc dù không hiếm.
Tiền xu nhà Lê thừơng phát lộ ở những hũ xu khai quật ở miền bắc Việt Nam đặc biệt là Thanh Hoá.

 

[7663A18]

Trước kia đã xem thớt của cụ về tiền giấy;
Giờ lại được xem thớt về tiền cổ.
Hóng quá ạ

 

[Nhâm Thành]

em đặt dép hóng thông tin ké ạ

 

[Gagarose]

Nhà Lý, bắt đầu khi Điện Tiền Chỉ Huy Sứ Lý Công Uẩn lên ngôi vào tháng 10 năm 1009 sau khi giành quyền lực từ tay nhà Tiền Lê. Triều đại nhà Lý trải qua 9 đời vua, chấm dứt khi Lý Chiêu Hoàng, nữ Hoàng Đế 7 tuổi bị ép nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh vào năm 1225, tổng cộng trước sau là 216 năm.
Thời kỳ đầu nhà Lý vẫn sử dụng quốc hiệu Đại Cồ Việt, cho đến năm 1054 vua Lý Thánh Tông đổi quốc hiệu thành Đại Việt, mở ra kỷ nguyên Đại Việt rực rỡ nhất trong lịch sử Việt Nam.
Năm 1010, Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Đại La, đổi tên thành Thăng Long.
Đồng tiền đầu tiên của nhà Lý do Hoàng Đế Lý Thái Tổ đúc lên dưới niên hiệu Thuận Thiên, mang tên Thuận Thiên Đại Bảo
3.1. Đồng Thuận Thiên Đại Bảo (đúc khoảng năm 1010-1028), mặt sau có chữ Nguyệt

Vì sao mặt sau đồng tiền này có chữ Nguyệt thay vì chữ Lý như các đồng tiền của triều đại trước, cho đến nay vẫn chưa có lời giải thích thỏa đáng và có sức thuyết phục, tuy có một số suy đoán như là chữ Nguyệt là tên của làng Cổ Nguyệt là nơi phát tích của dòng họ Lý Công Uẩn .v.v.

3.2 Đồng Càn Phù Nguyên Bảo, đúc dưới thời vua Lý Thái Tông, niên hiệu Càn Phù Hữu Đạo (1039-1041)

Năm 1042, vua Lý Thái Tông cho đổi niên hiệu thành Minh Đạo, và đồng xu Minh Đạo Nguyên Bảo được đúc vào thời kỳ này
3.3 Đồng Minh Đạo Nguyên Bảo, đúc dưới thời vua Lý Thái Tông, niên hiệu Minh Đạo (1042-1043)

Năm 1044, vua Lý Thái Tông đại xá thiên hạ, một lần nữa đổi niên hiệu thành Thiên Cảm Thánh Vũ và cho đúc đồng tiền Thiên Cảm Nguyên Bảo. Đồng này có 2 dạng khác nhau ở mặt sau của đồng xu:
3.4 Đồng Thiên Cảm Nguyên Bảo, mặt sau có chữ Càn Vương

Về chữ Càn Vương đằng sau đồng xu, cũng có nhiều thuyết giải thích tuy nhiên cũng chưa có giải thích nào thuyết phục. Thuyết có vẻ hợp lý nhất là nhà vua cho đúc đồng xu này nhân dịp thái tử Phụng Càn Vương ra đời
3.5 Đồng Thiên Cảm Nguyên Bảo, mặt sau không có chữ

3.6 Đồng Thiên Tư Nguyên Bảo, thường được gán cho rằng đúc dưới niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy (1186-1201) thời vua Lý Cao Tông

Trong sách của các tác giả người Mỹ và Nhật, đồng Thiên Tư này là một trong các đồng xu hiếm được đánh sao hoặc độ hiếm thuộc hàng top, rất ít đồng phát lộ và hiện nằm trong tay một số ít các nhà sưu tập tiền xu Việt Nam và quốc tế, giá trị trao đổi lên đến hàng trăm triệu VNĐ.
Nhìn chung tiền xu nhà Lý và nhà Trần sau này rất hiếm có khó tìm và giá trị cao, vì một lý do mà sau này tôi sẽ nói đến.
3.7 Đồng Thiên Tư Nguyên Bảo mặt sau có chữ Nhất (theo thông lệ là đúc vào năm thứ nhất của niên hiệu, Thiên Tư Gia Thụy nguyên niên)

Ngoài ra một số đồng xu mà các tài liệu nước ngoài cũng như trong nước, từ thời Pháp thuộc cho đến các tác giả bên Nhật Bản, Mỹ cũng xếp vào thời Lý, tuy nhiên nghiên cứu sau này cũng như các di chỉ khai quật của các nhà khảo cổ học, lịch sử, cổ tiền học, đã xếp các đồng xu này được đúc vào thời sau (giai đoạn Lê Mạc phân tranh) như xu Trị Bình Nguyên Bảo, Đại Định Thông Bảo và Hàm Bình Nguyên Bảo dưới đây
Trị Bình Nguyên Bảo

Hàm Bình Nguyên Bảo

 

[Gagarose]

Năm 1226, dưới nhiều biến cố chính trị trong và ngoài nước, Nhà Lý sau khi trải qua 216 năm trị vì, đứng trước sóng gió, đã phải trao ngọn cờ lịch sử sang tay nhà Trần. Nhà Trần mở đầu từ khi Trần Cảnh lên ngôi vào năm 1226 khi đươc vợ là Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi, đã dẫn dắt Đại Việt trải qua một thời kỳ kỳ vĩ và chói lọi nhất trong lịch sử dân tộc, với chiến công 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông mà gót giày và vó ngựa của chúng đã trải khắp Á Âu không thể ngăn cản. Nhà Trần suy tàn và kết thúc vào năm 1400, khi gian thần Hồ Quý Ly phế truất Trần Thiếu Đế, lập ra nhà Hồ và đổi quốc hiệu là Đại Ngu.
Vị Hoàng Đế đầu tiên của nhà Trần là Trần Thái Tông, lên ngôi khi còn nhỏ tuổi nên quyền lực nằm trong tay của thái sư Trần Thủ Độ, cũng là nhân vật chính đạo diễn toàn bộ quá trình chuyển giao quyền lực từ tay nhà Lý sang nhà Trần.
Vua Trần Thái Tông trị vì 31 năm, đúc tiền xu Kiến Trung Thông Bảo vào những năm thuộc niên hiệu Kiến Trung (1225-1237). Đây cũng được coi là đồng xu mở đầu của triều đại giống như xu Thuận Thiên Đại Bảo thời kỳ nhà Lý.
4.1 Đồng Kiến Trung Thông Bảo

Năm 1238, Trần Thái Tông Hoàng Đế cho đổi niên hiệu thành Thiên Ứng Chính Bình, chiêu cáo thiên hạ, đúc tiền xu Chính Bình Thông Bảo
4.2 Chính Bình Thông Bảo, niên hiệu Thiên Ứng Chính Bình (1238-1250)