Tại sao ?
Tại sao các bộ phim VN làm dựa theo truyện Kiều (Nguyễn Du) đều thất bại thảm hại ?
Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du là một kiệt tác văn học bất hủ, thấm sâu vào tâm thức của nhiều thế hệ người Việt. Chính vì cái bóng quá lớn của nguyên tác, việc chuyển thể tác phẩm này lên màn ảnh rộng luôn là một "bài toán tử thần" đối với các nhà làm phim.
Những bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng hoặc chuyển thể từ Truyện Kiều (gần đây nhất là phim Kiều của đạo diễn Mai Thu Huyền) đều gặp phải thất bại thảm hại cả về doanh thu lẫn chất lượng nghệ thuật. Lý do nằm ở một vài nguyên nhân cốt lõi sau:
1. Cái bóng quá lớn của nguyên tác và tâm lý khán giả
Truyện Kiều đã có một đời sống riêng kéo dài hàng thế kỷ trong lòng công chúng. Từ học sinh phổ thông cho đến các nhà nghiên cứu, ai cũng có một hình tượng Thúy Kiều, Thúc Sinh, Từ Hải hay Hoạn Thư của riêng mình.
- Sự khắt khe của người xem: Khán giả Việt Nam bước vào rạp với một tâm thế chấm điểm và so chiếu rất nghiêm khắc. Bất kỳ một sự thay đổi nào về tính cách nhân vật hay tình tiết truyện nếu không đủ tinh tế đều dễ dàng bị coi là "phá nát tác phẩm".
2. Kịch bản non tay: Sáng tạo tùy tiện hoặc cắt xén vụn vặt
Truyện Kiều là một chuỗi bi kịch kéo dài suốt 15 năm lưu lạc với hệ thống nhân vật đồ sộ. Để gói gọn điều này vào 90 - 120 phút phim là điều cực kỳ khó.
- Tập trung sai trọng tâm: Như trong bộ phim Kiều (2021), biên kịch lại chọn cắt phăng giai đoạn mấu chốt của cuộc đời Kiều để biến bộ phim thành một câu chuyện tình tay ba mang hơi hướng "đánh ghen" thuần túy giữa Kiều - Thúc Sinh - Hoạn Thư. Việc hạ thấp tầm vóc của tác phẩm xuống thành một vở drama tình ái tầm thường đã khiến những người yêu mến nguyên tác phẫn nộ.
- Thêm thắt yếu tố kỳ ảo (fantasy) lạc quẻ: Việc đưa vào các nhân vật hư cấu hay các phân cảnh siêu nhiên (như hồn ma Đạm Tiên đi theo bảo vệ Kiều một cách khiên cưỡng) làm mất đi tính hiện thực và chiều sâu nhân văn vốn có của tác phẩm.
3. Diễn xuất và tạo hình nhân vật mờ nhạt
- Casting chưa tới: Tìm được một diễn viên vừa có nhan sắc "nghiêng nước nghiêng thành", "sắc sảo mặn mà" như Kiều, lại vừa phải có nội tâm sâu sắc để gánh vác bi kịch cuộc đời là một thử thách quá tầm với các đạo diễn Việt. Các gương mặt được chọn thường là những người mẫu, diễn viên mới, có ngoại hình sáng nhưng diễn xuất còn đơ cứng, chưa lột tả được nỗi đau và chiều sâu của nhân vật.
- Tạo hình lai căng: Phục trang và bối cảnh của các phim chuyển thể từ Truyện Kiều thường bị chỉ trích là thiếu nghiên cứu lịch sử cổ trang nghiêm túc, màu sắc lòe loẹt, hoặc lai căng giữa phong cách Trung Hoa cổ đại và phục trang cách tân, tạo cảm giác giả tạo, giống như các chương trình sân khấu ca nhạc hơn là điện ảnh chuyên nghiệp.
4. Thiếu tư duy điện ảnh và ngôn ngữ hình ảnh yếu
Truyện Kiều của Nguyễn Du lay động lòng người nhờ ngôn từ thơ ca đỉnh cao và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình tuyệt bút. Khi chuyển sang ngôn ngữ điện ảnh, các nhà làm phim lại thất bại trong việc chuyển hóa những áng thơ đó thành khung hình mang tính biểu tượng. Nhịp phim thường bị rời rạc, lạm dụng các lời thoại sáo rỗng để giải thích thay vì để nhân vật tự bộc lộ qua hành động, khiến bộ phim trở nên ngột ngạt và thiếu tính nghệ thuật.
Tóm lại: Thất bại của các bộ phim làm về Truyện Kiều là bài học đắt giá cho thấy: Chỉ có lòng ngưỡng mộ tác phẩm thôi là chưa đủ. Muốn chạm vào một kiệt tác, nhà làm phim không chỉ cần một nguồn kinh phí lớn, mà phải có một tư duy biên kịch cực kỳ sắc bén, sự thấu hiểu sâu sắc về văn hóa cổ thuật, và trên hết là một ngôn ngữ điện ảnh đủ tầm để "dịch" những câu thơ lục bát tài hoa sang những thước phim ám ảnh thị giác.
(cháu dốt văn nên nhờ vả chút, các cụ thông cảm)