Mỹ giật mình vì Iran mạnh lên
Đằng sau tuyên bố chiến thắng của cả Mỹ và Iran trong chiến sự, một thực tế sâu xa hơn đang dần lộ diện: Iran có lẽ không suy yếu, thậm chí còn đang mạnh lên.
Các lệnh ngừng bắn là khoảnh khắc “dễ thở”, mở ra cơ hội cho ngoại giao. Thời gian ngừng bắn còn cho các bên nhận định bên nào thực sự hưởng lợi sau chiến sự. Lệnh ngừng bắn giữa
Mỹ -
Israel và
Iran là một trường hợp như vậy.
Hiện các bên đều tuyên bố chiến thắng. Ông Trump gọi đây là “chiến thắng hoàn toàn và tuyệt đối” của Mỹ, đồng thời khẳng định các mục tiêu Mỹ đặt ra trong chiến dịch đều đã đạt được. Trong khi đó, giới lãnh đạo Iran cũng xem lệnh ngừng bắn là một chiến thắng chiến lược.
Theo
The Conversation, đằng sau tuyên bố chiến thắng của Mỹ và Iran là một thực tế sâu xa hơn: Iran có lẽ không suy yếu, thậm chí còn đang mạnh lên.
Sức chống chịu bền bỉ của Iran
Dù nhiều lãnh đạo cấp cao đã bị ám sát trong xung đột, khả năng nhanh chóng bổ nhiệm người thay thế, đồng thời duy trì sự gắn kết trong bộ máy cho thấy ban lãnh đạo của nước này có sức chống chịu bền bỉ.
Lệnh ngừng bắn và hoạt động đàm phán diễn ra sau đó được định hình xoay quanh các điều kiện do Iran đưa ra. Dù đàm phán vòng một đổ vỡ, nhưng cục diện đàm phán vẫn cho thấy Tehran có những lợi thế mới mà trước chiến sự họ chưa có.
Kế hoạch 10 điểm của Iran đóng vai trò như khung khởi điểm cho đàm phán, thay vì kế hoạch 15 điểm của Mỹ. Điều này cho thấy Washington cũng đang tìm lối thoát khỏi chiến sự.
|
|
| Quốc kỳ Iran tung bay bên cạnh một tên lửa được trưng bày tại Tehran, Iran. Ảnh: Reuters. |
Các đề xuất của Tehran không chỉ dừng ở việc chấm dứt giao tranh. Chúng bao gồm cả nới lỏng trừng phạt, tiếp cận tài sản bị phong tỏa, hỗ trợ tái thiết và duy trì ảnh hưởng của Iran tại eo biển Hormuz. Ngoài ra còn có việc Mỹ rút khỏi
Trung Đông và chấm dứt các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon.
Trước khi Mỹ tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz ở vòng ngoài trong ngày 13/4, Iran vẫn là bên giám sát chặt chẽ eo biển này ở vòng trong. Điều này cho thấy đòn bẩy thực sự hiện nằm ở bên nào.
Trả lời
Reuters, Bộ Ngoại giao Mỹ và Nhà Trắng dẫn lại phát ngôn trong một cuộc họp báo, trong đó Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết ưu tiên của ông Trump là mở lại eo biển Hormuz, song không loại trừ khả năng Iran và Mỹ chia sẻ nguồn thu từ phí quá cảnh trong tương lai.
Eo biển Hormuz hiện không chỉ mang ý nghĩa chiến lược mà còn có ý nghĩa kinh tế đối với Iran, trong bối cảnh nước này cần nguồn thu để tái thiết sau chiến sự. Trên thực tế, chiến sự đã mở ra ý tưởng cho Iran về cơ chế tài chính mới giúp nước này phục hồi, đồng thời gia tăng ảnh hưởng trong khu vực.
Logic này có vẻ nghịch lý nhưng không lạ. Các chiến dịch quân sự nhằm làm suy yếu năng lực đối phương. Nhưng nếu không tạo ra kết quả mang tính quyết định, chúng thường mở ra cơ hội mới cho bên bị nhắm đến.
Iran bước vào cuộc chiến này với sự thích nghi sẵn có trước sức ép. Nhiều năm bị trừng phạt đã buộc nước này xây dựng khả năng chống chịu bằng cách đa dạng hóa mạng lưới, củng cố thể chế và phát triển chiến lược phi đối xứng.
Thay vì sụp đổ nhanh chóng trong chiến dịch của Mỹ và Israel, Iran gây gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu, chịu đựng các đợt tấn công kéo dài và vẫn khiến đối phương phải đàm phán dựa trên các điều khoản có lợi cho Iran.
Lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran cũng củng cố thực tế khắc nghiệt: Chính quyền cứng rắn tại Tehran vẫn trụ vững trước các đợt tấn công kéo dài, đồng thời vẫn giữ năng lực leo thang nếu cần, mở rộng ảnh hưởng trên nhiều mặt trận phi đối xứng.
Tầm ảnh hưởng của Tehran hiện trải dài từ Lebanon và Iraq thông qua lực lượng Hezbollah, đến khu vực eo biển Bab el-Mandeb nằm ở Biển Đỏ nhờ mạng lưới đồng minh Houthi.
“Ngay cả khi Mỹ quyết lật ngược thế cờ bằng cách kiểm soát eo biển Hormuz ở vòng ngoài, cuộc chiến này vẫn sẽ được ghi nhớ như một sai lầm chiến lược nghiêm trọng của ông Trump. Những hệ quả từ cuộc chiến đã định hình lại khu vực theo cách ngoài dự tính”, học giả Trung Đông Fawaz Gerges nói với
Reuters.
“Rốt cuộc, cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành tại Iran đã đạt được điều gì? Thay đổi chế độ ở Iran? Không. Buộc Iran đầu hàng? Không. Thu giữ kho uranium làm giàu? Không. Chấm dứt sự hỗ trợ của Iran cho các lực lượng ủy nhiệm? Không”, ông Gerges phân tích.
Mỹ giật mình trước Iran
Iran luôn giữ lập trường nhất quán: Bác bỏ các thỏa thuận tạm thời nếu chúng không mang lại kết quả mang tính cấu trúc bền vững hơn cho Iran, chẳng hạn như nới lỏng trừng phạt và đảm bảo an ninh lâu dài.
Đối với Tehran, lệnh ngừng bắn là lúc để nước này củng cố đòn bẩy. Đối với Washington, lệnh ngừng bắn giúp chặn đà leo thang xung đột và cho thị trường có quãng thời gian ổn định.
Mục tiêu bất đối xứng này cho thấy lệnh ngừng bắn không đơn thuần là một khoảng dừng trung lập, mà là bước ngoặt trong cuộc chiến. Lệnh ngừng bắn và những diễn biến trong quãng thời gian ngừng bắn cho thấy quyền lực của Mỹ tại Trung Đông đang bị lung lay.
Trong nhiều thập kỷ, ảnh hưởng của Mỹ tại Trung Đông vốn dựa trên ưu thế quân sự và kinh tế. Xung đột lần này cho thấy cả hai yếu tố đó đều đang chịu sức ép.
Về quân sự, Mỹ và Israel thể hiện năng lực vượt trội, nhưng không đạt được kết quả mang tính quyết định. Iran vẫn giữ được năng lực cốt lõi, duy trì sự gắn kết trong bộ máy chính quyền và tận dụng đòn bẩy để định hình quá trình hạ nhiệt căng thẳng.
Tính chính danh của Mỹ và Israel khi tiến hành chiến sự tại Iran bị suy giảm. Những tranh cãi về lý do tiến hành chiến sự, thiệt hại dân sự và thiếu sự ủng hộ rộng rãi từ quốc tế đã làm suy yếu vị thế của Mỹ, kể cả trong mắt đồng minh.
Quyền lực mềm của Mỹ, yếu tố lâu nay giúp Mỹ giữ vai trò trung tâm trong vị thế lãnh đạo toàn cầu, đã bị ảnh hưởng. Các phát ngôn ngày càng gay gắt của ông Trump trên mạng xã hội khiến ông bị chỉ trích cả ở trong nước, đồng thời khiến một số đồng minh trở nên xa cách.
Về kinh tế, khả năng gây ảnh hưởng mang lại cho Iran một dạng quyền lực mà sức mạnh quân sự đơn thuần khó có thể vô hiệu hóa. Nếu Iran có đủ sức chống chịu đi qua chiến sự này, vị thế địa lý nằm bên eo biển Hormuz thực tế vẫn luôn là đòn bẩy tự nhiên thuộc về Iran.
Kết quả là một nghịch lý đang xuất hiện từ cuộc chiến: Mỹ muốn kiềm chế Iran nhưng vô tình lại khiến nước này củng cố sức mạnh hơn cả trước khi xảy ra chiến sự.
Theo
Reuters, các quan chức vùng Vịnh cảnh báo bất kỳ thỏa thuận nào không đạt tới một giải pháp toàn diện đều sẽ củng cố đòn bẩy cho Iran.
Bà Ebtesam Al-Ketbi, Chủ tịch Trung tâm Chính sách Emirates, nhận định: “Lệnh ngừng bắn này không phải là giải pháp, mà là phép thử về ý định. Nếu không phát triển thành một thỏa thuận toàn diện hơn, xác lập lại các quy tắc can dự tại eo biển Hormuz và trên các mặt trận ủy nhiệm, lệnh ngừng bắn sẽ chỉ là một khoảng nghỉ chiến thuật, trước khi leo thang nguy hiểm và phức tạp hơn”.
Xét trên những tiêu chí đó, Iran dường như đang ở vị thế thuận lợi hơn. Mỹ và Israel thể hiện ưu thế quân sự, nhưng Iran lại cho thấy những điều khác: Khả năng chịu đựng, tính thích ứng và tận dụng đòn bẩy ngay trong chiến sự.
Chiến thắng trong chiến tranh hiện đại không chỉ là ưu thế trên chiến trường, mà còn là các kết quả bền vững về kinh tế, chính trị và chiến lược.
Lệnh ngừng bắn là một quãng nghỉ cho thấy một cuộc chiến nhằm làm suy yếu Iran rốt cuộc lại cho thấy những giới hạn của sức mạnh quân sự.
Gần 50 ngày chiến sự Iran, hậu quả vượt xa dự tínhSau gần 50 ngày chiến sự quanh Iran, hàng nghìn cuộc tấn công đã lan rộng vượt biên giới, phá hủy từ căn cứ quân sự, hạ tầng năng lượng đến khu dân cư, khiến hàng chục nghìn người thương vong và đẩy cả khu vực vào khủng hoảng an ninh - năng lượng chưa từng có tiền lệ.
