Cụ TQA nói không sai đâu. Chẳng hạn nhà máy điện hạt nhân Olkiluoto 3 Phần lan, Pháp tổng thầu xây mãi không xong. Lúc bị Phần lan chất vấn thì 1 lý do Pháp đưa ra là, do đã quá lâu không xây nhà máy mới, các kỹ sư/công nhân xây dựng chuyên ngành thời đó đã về hưu hết, thế hệ kế cận không có thành ra rỗng nhân lực.
Một ví dụ gần tương tự ở VN là vừa rồi xây nhà máy điện khí Nhơn trạch 3, Lilama thầu lắp máy húc phải tiêu chuẩn quá gắt, nhân lực hiện có không thực hiện nổi, phải gọi mấy bác già về hưu quay lại làm. Thế mà các bác già xử lý ngon lành, mấy thằng cháu trẻ chỉ biết bái phục.
Nói chung, hình ảnh một chuyên gia, kỹ sư tài giỏi, cặm cùi trong phòng thí nghiệm, tính toán, xây dựng mô hình, tối ưu hóa, thiết kế phát triển đã không còn hấp dẫn nữa. Ngày nay ở phương Tây người ta thích những hình ảnh được gán những mỹ từ như "năng động", "cá tính", "enterprise spirit", "start-up", "gây ấn tượng", "dấu ấn", etc.
Những ngành như xây dựng nhà máy hạt nhân, lương của họ thấp lắm, bên một chuyên gia đầu ngành hạt nhân không hơn được 1 lập trình viên có kinh nghiệm 5 năm, nên bây giờ toàn thấy người nhập cư làm, người bản xứ toàn thấy người già. Bù lại thì mấy bạn VN mình, học toán giỏi nên có cơ hội vào xin được việc, nhưng phần lớn bọn họ là làm trên mô hình, mô phỏng, tính toán, chứ không mấy ai trực tiếp tham gia xây dựng và vận hành nhà máy hạt nhân cả.
Bên Nga hồi đào tạo các bạn VN bên đó, có giữ lại hình như một số lượng đáng kể những bạn có thành tích cao, sau đó đưa họ vào làm các dự án xây dựng nhà máy hạt nhân thực sự của Nga, trên đất Nga và dự án của Nga ở nước ngoài, họ có kinh nghiệm thực sự, và vẫn đang sống ở Nga. Hồi trước thấy bên mình đưa tin trên tivi, nói muốn tìm cách lôi kéo những người này, không rõ thế nào. Cho dù có lôi kéo dễ gì mà lôi được.
Thấy VN đang đề nghị Nhật gửi thông báo chính thức rút cho mình ở nhà máy Ninh Thuận 2 (trước đó chỉ đọc trên báo), và mình cũng đang được thúc sớm hoàn thành đàm phán với Nga. Hồi tháng 12 còn nói đã hoàn thành 98%, chả biết thế nào?
Nhật bây giờ cái nhà máy hạt nhân nội địa còn chưa xây xong, chả hiểu xuất khẩu xây ở nước ngoài thế nào. Nếu Ninh Thuận 2 mà Nhật rút, thì mình chỉ còn 2 lựa chọn là Hàn Quốc và Nga.
PS: Các dự án lò lớn ở châu Âu/Mỹ (Flamanville-3, Olkiluoto-3, Vogtle…) trở thành biểu tượng của trễ hẹn + đội vốn
