Đây là bài viết của giáo sư Nhật Bản Fukuda Tomotaka, Trung tâm Nghiên cứu Slav và Âu-Á, Đại học Hokkaido, vừa mới quay lại Nga nói chung và vùng Sibera nói riêng vào tháng 9/2025. Đây là lần đầu tiên ông quay lại Nga sau 6 năm để trải nghiệm cuộc sống thực tế kể từ chiến sự Ukraine
Ông này dĩ nhiên Pro Tây và chỉ trích Nga, đại khái là rất PC (political correct) theo đúng chuẩn Tây.
Ông có một chuỗi bài về Nga từ những trải nghiệm đó. Đại loại những điều ông nêu ra như sau cho bài viết này:
- Vì ông đến từ Nhật và là nước không thân thiện, nên họ kiểm tra ông rất kỹ lưỡng trước khi cho nhập cảnh
- Ở Nga nói chung, ông thấy đãi ngộ cho quân nhân ký hợp đồng tham chiến ở Ukraine rất hậu hĩnh, ví dụ ở vùng Siberia và Viễn đông mà lương khởi điểm trả cũng rất hậu: 10 triệu yên (khoảng 63,4 nghìn USD, chú ý là chi phí giá cả ở Nga đặc biệt vùng Viễn Đông rất rẻ)
- Ở Nga, ông nói mức độ thanh toán không dùng tiền mặt còn cao hơn cả Nhật Bản. Khi vào nhà hàng, phần lớn khách hàng đều đặt món qua màn hình cảm ứng và thanh toán bằng thẻ.
- Đời sống kinh tế tại đất nước này dĩ nhiên không phải là số 1 thế giới, nhưng nó vẫn đang phát triển theo dòng chảy chung của thế giới, thậm chí ở một số khía cạnh như nền kinh tế nền tảng (platform economy) hay kinh tế theo yêu cầu (on-demand economy), Nga còn phát triển mạnh mẽ hơn cả Nhật Bản.
- Tại các đô thị, mức độ tiện nghi và thoải mái rất cao. Nga vẫn có những ngành công nghiệp dịch vụ và công nghệ thông tin tăng trưởng mạnh mẽ, hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi chiến tranh hay lệnh trừng phạt. Còn nông thông thì cũng như mọi nông thôn nước khác
- McDonald rời đi, chuối nhà hàng Nga Vkusno i Tochka thay thế, và ông không hề có cảm giác kém so với McDonald, hương vị hoàn toàn bình thường, dòng khách liên tục vào dùng tại chỗ, đặt mang đi, hoặc các nhân viên giao đồ ăn
- Ngay cả có 1 giai đoạn, báo chí phương Tây nói là giá xăng ở Nga tăng, thì nó vẫn thuộc loại rẻ nhất.
Ví dụ giá xăng RON95 tại Nga là 0,853 USD, mức thấp nhất ở châu Âu. Trong khi ở Nhật Bản là 1,043 USD, còn các nước Tây Âu dao động quanh mức 2 USD.
Nhìn vào con số tuyệt đối thì số tiền thu nhập của Nga thấp hơn các nước phương Tây hàng đầu, nhưng giá cả ở Nga, ví dụ giá xăng (dù có tăng) lại cũng rẻ hơn nhiều
- Kể cả những mặt hàng mang danh là bị cấm, như iPhone đều dễ dàng mua được
- Theo Báo chí phương Tây, chính quyền Nga Putin là dạng độc đoán, nhưng thực tế cho thấy chính quyền này lại rất nhạy cảm và quan tâm đến tiếng nói của tầng lớp bình dân vốn khao khát sự ổn định trong đời sống.
Họ phản ứng rất nhanh, và ưu tiên ổn định đời sống người dân.
Ví dụ vào cuối năm 2023, giá trừng tăng và có sự thiếu hụt bơ vào mùa thu - đông năm 2024, nhưng mỗi khi dân chúng gặp khó khăn kiểu đó, chính phủ Nga đều phản ứng nhanh rất nhanh:
vừa tăng cường nguồn cung trứng nội địa, vừa nhập khẩu trứng, can thiệp hành chính vào chuỗi phân phối bơ, v.v. Tổng thống Putin lên truyền hình xin lỗi người dân vì giá trứng tăng.
Và thời gian ngắn sau đó, trứng và bơ đều có sẵn đầy đủ, giá hạ.
Đại khái, tác giả kết luận: nền kinh tế Nga hiện nay là "vừa có súng, vừa có bơ", "vừa có đại bác vừa có bánh mì"
Nước Nga thời Putin
“Trải nghiệm chuỗi nhà hàng kiểu McDonald’s của Nga” Thực trạng kinh tế Nga nhìn từ thực địa: Đời sống người dân trong bối cảnh trừng phạt ra sao? Putin – nhà lãnh đạo dễ bị dao động trước tiếng nói của tầng lớp bình dân
Fukuda Tomotaka (Giáo sư, Trung tâm Nghiên cứu Slav và Âu-Á, Đại học Hokkaido) | WEDGE ONLINE 
| 17/12/2025
Lần này, như một phần kết thúc cho loạt ba bài ký sự về chuyến đi Nga, tôi xin được bàn luận về đời sống của người dân mà tôi tận mắt chứng kiến tại thực địa. Tuy nhiên, do đã trôi qua khoảng ba tháng kể từ chuyến đi, tôi sẽ kết hợp với các dữ liệu mới nhất để cập nhật và phân tích tình hình một cách chính xác hơn.
Các biện pháp trừng phạt có khiến đời sống người dân Nga thêm khốn khó?
Nga, sau khi phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine vào tháng 2 năm 2022, đã phải chịu các biện pháp trừng phạt kinh tế rộng khắp từ các nước phát triển. Tuy nhiên, nguyên tắc vận hành của các biện pháp trừng phạt kinh tế thông thường là hạn chế tối đa tác động nhân đạo tiêu cực đến dân thường, đồng thời tập trung vào các mục tiêu cụ thể để đạt hiệu quả tối đa.
Cụ thể, mục tiêu chính của các biện pháp trừng phạt đối với Nga bao gồm:
① Ngăn Nga kiếm được nguồn tài chính chiến tranh,
② Gây tổn hại cho quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng Nga,
③ Trừng phạt giới tinh hoa chính trị – kinh tế thuộc chế độ Putin, những người chịu trách nhiệm về cuộc xâm lược.
Về mặt chính thức, mục đích không phải là làm khổ người dân Nga bình thường.
Tuy nhiên, trong lòng chúng ta thường có cảm giác rằng: những người dân Nga chấp nhận chế độ Putin và cuộc chiến này cũng đáng chịu một mức hình phạt tương xứng. Đồng thời, chúng ta ngầm kỳ vọng rằng: “Nếu đời sống người dân Nga trở nên khốn khổ, họ sẽ lên tiếng phản đối, và ngay cả Putin cũng sẽ không thể tiếp tục chiến tranh được nữa.”
Do đó, chúng ta dễ rơi vào ý nghĩ mong muốn rằng: “Cuộc chiến và các lệnh trừng phạt chắc chắn đã khiến đời sống người dân Nga trở nên tồi tệ. Thậm chí, nếu không như vậy thì thật vô lý. Phải như vậy mới đúng.”
Tuy nhiên, thực trạng thực tế cần được đánh giá một cách khách quan, chứ không thể dựa vào mong muốn chủ quan. Dưới đây, tôi sẽ cố gắng phân tích tình hình dựa trên những quan sát tại Viễn Đông và Siberia Nga vào tháng 9, kết hợp với các chỉ số kinh tế – xã hội khác nhau.
Trải nghiệm chuỗi nhà hàng “Vkusno i Tochka” – phiên bản Nga của McDonald’s
Ngay sau khi đặt chân đến Vladivostok, điều đầu tiên tôi – người lần đầu trở lại Nga sau 6 năm – muốn làm là ghé thăm chuỗi cửa hàng hamburger “Vkusno i Tochka” (Вкусно и Точка – Ngon, chỉ đơn giản vậy thôi). Như ai cũng biết, McDonald’s đã rút khỏi Nga, và thương hiệu này sau đó được các nhà đầu tư Nga mua lại, tái cấu trúc và đổi tên thành “Vkusno i Tochka”, hiện có gần 1.000 cửa hàng trên khắp đất nước.
Tôi nhớ lại, vào tháng 12 năm 2020, McDonald’s lần đầu mở hai cửa hàng tại Vladivostok, gây xôn xao dư luận với thông điệp “cuối cùng đã có mặt tại Viễn Đông Nga!”. Khi ấy, chẳng ai có thể ngờ chỉ hơn một năm sau, McDonald’s sẽ rút hoàn toàn khỏi Nga.
Việc trải nghiệm “Vkusno i Tochka” ngay tại Vladivostok – nơi từng là điểm đến biểu tượng của McDonald’s – quả thật là một trải nghiệm đầy ý nghĩa. Với những ai thường xuyên qua lại Nga trong thời gian qua, điều này có lẽ chẳng có gì mới mẻ. Nhưng với một người như tôi, trở lại sau 6 năm, việc này gần như là một nghi lễ không thể bỏ qua.
Vậy là tôi bước vào một cửa hàng “Vkusno i Tochka” tại Vladivostok và thử đặt món. Tuy nhiên, tại Nga – nơi mức độ thanh toán không dùng tiền mặt còn cao hơn cả Nhật Bản – phần lớn khách hàng đều đặt món qua màn hình cảm ứng và thanh toán bằng thẻ.
Do thẻ tín dụng quốc tế như Visa không được chấp nhận, nên du khách nước ngoài như tôi lại gặp bất tiện trong môi trường “không tiền mặt” này. Tại cửa hàng “Vkusno i Tochka”, tôi buộc phải chủ động đến quầy, gọi lại một nhân viên đang bận rộn và nói rõ: “Xin lỗi, tôi muốn thanh toán bằng tiền mặt.”
Cuối cùng, bữa ăn gồm hamburger và đồ kèm mà tôi nhận được không hề có cảm giác xuống cấp so với McDonald’s, hương vị hoàn toàn bình thường. Trong khi thưởng thức món ăn trong cửa hàng, tôi quan sát dòng khách liên tục vào dùng tại chỗ, đặt mang đi, hoặc các nhân viên giao đồ ăn, và suy ngẫm.
Đời sống tại Nga dĩ nhiên không phải ở mức tiên tiến nhất thế giới. Tuy nhiên, đất nước này vẫn đang tiến triển theo dòng chảy chung của thế giới, thậm chí ở một số khía cạnh như nền kinh tế nền tảng (platform economy) hay kinh tế theo yêu cầu (on-demand economy), Nga còn phát triển mạnh mẽ hơn cả Nhật Bản. Tại các đô thị lớn, mức độ tiện nghi và thoải mái rất cao. Nga vẫn có những ngành công nghiệp dịch vụ và công nghệ thông tin tăng trưởng mạnh mẽ, hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi chiến tranh hay lệnh trừng phạt.
Giá xăng tăng, nhưng việc mua xăng không gặp trở ngại
Khi chuẩn bị đến Nga vào tháng 9, điều khiến tôi lo lắng nhất là tình trạng thiếu hụt xăng dầu. Ở Nga, vào mùa hè, nguồn cung xăng thường trở nên bất ổn do các yếu tố thời vụ. Đặc biệt, mùa hè năm nay, các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga đã khiến tình hình tại Viễn Đông trở nên căng thẳng. Tôi lo sợ nếu xảy ra tình trạng thiếu xăng, việc bắt taxi tại địa phương sẽ gặp khó khăn.
Tuy nhiên, kết luận trước tiên là: lo ngại này hoàn toàn là vô căn cứ. Khi phỏng vấn các tài xế taxi tại 5 thành phố ở Viễn Đông và Siberia, tất cả đều đồng loạt trả lời: “Giá xăng quả thực đã tăng mạnh, nhưng chưa bao giờ xảy ra chuyện không mua được xăng.” Trên thực tế, tôi cũng không hề thấy cảnh xếp hàng dài ở các trạm xăng.
Nga là một quốc gia rộng lớn, và hệ thống logistics là điểm yếu cố hữu. Do đó, ngay cả khi tổng lượng cung đủ, vẫn có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt cục bộ. Ví dụ, bán đảo Crimea – do Nga kiểm soát thực tế – không có nhà máy lọc dầu, nên nguồn cung xăng phải dựa hoàn toàn vào các xe bồn vận chuyển qua cầu Crimea, khiến hệ thống rất dễ tổn thương.
Chính vì vậy, tình hình cung ứng xăng tại Crimea năm 2025 thực sự đã trở nên rất tồi tệ. Tuy nhiên, không nên vội vàng kết luận rằng toàn bộ nước Nga đang đối mặt với “khủng hoảng xăng dầu”, và từ đó suy diễn về một “khủng hoảng kinh tế toàn diện”.
Đáng chú ý, theo khảo sát xã hội hàng tuần do Quỹ Dư luận Nga (FOM) thực hiện, khi hỏi: “Mặt hàng nào tăng giá rõ rệt nhất trong tháng qua?”, từ tháng 10 trở đi, xăng dầu luôn là đáp án hàng đầu, với khoảng 40% người được hỏi chọn.
Tuy nhiên, theo trang web GlobalPetrolPrices, tính đến ngày 8 tháng 12, giá xăng RON95 tại Nga là 0,853 USD, mức thấp nhất ở châu Âu. So sánh: Nhật Bản là 1,043 USD, còn các nước Tây Âu dao động quanh mức 2 USD. Dù mức thu nhập của Nga thấp hơn các nước phát triển, nên giá xăng tăng sẽ ảnh hưởng nặng nề đến người dân, nhưng về mặt so sánh quốc tế, xăng ở Nga vẫn đang ở mức rẻ.
Thực phẩm và iPhone đều dễ dàng mua được
Kể từ khi chiến sự bùng nổ vào tháng 2 năm 2022, Nga từng đối mặt với tình trạng giá trứng tăng vọt vào cuối năm 2023, và thiếu hụt bơ vào mùa thu – đông năm 2024, thậm chí xuất hiện tin đồn “kẻ trộm bơ” khiến dư luận xôn xao. Tuy nhiên, mỗi khi gặp khó khăn, chính phủ Nga đều phản ứng nhanh: nhập khẩu trứng khẩn cấp, can thiệp hành chính vào chuỗi phân phối bơ, v.v. Và đúng như trong hình ảnh đính kèm, khi tôi khảo sát các cửa hàng tại Viễn Đông và Siberia vào tháng 9 năm 2025, trứng và bơ đều có sẵn đầy đủ.
Thực tế, việc thiếu hụt xăng năm 2025 có lẽ là thách thức phức tạp nhất mà giới chức Nga phải đối mặt. Chính phủ Nga đã tạm cấm xuất khẩu xăng từ ngày 28 tháng 7, và biện pháp này được kéo dài đến hết năm 2025, thậm chí có khả năng tiếp tục sang năm 2026. Dù điều này làm giảm nguồn thu từ xuất khẩu, nhưng chính quyền Putin rõ ràng đang ưu tiên ổn định đời sống người dân, và nguồn lực để duy trì điều này hiện vẫn chưa cạn kiệt.
Rõ ràng, một khi hoạt động sản xuất thật sự đình trệ, hệ quả tất yếu sẽ là sự suy sụp trong tiêu dùng. Tuy là một chính quyền mang tính độc đoán, nhưng Putin thực ra lại rất nhạy cảm trước tiếng nói của tầng lớp bình dân vốn khao khát sự ổn định trong đời sống.
Vào tháng 9 năm 2025 – thời điểm tôi khảo sát Viễn Đông và Siberia – xã hội Nga dường như vẫn còn dư địa để chịu đựng. Liệu Putin có thể tiếp tục theo đuổi “hai mục tiêu cùng lúc – vừa có súng đại bác, vừa có bơ” được bao lâu nữa? Đây chính là câu hỏi then chốt nhất để dự báo tương lai của cuộc chiến Nga – Ukraine.
Như đã nói, không nên để tư duy mong muốn chi phối nhận định. Nhưng chúng ta cần tiếp tục theo dõi sát sao. ■
〈ロシア版マクドナルドも体験〉現地から見えたロシア経済の実情、制裁下での国民生活は？庶民の声に弱いプーチン
2025年12月17日
9月に6年振りにロシアに渡航し、その経験を記してきた。今回は、現地で見た人々の生活振りについて、最新の関連データを参照しながら議論を進めてみたい。
wedge.ismedia.jp
(Trần Kiên dịch)
Tổng thống Pháp đã gia nhập phe của các nước EU phản đối việc tịch thu tài sản bị phong tỏa của Nga. Bước đi này đã thực sự làm hỏng nỗ lực thúc đẩy quyết định mà lãnh đạo CDU Friedrich Mertz đang đặt cược.
"Macron tỏ ra quá yếu đuối đến nỗi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải nhượng bộ Giorgia Meloni."
