MẸ TÔI
Như bao người con khác, tôi mang ơn Mẹ suốt đời. Vì Mẹ đã sinh ra tôi, cho tôi được sống làm người, cho tôi nụ cười và cho tôi cuộc đời. Tại sao tôi lại nói về mẹ ở những trang cuối, vì mẹ vẫn còn đang sống. 100 tuổi là hành trình quá dài so với đời người, nhưng chẳng là nổi 1 phần tỷ tích tắc của vũ trụ. Nhưng với tôi mẹ là tất cả!
Mẹ tôi lấy chồng năm 22 tuổi, là con gái nhà giàu, có nhan sắc, đảm đang nổi tiếng thị xã. Bảo nhiêu người theo đuổi, bà lại chọn yêu và lấy người đã có một đời vợ và con riêng. Âu cũng là cái số... Mẹ tôi khi đó là cô gái mạnh mẽ, tự lập, giỏi kinh doanh, biết kiếm tiền từ sớm. Bố tôi hơn mẹ tôi 10 tuổi, vợ cũ mất được 5 năm, một mình nuôi con. Khi ấy bố tôi làm cai đội khố đỏ, có xe riêng. Từ xưa bố nổi tiếng ham chơi, cờ bạc cả ngày. Nhưng khi yêu và lấy mẹ tôi thì bỏ hẳn tật xấu, chí thú làm ăn.
Bố tôi được lòng bà ngoại lắm, khi bố mẹ lấy nhau mọi việc đều thuận buồm xuôi gió, làm ăn phát đạt. Nhà đất mua từ Phúc Yên ra Hà nội, ông có xưởng nhuộm vải cung cấp cho quân nhu vùng kháng chiến. Vải mua vùng tạm chiến, nhuộm màu bộ đội rồi đem bán cho vùng tự do. Rồi chuyển qua quầy để mẹ tôi bán ở chợ Đồng Xuân. Ngoài thì trấn Kim Anh, bố tôi còn mở một xưởng làm kem gói. Công việc bộn bề nên thuê 1 thư ký (là Dượng tôi sau này).
Nhà khá giả nên mẹ tôi sống sung túc, bà kể đẻ con đứa nào ra thuê ngay vú em: người có sữa thì cho bú, người giặt giũ và nấu ăn. Vú em sẽ trông đến khi con trẻ hết 4 tuổi. Mẹ tôi giúp đỡ nhiều người, có những người làm thuê mẹ giúp họ dựng vợ gả chồng, giúp công ăn việc làm, cho họ tiền làm vốn... Khi người làm nghỉ về quê, mẹ đều chuẩn bị đầy đủ quần áo, tiền bạc, quà cáp cho họ. Về sau, khi mẹ sa cơ, họ là người trả ơn và giúp đỡ mẹ.
Mẹ hay kể về bố cho tôi nghe, mẹ bảo bố tôi là người vui tính. Ông chẳng bao giờ quát tháo, mẹ tôi thích gì là bố tôi chiều. Lúc nào cũng bênh mẹ trước mặt bà nội. Bố tôi tìm mua những gì "phi lý" nhất theo yêu cầu của vợ khi bà ốm nghén. Trên bàn thờ chưa kịp cúng, mà thấy món mẹ tôi thích là ông lấy xuống đưa luôn. Ông bảo bà nội là ông ăn, bà biết cũng chịu thua. Hạnh phúc chẳng tày gang, được vài năm thì ông mất trước khi mẹ sinh tôi. Mẹ có nói lúc biết tin có thuê người tìm xác nhưng không được. Mẹ bảo khoảng thời gian sống với bố tôi là lúc mẹ hạnh phúc nhất! Mẹ dặn tôi không được tham lam, chỉ cần có những lúc đẹp nhất để nhớ tới là đủ lắm rồi.
Dượng kém mẹ tôi 8 tuổi, nhà Dượng nghèo nên phải đi làm thuê để có tiền học. Mẹ tâm sự vì là goá phụ lúc còn trẻ quá, một nách 4 con, mà Dượng lúc đó tháo vát, đẹp trai, nên mẹ mới quyết định lấy dượng. Thực ra Dượng cũng là người có tài, trước kia ông đã từng học khoá 1 Trần quốc tuấn. Sau vì không chịu được gian khổ nên bỏ về vùng tạm chiến. Về lại đi học trường Võ bị Đà Lạt cùng khoá với tướng tá Ngụy. Sau giải phóng thường mặc cảm vì "sỏ nhầm giày", nên mang chuyện đó đè nén lên vợ con. Mẹ tôi có lúc phản kháng, cũng giậm chân, rít lên như ai.
Giấy hôn thú của Bố mẹ tôi & bút tích của Bố mẹ
Dù cuộc sống có hôm phải ăn cháo cầm hơi, nợ đầm đìa mẹ vẫn vay nợ mua đồ ăn cho cả nhà. Vì sẵn tính tiêu hoang khi xưa, mẹ tôi có lần mua 5-7 con gà, tem phiếu mới lĩnh là bán sạch...nợ tính sau. Chúng tôi lúc nhỏ hiếu động, hay bày trò nghịch dại như: đái vào ấm nước đang đun của nhà hàng xóm, thó trộm đồ ăn trên bàn thờ, trốn học, bẻ trộm cây không biết bao nhiêu lần... Anh Hùng mà mắc lỗi, là mẹ cầm đòn gánh định phang vào người, anh nhanh tay đỡ được và nói: " thế mẹ đánh con thật à?". Mẹ nhìn mặt anh tếu táo quá lại cười rồi tha cho anh. Nhà đông anh em, sợ nhất ngồi đầu nồi xới cơm, chưa kịp đưa cơm lên miệng ăn thì đứa khác đã " em xin thêm 1 bát". Khoảng những năm 60, chiến tranh diễn ra tàn khốc, ai cũng đói nghèo, bữa cơm của mọi nhà phải ăn bột viện trợ kèm với gạo (10kg thì 3 kg bột mỳ, 7 kg gạo), hay cơm độn hạt bo bo. Nghèo nhưng anh em tôi biết bảo ban nhau, và đứa nào cũng thương mẹ.
Mẹ tôi là người sành ăn, lên thăm bà mua đồ là tôi phải mua đúng chỗ. Tôi hay vào ngõ chợ Đồng xuân mua hủ tíu, miến lươn cho mẹ. Hồi bé có lần mẹ dẫn tôi ra đó ăn, mẹ bảo ở đây toàn các bà đi chợ tạt vào ăn sáng trước khi bán hàng, mẹ nói: "Các bà đanh đá, chua ngoa, nấu không ngon là bị chửi." Mẹ già thì ký ức cũng phai dần, khi tỉnh bà nhớ đọc từng tên của các con. Khi lẫn thì ai cũng như ai :
“Ai còn mẹ xin đừng làm mẹ khóc Đừng để buồn lên mắt mẹ nghe không…”
TỰ SOI MÌNH
" Gom góp tâm tư viết thành dòng
Nhật ký lòng tôi gói trọn trong
Đời người hằn sâu lên nét mặt
Trời xanh có xoá những ưu phiền?"
Tôi hay suy nghĩ phức tạp hoá vấn đề, cũng có lúc "sỹ rởm", lúc lại hơi "vĩ cuồng". Tôi nhớ lần ngồi trên cabin đi áp tải hàng, thấy dòng chữ đề ở đuôi xe chạy trước "còi to cho vượt", thì bỗng nhớ khi vần những thùng xăng hết nhiên liệu đi đổ đầy nguyên liệu mới, tiếng động mấy thùng rỗng va vào nhau nó to hơn những thùng đầy xăng. Tôi lại bật cười một mình. Hay như khi còn trẻ với những mối tình thơ ngây, kết thúc cũng ngang như mấy vần thơ tôi nặn. Khó mở đầu mà không thể kết!
Nói về "tật" thì tôi đầy một rổ, nham nhở như cái bánh răng tôi hay làm. Khi lấy vợ tôi lại đâm ra lười, cứ làm cho người ngoài lại nhác việc vợ giao. Ăn mặc luộm thuộm, quần áo chẳng tự mua bao giờ. "Mộng mơ" thì cũng hay mơ mộng, nhưng biết dừng chân biết về nhà". Vợ tôi đọc mấy dòng tôi viết thì nói đúng một câu với âm điệu chắc, gọn: "đồ điêu!" Thú thất, bây giờ vợ tôi mà đòi ra hồi ký, thì tôi xin đi biệt xứ luôn...
Quá tự tin trong công việc, nên tôi cũng mắc nhiều sai lầm, thất bại nặng nề. Nhiều lần tôi đem tiền nhà đi đầu tư dự án mới, nào thì làm nước mía đóng chai, nào thì đồ ăn chay đóng gói, lại đến bột dưỡng sinh 7 loại đỗ, sàn panel siêu nhẹ, máy lọc nước cho vùng ngập mặn... Tôi chót dại ôm lấy quá khứ huy hoàng, mà quên rằng thời thế thay đổi, tôi lại y như anh kỹ sư vẽ cuốc lên trên giấy mà tôi đã từng cười chê. Khi có ý định làm nước mía đóng chai, tôi mới nướng đường lên cho hơi chảy ra để có mùi khét khét, rồi pha nước hấp cách thủy, bỏ vào chai...thành nước mía đóng chai! Tôi cho 2 đứa con tôi thử, nó lại bảo thơm lắm bố ạ, thế có hại bố không cơ chứ. Tất nhiên là tôi không sản xuất được rồi, vì nó vớ vẩn.
Hay như lúc tôi định tay không bắt giặc, tự kéo sắt thép cho sàn panel siêu nhẹ. Trong khi nhà máy hiện đại của người ta toàn kỹ thuật tiên tiến, tôi lại đi kéo tay với chế máy, chưa làm đã thấy thua. Tôi còn giữ dụng cụ mát- xa chân, cũng tự ra khuôn mẫu, đi đặt rồi về đóng. Nhưng của đáng tội, ai lăn chân cũng ngứa ngứa và buồn cười... Sản phẩm đấy tôi ế đến nỗi, tặng cho bao nhiêu người mà bây giờ vẫn còn ở nhà. Rồi tôi làm bột dưỡng sinh để ăn, sau thấy nhiều người hỏi mua tôi cũng làm bán, khách có đều đều, toàn các ông già bà già mua. Sau đó thị trường ra những gói bột dưỡng sinh ngon hơn, bao bì đẹp, chuyên nghiệp. Bột của tôi lại thành dĩ vãng.
Ảnh chụp tờ quảng cáo bột dưỡng sinh của tôi
View attachment 6068555
Lúc phá nhà cũ để xây mới, phấn khích hơi thái quá, tôi mới bảo KTS vẽ cầu thang vòng ra giữa nhà (tưởng tượng cầu thang quý tộc như trong "cuốn theo chiều gió"). Xây ra thì cái cầu thang chiếm hơn 1/2 tầng 1, vợ nói tôi mới ngộ ra là phải để tầng 1 cho thuê... Thì tôi lại phải tốn tiền phá đi, kèm cái lườm nặng nghàn tấn của vợ tôi!
Thôi thì nếu tự chấm, lấy thang điểm 10, tôi xin gom cả bậc thợ nguội, gộp lại là 7/10.
Nhân bất thập toàn. Đời người nào ai có sáng suốt mãi, cũng phải sẩy chân, trượt ngã, có lúc tham lam muốn thêm cái này, muốn xin cái khác...
NHỮNG NGƯỜI BẠN
Cuộc sống không thể không có bạn, bạn lúc tuổi thơ, bạn khi về già, bạn làm ăn, bạn học, bạn nhậu, bạn đời...
"Bạn già"
Tôi có ông bạn thân tên Lợi, ông thông minh và "tiện lợi" như tên của mình. Bạn học cùng tôi từ cấp 2, mãi về sau chúng tôi mới chơi thân lại với nhau. 2 ông bạn già thích đạp xe Hồ tây, 2 ông bạn già đều có bệnh tiểu đường, 2 ông bạn già cùng thích nói về dĩ vãng. Khi tôi bệnh nằm nhà, bạn mang cho tôi lương khô để ăn, báo để đọc. Thú thật với bạn nhiều khi lười tôi chẳng đọc hết, báo nhiều đến nỗi vợ tôi phải đem bán đồng nát. Chúng tôi chẳng ngại nói thẳng, nói thật với nhau. Con rể của ông bạn tôi có mảnh đất trồng cây ở Hoà Bình, cuối tuần cháu nó đưa chúng tôi xuống chơi. Bắt con gà con vịt làm bữa cơm, 2 chúng tôi lại buôn chuyện từ sáng đến mịt tối. Bạn Lợi ơi! Đọc được lại mang báo lên cho tôi nhé!
"Bạn xã hội"
Cách đây hơn 35 năm, tình cờ tôi quen 1 chị bạn làm quản lý cho đơn vị hành chính sự nghiệp của báo Nông nghiệp. Vì cơ quan bao cấp nên việc làm chỉ mang tính chất lấy thu bù chi, nhằm cải thiện đời sống của nhân viên toà soạn. Nhà chị có con Ba-bét-ta đắp chiếu, không phải vì cũ mà vì quá mới nên không dám đi. Chị thấy tôi làm ở Viện nghiên cứu khoa học thì ngỏ ý hợp tác. Tôi giúp chị kiểm tra các bản hợp đồng, và phân tích từng điểm hay dở trước khi ký kết. Dồn dập lúc đó có 3 lời mời làm ăn: xuất khẩu 5000 tấn sắt vụn, nhập 5000 tấn thóc - gạo từ phía Nam bán cho dự trữ Quốc gia và các tỉnh phía Bắc, xin được cô-ta xuất 500 tấn quế.
Lúc bấy giờ cả nước chỉ buôn bán tiểu nghạch. Đẩy hàng qua phao số 0, tức là không ký xuất nhập khẩu bình thường được. Chị tận dụng một số mối quan hệ "phức tạp" để xin được vay trả chậm 500 tấn nhựa hạt nguyên chất, với lãi suất ưu đãi, tính bằng đô-la. Tôi đã can ngăn chị hết lời, tôi giải thích cho chị: đô-la đang ở ngưỡng 1 đô-la ăn 400đ, nếu sau đó, đô-la lên giá 1 đô-la ăn 800đ, thì chị vỡ nợ (Đợt đó đô-la lên tận 1000đ).
Hợp đồng vận chuyển gạo cũng vậy. Tôi nói chị xem kỹ lại ngày hàng chuyển đến, vì theo như tính toán của tôi sẽ cận ngày Tết ta, thợ về quê nghỉ tết thì không có ai bốc dỡ hàng. Chị vẫn nhất quyết không nghe tôi, đến khi hàng bị chậm, lẽ ra phải đến ngày 25 thì 28 tết mới tới nơi. Gạo phải lưu trên tầu hơn 15 ngày, lúc xuống hàng thì ẩm mốc hết. Phải bán rẻ làm thức ăn gia súc. Còn 5000 tấn sắt vụn, tôi trình bày với chị riêng tiền công cắt mấy bệ phóng tên lửa thì 1 tiền gà 3 tiền thóc. Đừng nhận làm, chị vẫn không nghe, vẫn mang tư tưởng kiểu cũ để làm kinh tế.
Càng gỡ càng mắc rối ren hơn, để rồi chết hẳn vụ 500 tấn quế. Khi thu mua quế phải có chuyên môn, để phân biệt loại quế thơm, quế mỏng. Chị lại cử người nhà, cái thói quen chỉ tin người nhà thành ra phản tác dụng. Vì họ không có kinh nghiệm, thu mua toàn loại quế dày, không thơm, không đủ tiêu chuẩn xuất khẩu. Chị bị vỡ nợ, bị liên đới pháp lý, phải trốn nợ, mãi về sau mới thoát. Mỗi khi gặp chị thì tôi tránh nhắc chuyện cũ, chỉ con cà con kê đôi ba câu thăm hỏi.
"Bạn hàng"
Năm 2013, trong 1 lần đi mua bánh rán ở Lý nam đế. Tôi nảy ra ý định làm máy để rán bánh. Tôi hỏi bà chủ quán có cần thiết làm máy để tăng năng suất không, thì bà chủ đồng ý ngay. Tôi rủ con trai của bạn tôi làm cùng, vì cháu học thiết kế xây dựng, lại đang thất nghiệp. 2 chú cháu hào hứng phát minh, tính toán. Tôi thì vẽ tay bản thảo, rồi cháu lại thiết kế bản vẽ 3d. Cuối cùng làm vui vui cũng ra được cái máy, bán 3 triệu cho cửa hàng bánh Gia lợi ở Lý nam đế ( không đủ tiền cà phê của hai chú cháu). Nhưng tôi lời ra được bài thơ "bánh rán tự sự":
Em là hạt gạo trắng ngần.
Ai đem Xay- Vắt làm em rã rời.
Lại còn Đùn- Cắt nhân đôi.
Vê tròn rồi lại cho Lăn qua vừng.
Trải qua muôn lớp can trường.
Hai chìm - Mười nổi long đong trong dầu.
Vào khay Thăng- Vận sáu lần.
Ròn- bùi - thơm ngậy ra quầy bán mua.
Ai đọc thơ xin chớ mỉm cười.
Ăn rồi suy ngẫm, buông lời... chê sau.
(Mượn ý thơ Hồ Xuân Hương)
"Bạn nhỏ"
Chính là con cháu tôi, tôi coi con cháu như bạn, để các cháu tự do thể hiện mình. Đứa cháu ngoại đầu tiên của tôi nói nó rất thích ông ngoại kể chuyện, mặc dù nhiều khi nó không hiểu ông đang nói gì. Nếu chúng muốn tò mò thử điều gì, không bảo giờ tôi cấm. Phải va vấp mới thành người được. Tôi nhớ lúc bé, đứa lớn nhà tôi có tật mút ngón tay, mãi không chịu bỏ. Tôi mới lấy 1 lát ớt xoa vào ngón tay nó, chữa dứt được ngay. Có lần tôi đang là quần áo, nó xin tôi cho nó làm. Chưa biết thì tò mò, đụng vào là bỏng tay, lần sau sẽ tự biết cách xử lý. Tôi chỉ đi bên cạnh cùng con, chứ tôi không làm hộ các con.
"Bạn tập thể dục"
Những người đi tập thể dục, hoàn toàn không biết tên, không biết tuổi. Chỉ gặp nhau thường xuyên khi đi tập. Hơn chục lần thấy những gương mặt quen quen ấy, bất giác nói "chào anh", " chào chị". Vậy là lần sau đi tập cứ gặp nhau là lại nở nụ cười chào hỏi. Nụ cười không mất tiền mua, tự nhiên cau có tại sao không cười?
Ngày xưa không có email, điện thoại như bây giờ, nên nếu chuyển công tác, chuyển nhà, thì hiếm khi giữ được liên lạc. Tôi cũng vậy, có những người bạn tình cờ đến, rồi cũng vội vã đi.
Có khi được gặp lại, đôi khi chẳng bao giờ!
Em cắt bác ạ hahaha, em duyệt phải khác các ông tự bốc. Còn có nhưng khúc em thấy lan man nên cũng cắt. Thế là đủ rồi ah. Chứ mà để nguyên em sợ thành tiểu thuyết. Hôm qua em lên tìm thâý cứ in ra một đống, ngày này tháng khác
