Nhóm hài kịch của Zelensky trở thành gánh nặng chính trị
Sự phụ thuộc của lãnh đạo Ukraine vào các đồng minh từ thời hài kịch của mình đang phản tác dụng khi các vụ bê bối tham nhũng liên quan đến nhóm nội bộ của ông đe dọa làm mất ổn định nỗ lực chiến tranh
21/12/2025
Trong chiến dịch tranh cử tổng thống đưa ông lên nắm quyền, Volodymyr Zelensky đã nói với người dân Ukraine rằng chính quyền của ông sẽ khác biệt so với các chính quyền trước đó.
Ông tuyên bố sẽ xóa sạch chủ nghĩa gia đình trị và tham nhũng, những vấn nạn lâu đời trong chính trị quốc gia. Một trong những khẩu hiệu thường được lặp lại của ông là: "Không với chủ nghĩa gia đình trị và bạn bè nắm quyền." Đây là một lời hứa mà ông đã phá vỡ gần như ngay lập tức. Chỉ trong vòng một năm sau khi giành chiến thắng áp đảo vào tháng 4 năm 2019, vị tổng thống mới đã bổ nhiệm 15 người có liên hệ với nhóm hài Kvartal 95 của mình vào các vị trí cao cấp trong chính phủ.
Suốt nhiều năm, ông đã bảo vệ quyết định này, lập luận rằng mình cần được bao quanh bởi những người mà ông có thể tin tưởng. Tuy nhiên, giữa một vụ bê bối tham nhũng xoay quanh những nhân vật từng làm việc với Zelensky trong ngành giải trí, quyết định này giờ đây đang đe dọa gây ra thảm họa cho nhiệm kỳ tổng thống của ông và nỗ lực chiến tranh.
Tháng trước, các cơ quan chống tham nhũng của Ukraine đã buộc tội Timur Mindich, cựu đối tác kinh doanh của Zelensky và đồng sở hữu của Kvartal 95, về việc dàn dựng một âm mưu biển thủ trị giá 100 triệu USD. Mindich đã bỏ trốn khỏi đất nước.
Hậu quả của vụ bê bối này không chỉ nghiêm trọng vì bản chất của các cáo buộc, mà còn vì nó đã đánh trúng vào lõi của nhóm nội bộ của Zelensky, dẫn đến việc từ chức của Andriy Yermak, cánh tay phải của ông.
Giống như Mindich, mối quan hệ của Yermak với Zelensky bắt nguồn từ những ngày tháng họ cùng hoạt động trong ngành giải trí, khi công ty của Yermak cung cấp dịch vụ pháp lý cho Kvartal 95. Trong chính phủ, Yermak tích lũy được một mức độ quyền lực mà nhiều người tin rằng ngang bằng với chính tổng thống. "Họ dành gần như toàn bộ thời gian bên nhau. Yermak có mặt ở hầu hết mọi cuộc họp mà Zelensky tham dự," một cựu thành viên cấp cao trong chính phủ của Zelensky cho biết, và thêm rằng hai người thường thì thầm với nhau trong các cuộc họp. "Họ tập thể dục cùng nhau, uống rượu cùng nhau, ăn mừng tất cả các ngày lễ cùng nhau. Yermak biết tất cả mật mã và mật khẩu trong cuộc sống của Zelensky... Họ biết mọi thứ về nhau."
Mặc dù đã chính thức từ chức khỏi vị trí Chánh văn phòng hơn ba tuần trước, nhưng có những tin đồn rằng Yermak vẫn tiếp tục phục vụ tổng thống. Tuần trước, báo Ukrainska Pravda đưa tin rằng Yermak và Zelensky vẫn tiếp tục nói chuyện qua điện thoại và Yermak đã được nhìn thấy ở lối vào dinh tổng thống.
Oleksiy Goncharenko, một nghị sĩ đối lập, tuyên bố Yermak gần như đến thăm Zelensky hàng ngày. "Tất nhiên, ông ấy không còn ảnh hưởng như trước, nhưng dần dần ông ấy đang lấy lại được nó," ông nói.
Việc Zelensky, 47 tuổi, phụ thuộc nặng nề vào những người từ thời kỳ đầu đời mình là kết quả của cả hệ thống chính trị Ukraine, vốn trao quyền lực đáng kể cho văn phòng tổng thống, và một nét đặc thù trong tâm lý của ông. "Tổng thống Ukraine có một nét tính cách đặc biệt," Serhii Rudenko, một nhà báo và tác giả của cuốn Zelensky: A Biography, cho biết. "Ông ấy chỉ tin tưởng những người mà ông ấy biết rõ."
Cựu thành viên cấp cao trong chính phủ bổ sung: "Ông ấy rất đa nghi và chỉ dựa vào những người mà ông ấy biết mình có thể kiểm soát, và nhóm Kvartal là những người dễ kiểm soát nhất. Họ lắng nghe ông ấy, họ sùng bái ông ấy, họ nghĩ ông ấy là thần thánh. Và họ sẽ không bao giờ phản bội ông ấy. Họ hoàn toàn vâng lời."
Nguồn gốc của động lực đó bắt nguồn từ 30 năm trước tại Kryvyi Rih, thành phố tỉnh lẻ ở miền trung Ukraine, quê hương của Zelensky, nơi vào năm 1994, khi mới 16 tuổi, ông gia nhập một đội hài kịch địa phương tham gia cuộc thi truyền hình hàng năm có tên "Câu lạc bộ cho những người Vui vẻ và Sáng tạo" (KVN).
Bắt đầu từ những năm 1960 bởi người Xô Viết và vẫn phổ biến ở Nga cho đến ngày nay, KVN đưa các đội thi đấu với nhau bằng sự hài hước và trí tuệ. Năm 1997, đội của Zelensky đã giành chức vô địch nhờ một tiết mục âm nhạc do chính tổng thống tương lai sáng tác.
Kvartal 95, được đặt tên theo quận Kryvyi Rih, phát triển từ đội chiến thắng đó. Trong những năm tiếp theo, nhóm hài này thống trị thế giới giải trí nhẹ của Ukraine, xuất hiện trên màn ảnh truyền hình mỗi tối thứ Bảy với chương trình tạp kỹ rất được yêu thích Evening Kvartal, trong đó các thành viên biểu diễn các tiết mục hài kịch và múa hát.
Các chính trị gia thường là đối tượng bị trêu chọc. Trong một tiết mục năm 2014, Zelensky đóng vai Alina Kabaeva, tình nhân đồn đoán của Putin, mắng nhà lãnh đạo Nga vì về nhà muộn. Khi Putin trả lời rằng mình đang thảo luận về cuộc xâm lược Crimea của Nga với bộ trưởng quốc phòng, Zelensky, trong vai Kabaeva, đáp: "Anh lấy tôi làm thằng ngốc à? Tôi xem tin tức và không có quân đội Nga ở Crimea," — một lời chơi chữ với tuyên truyền của Điện Kremlin, phủ nhận rằng quân đội của họ đã vào Ukraine.
Tuy nhiên, thành tựu lớn nhất của Kvartal 95 là bộ phim truyền hình Servant of the People (Đầy tớ Nhân dân), với cốt truyện khó tin, và sau đó là phim điện ảnh, trong đó Vasyl Holoborodko, một giáo viên trường học do Zelensky thủ vai, được bầu làm tổng thống sau khi một đoạn video ông phàn nàn về tham nhũng chính phủ trở nên phủ sóng khắp nơi.
Ý tưởng Zelensky có thể ra tranh cử tổng thống dường như chỉ là một trò đùa, đến mức ông đã khởi động chiến dịch của mình vào năm 2019 với lời tuyên bố: "Tôi không đùa đâu." Tuy nhiên, ngay sau chiến thắng, rõ ràng là lời hứa tranh cử của ông về việc xóa bỏ chủ nghĩa gia đình trị trong quá khứ chỉ là lời nói suông.
Trong số những người được bổ nhiệm vào các vị trí cao cấp có Ivan Bakanov, một người bạn thời thơ ấu và đồng đội Kvartal, được bổ nhiệm làm trưởng cơ quan an ninh. Serhiy Shefir, đồng sáng lập Kvartal 95, trở thành trợ lý đầu tiên của tổng thống. Serhiy Trofimov, nhà sản xuất điều hành của Kvartal, được bổ nhiệm làm phó chủ nhiệm đầu tiên của văn phòng tổng thống.
Serhiy Syvokho, nhà sản xuất sáng tạo của studio, được bổ nhiệm làm cố vấn cho thư ký hội đồng an ninh và quốc phòng quốc gia. Yuriy Kostyuk, biên kịch của bộ phim Đầy tớ nhân dân, trở thành phó chủ nhiệm văn phòng tổng thống.
Trong số 15 cựu thành viên Kvartal được bổ nhiệm vào các vai trò cấp cao, 9 người đã bị sa thải, bao gồm Bakanov, Shefir, Trofimov và Syvokho.
Jaroslava Barbieri, một nghiên cứu viên tại Chatham House, cho biết một trong những nghịch lý lớn của nhiệm kỳ tổng thống của Zelensky là mặc dù ông tự định vị mình như một người ngoài cuộc, dựa trên những kinh nghiệm bên ngoài chính trị, nhưng cuối cùng ông lại bắt chước cách làm của những người tiền nhiệm.
"Ban đầu, việc một diễn viên hài có thể trở thành tổng thống được coi là một ví dụ tuyệt vời về Ukraine, nơi mọi thứ đều có thể xảy ra," bà nói. "Nhưng giờ đây, nhiệm kỳ tổng thống của ông được coi là sự tiếp nối cách làm cũ của thời Xô Viết."
Các vụ bê bối tham nhũng đã từng xảy ra và biến mất, nhưng điều gây hại nghiêm trọng trong cuộc khủng hoảng hiện nay là sự gần gũi của nó với trung tâm quyền lực, cung cấp sẵn các luận điệu cho tuyên truyền Nga. Tuy nhiên, quan trọng hơn, nó có thể đặt ra câu hỏi cho các đồng minh của Ukraine vào thời điểm đất nước này đang yêu cầu một kế hoạch dài hạn để ổn định mặt trận và nền kinh tế.
"Đối với các đối tác của Ukraine, câu hỏi cấm kỵ hiện nay không phải là liệu tham nhũng có phổ biến hay không," Alexander Rodnyansky, cựu cố vấn kinh tế của Zelensky, viết trong một bài bình luận gần đây cho The Economist. "Mà là liệu lãnh đạo hiện tại vẫn là một phần của giải pháp, hay đã trở thành một phần của vấn đề." ■
(Trần Kiên dịch)
dantri.com.vn
vnexpress.net
