Phải nói cụ Đông La viết ác:
...
NHÂN BÀI THƠ MỚI CỦA NGUYỄN KHOA ĐIỀM
Nhiều lần tôi đã viết là muốn phá chấp như thiền nhưng bạn đọc lại không cho tôi thiền, cứ nhắn tin, báo tin, yêu cầu tôi lên tiếng như vụ NBCT của BN. Vậy là tôi phải lên tiếng đến nay chưa xong, người ta đã dựa vào văn chương để che chắn cho sai phạm của BN viết NBCT thì tôi đã chỉ ra văn BN không hay; người ta đã dựa vào những tên tuổi hàng đầu như Nguyên Ngọc, Hoàng Ngọc Hiến để chứng tỏ sự ăn theo, nói leo của họ có “cơ sở khoa học” thì tôi cũng đã chỉ ra họ chỉ là dạng “tôi cao, trí thấp, tâm tối”; v.v… Còn một vấn đề tôi phải viết nữa là họ dựa vào triết học để tung hô BN, tất nhiên không phải Mác-Lê mà là triết học ngược lại, tức chống lại nền tảng tư tưởng của chế độ, không ai nói ra, nhưng tôi biết rõ là Hiện tượng học. Nhưng rồi lại có một chuyện nóng hổi bạn đọc cứ nhắn tin đề nghị tôi lên tiếng về bài thơ của ông Nguyễn Khoa Điềm mà cả hai phe bảo vệ và chống NBCT của BN đều giành về phe mình, người đầu tiên mang thơ NKĐ ra làm vũ khí bảo vệ BN không ai khác chính là Nguyễn Quang Thiều. Nếu xem xét cả quá trình thì Thiều kéo NKĐ về phe mình, cho rằng NKĐ bênh BN là đúng. Tôi đã nhắn tin cho vài người bạn hiểu lầm NKĐ phê phán phe bênh BN là “NKĐ là người xấu”, một bạn rất tin tôi đã gỡ ngay bài của mình.
Với tôi, như đã viết mấy lần, thơ Nguyễn Khoa Điềm không hay. NKĐ cũng như Nguyên Ngọc, Trần Đăng Khoa, Lê Mã Lương được công tác tuyên truyền thời kháng chiến dựng lên như “một nhiệm vụ chính trị”, đúng là rất cần thiết và có tác dụng. Tiếc là trong thời bình, họ đã dần dần lộ ra con người thực của mình. Bài thơ NKĐ lần này chung chung, không khen chê cụ thể BN, nhưng thực tế với chuyện NKĐ từng bênh vực Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Huy Thiệp thì NKĐ chắc chắn nghiêng về phía bảo vệ BN, những câu có ý phê phán thì chính là phê phán phe chống BN.
Nói chung bài thơ của NKĐ không hay, không phải vì nó không vần, thơ không vần cũng hay nhưng tác giả phải uyên thâm, còn NKĐ viết sai, không đúng thực tế:
Giang sơn đã hòa bình, thống nhất
Người nằm xuống đã vắng lặng từ lâu
Nhớ ơn các liệt sĩ thuộc chính sách và đạo lý của chế độ ra, nên các liệt sĩ “nằm xuống” chưa bao giờ “vắng lặng” như Chùa Bà Đanh cả, họ luôn được nhớ ơn nhất là trong ngày 27-7, và những ngày đại lễ, như 30-4 và 2-9 năm vừa rồi.
NKĐ viết: “Không việc gì phải rũ rối ra/ Ném vào nhau lời vô nghĩa”, chứng tỏ ông ta là người vô cảm, vô trách nhiệm trước rất nhiều chuyện lật sử, trở cờ, phản trắc đang diễn ra trong lĩnh vực văn chương nghệ thuật, lịch sử, và cả chính trị tư tưởng, nhất là cuốn NBCT phủ nhận giá trị cuộc kháng chiến, bôi đen, xúc phạm cả đội quân anh hùng, lại được đám thằng Thiều, thằng Khoa chọn là tác phẩm tiêu biểu từ sau Giải phóng. Chính Barthes gọi sự vô cảm, vô trách nhiệm đó là “Degré zéro de l'écriture” mà NN do dốt đã dịch thành “Độ không của lối viết” vô nghĩa. Còn Einstein cũng từng nói: "Thế giới sẽ không bị hủy diệt bởi những kẻ làm điều ác, mà bởi những kẻ nhìn thấy mà không làm gì cả" (The world won't be destroyed by those who do evil, but by those who watch them without doing anything).
Vậy hôm nay, tôi rút gọn chút đăng lại bài dưới đây.
2-1-2026
ĐÔNG LA
SỰ DI TRUYỀN SAI TRÁI TỪ TRẦN ĐỘ, NGUYÊN NGỌC, NGUYỄN KHOA ĐIỀM, ĐẾN NGUYỄN QUANG THIỀU
Nền văn chương đương đại hiện có tình trạng rác rưởi lên ngôi chính là do công tác cán bộ sai lầm, chọn người lãnh đạo sai lầm, từ Trần Độ, Nguyên Ngọc, Nguyễn Khoa Điềm và cho đến hôm nay là Nguyễn Quang Thiều.
***
Năm 1991, Trần Độ, Trưởng Ban Ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương đã đánh giá Nguyên Ngọc: “trọn vẹn cả đức cả tài”. Nhưng rồi hai người “có công” đầu làm Trần Độ thất sủng chính là Nguyên Ngọc và Nguyễn Huy Thiệp. Trần Độ khi còn đương chức cho Chủ nghĩa Mác- Lênin là “mặt trời chân lý, vằng vặc sáng soi khắp chỗ”; còn khi ông bị cách chức thì lại cho Chủ nghĩa Mác- Lênin chỉ là “cái bánh vẽ khổng lồ”! Với Nguyên Ngọc thì cho Mác-Lê là “cái thứ chủ nghĩa” đã “sa đọa thành tai họa lớn nhất của nhân loại”.
Còn Nguyễn Khoa Điềm có cả một quá trình dài luôn thăng quan tiến chức, chỉ khi về hưu đã tự vạch áo cho thiên hạ xem lưng thì người ta mới biết thực sự ông ta là người thế nào.
Trên báo
laodong.com, trong bài trả lời phỏng vấn “Giờ chỉ còn chường mặt ra trong thơ”, Nguyễn Khoa Điềm nói: “Sống trong một xã hội như xã hội mình thì khi nào cũng phải sợ, bởi điều phiền toái xuất hiện từ những phía mà mình không ngờ được, thậm chí nhiều khi nó đến từ anh em, bạn bè”.
Phải chăng Nguyễn Khoa Điềm nói về chuyện mà Nhà văn Nhật Tuấn đã kể lại:
“… xảy ra một việc động trời chưa từng thấy… Một nhà “phê bình lý luận ở TP Hồ Chí Minh, là Giáo sư Trần Thanh Đạm, đã viết một bài nảy lửa đả phá một số quan điểm mới mẻ của ông Nguyễn Khoa Điềm” trước “hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp”; “Không kể chuyện trả lời phỏng vấn “ói mửa vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước”, Thiệp gọi đám nhà văn trong nước là bọn “giặc già” vừa bất tài, vừa tham lam vừa thất học… Bị chửi ông chửi cha vậy mà Hội nhà văn Việt Nam vẫn im thin thít, ngay cả Tổng thư ký Hội Hữu Thỉnh vào những dịp đăng đàn diễn thuyết cũng…“ngó lơ”. Vậy mà có ai ngờ, đồng chí Trưởng ban Văn hoá Tư tưởng Nguyễn Khoa Điềm chẳng những không phát lệnh “giết chết thằng Thiệp” lại còn khen ngợi Thiệp thì còn trời đất nào nữa hở … Trung ương Đảng?”
GS TRẦN THANH ĐẠM đã viết về chuyện đó:
“Trong khi một số nhà văn, nhà phê bình lên án những ngôn luận xằng bậy của anh Thiệp đối với các văn hữu trong Hội nhà văn… thậm chí xúc phạm đến cuộc kháng chiến dân tộc thì đồng chí Nguyễn Khoa Điềm có ý muốn che chắn cho Nguyễn Huy Thiệp”.
Ngay từ hồi Nguyễn Khoa Điềm làm Tổng Thư ký Hội Nhà Văn tôi cũng từng phê phán Hội Nhà Văn đã sai lầm khi “bảo kê” cho Trần Mạnh Hảo viết phê bình lăng nhăng.
Về chuyện về hưu của Nguyễn Khoa Điềm, Đỗ Hoàng, đã viết trên blog:
“Ông quan to, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm không giấu sự nuối tiếc, bực bội, cả căm tức khi mình bị buộc về hưu giữa chừng… Sự hồi hưu ở quê là một sự đi đày:
“Tóc trắng như thời gian thích chữ lên trán
Đày anh về quê
Không thể chạy trốn số phận”
(Trích từ bài “Nhặt ghi”)”
Còn tôi (Đông La) thì thấy trong bài “Nói với nhà văn quá cố”, Nguyễn Khoa Điềm viết thế này:
Chắc các anh sẽ nheo mắt cười
Tha thứ cho chúng tôi đã sống dai đến vậy
Xả rác ở các nhà xuất bản nhiều đến vậy
Mà được gì cho cuộc sống hôm nay?
Như vậy, không lẽ để giữ được “trọng trách” về Tư tưởng Văn hóa, Nguyễn Khoa Điềm buộc phải cho “xả rác” ở các nhà xuất bản, và rồi chỉ sau khi về hưu, ông mới sống thật như câu trả lời trên
laodong.com sau đây:
“… tôi đã nghỉ hưu, nhưng nhiều người lãnh đạo mong tôi phải thế này thế kia, phải làm thơ ngợi ca, phải hô hào tiến lên... Vừa rồi khi tôi công bố một số bài thơ trên báo sau khi về Huế, có rất nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí có người chê trách tôi “đổi giọng”, nhưng tôi không quan tâm...”
Trước những quốc nạn đang đẩy chế độ đến nguy cơ “tồn vong” và nước ta luôn phát động cuộc chiến chống tham nhũng, tôi tin là chẳng có “nhà lãnh đạo” nào lại có thể ấu trĩ mong nhà thơ tài danh Nguyễn Khoa Điềm “phải làm thơ ngợi ca, phải hô hào tiến lên” một cách ngô nghê như thế!
Và để “nói thật lòng mình”, lúc Nguyễn Khoa Điềm “không thể nói dối”, ông thể hiện trong thơ sự “đổi giọng”? Không ai có thể ngờ Nguyễn Khoa Điềm từng viết những câu thơ ca ngợi đất nước thì bây giờ khi về hưu lại viết “đất cát thì có giá” còn “đất nước thì mất giá”!
Xem chừng Nguyễn Khoa Điềm do “mê quan lộ” quá mới làm thơ về chuyện được mất, thua thiệt như thế này: “Giữa thế giới không nhiều may mắn/ Ta học cách vừa lòng với mình”; và trong “Nói với nhà văn quá cố”, ông ta cũng viết: “Và yên lòng mình chưa thua thiệt/ Ngày cuối năm buồn tẻ/ Tôi may mắn hơn các anh/ Còn gặm được khúc xương chớm mùi hóa thạch…”
Một đời "cống hiến" của Nguyễn Khoa Điềm, cái an tâm lúc về già chỉ là thấy mình "chưa thua thiệt" và may mắn của ông chỉ là "Còn gặm được khúc xương chớm mùi hóa thạch" thôi sao?
***
Nguyễn Quang Thiều chắc tâm đắc với những tư tưởng “đổi giọng” của Nguyễn Khoa Điềm, nên ngoài những chỗ tán nhăng cuội thơ văn của mấy em, mấy cháu, Thiều đã chú tâm viết về hai người là “anh Hữu Ước” và Nguyễn Khoa Điềm. Theo đúng trường phái hót véo von ca ngợi Bảo Ninh và Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Quang Thiều cũng viết về thơ Nguyễn Khoa Điềm: “Chất hiền minh của trí tuệ dân gian thấm đẫm trong từng từ”.
Thực chất, chính Nguyễn Khoa Điềm sau một thời gian dài luôn khoác cái áo quan chức đạo mạo lên người, khi về hưu, đã tự vạch áo cho thiên hạ xem lưng, như viết ở trên, Nguyễn Khoa Điềm đã thể hiện một trí tuệ sai trái và xôi thịt chứ chẳng phải “hiền minh” như Thiều tâng bốc.
Để kết bài này, xin tặng bạn đọc bài “thơ Bút Tre” tôi làm về Nguyễn Khoa Điềm:
CÓ HAI ĐẤT NƯỚC
Việt Nam có Nguyễn Khoa Điềm
Hồi còn đương chức kết liền (liên kết) Mạnh Hao (Hảo)
Cùng yêu đất nước biết bao
Người vào chính trị (Bộ Chính trị) người vào ban thơ (Hội Nhà Văn)
Bất Hảo bất chợt trở cờ
Điềm ta bực tức phớt lờ đi luôn
Bỗng dưng chớp giật, sóng dồn
Khoa Điềm sét đánh về vườn thinh linh (thình lình)
Đất nước đương chức đẹp xinh
Hưu rồi bỗng thấy nó thành ruồi bu
Hảo ta sướng quá hoan hô
Lại yêu Điềm tựa như chưa giận hờn
Lại chung nhau một nỗi niềm
Người tung kẻ hứng sát liền bên nhau
Xưa cùng yêu nước biết bao
Nay cùng chê nước khác nào quân Nguy (Ngụy).
TPHCM
3-11-2021, viết thêm 2-1-2026
ĐÔNG LA
.
