[Funland] Điện là gì?

PlaStork

Xe tăng
Biển số
OF-818592
Ngày cấp bằng
5/9/22
Số km
1,509
Động cơ
53,012 Mã lực
Nơi ở
Hà Nội
Câu hỏi của cụ ngay đầu tiên đã phát biểu kém chính xác dẫn đến người khác không hiểu cụ muốn hỏi gì.

1. Dòng điện là dòng điện tích chuyển động có hướng. Định nghĩa SGK không vấn đề gì. Có chăng là điện tích mô tả theo cách ngây thơ 200 năm trước.

2. Câu hỏi không phải là về dòng điện mà hỏi về điện tích. Các điện tích lớn thực chất là tập hợp của các hạt cơ bản có điện tích. Câu hỏi chính xác nên hỏi là:
(a) Nguồn gốc các hạt cơ bản mang điện, thực sự là ntn?
(b) Tại sao có một số hạt cơ bản có điện tích, một số hạt cơ bản khác lại không có điện tích? Tại sao điện tích được bảo toàn? vv.

3. Khoa học phổ thông (trình độ phổ thông K12 đến thạc sĩ) coi điện tích là một thuộc tính của hạt cơ bản. Không quan tâm đến nguồn gốc.

4. Khoa học hiện đại thực chất có thể không cần dùng khái niệm hạt cơ bản, không cần các hạt cơ bản mạng điện tích electron, quarks, .. Nó chỉ cần dùng trường, trình độ cao hơn một bậc. Có vài loại trường,
(a) trường Higgs,
(b) các trường fermion (cho quarks và leptons),
(c) các trường gauge SU(3) x SU(2) x U(1)_Y (cho gluons, cho bozons W, Z, photon), và
(d) trường hấp dẫn.
Tổng cộng có tất cả 59 loại trường độc lập.

5. Hạt cơ bản tích điện đơn giản là trường biến đổi không tầm thường dưới tác động của nhóm gauge U(1)_Y. Tại sao có các nhóm gauge như vậy cũng có thể giải thích được bằng lý thuyết cao hơn nữa.

6. Trường cũng không phải cơ bản, nền tảng. Cũng có thể thay thế 59 trường bằng 1 hệ động lực duy nhất. Hoặc cách khác dựa trên thuần đại số và một hai nguyên lý.

7. Dù phát triển đến đâu cũng cần phải công nhận một vài nguyên lý cơ bản, vài tiên đề. Không thể giải thích mọi thứ, bằng cách không công nhận gì.

8. Đặt câu hỏi tại sao để hiểu sâu vấn đề cơ bản hoặc kích thích quá trình suy nghĩ đơn giản mọi cấu trúc phức tạp là tốt. Tuy nhiên cần phát biểu ngắn gọn, chính xác, và hấp dẫn.

================
Đoạn trên của chuyên gia là chuẩn nhưng hơi quá tay, phi cả vào khu vực đang tranh cãi hehe. Tuy nhiên chính vì phi vào những chỗ đang cãi nhau nên có thể biết chuyên gia thuộc phe lượng tử (coi hấp dẫn là trường, định sử dụng 1 mô hình toán học giải quyết cả vật lý lượng tử lẫn vật lý vĩ mô). Chuyên gia có tư duy thuần khoa học, không để tôn giáo chi phối.

Vậy ta bàn cái khác hay hơn đi, theo chuyên gia, vũ trụ này có bắt đầu và kết thúc không (theo cả nghĩ không gian và thời gian)?
 

loanhquanh25

Xe buýt
Biển số
OF-893468
Ngày cấp bằng
19/9/25
Số km
981
Động cơ
15,110 Mã lực
Tuổi
27
Đoạn trên của chuyên gia là chuẩn nhưng hơi quá tay, phi cả vào khu vực đang tranh cãi hehe. Tuy nhiên chính vì phi vào những chỗ đang cãi nhau nên có thể biết chuyên gia thuộc phe lượng tử (coi hấp dẫn là trường, định sử dụng 1 mô hình toán học giải quyết cả vật lý lượng tử lẫn vật lý vĩ mô). Chuyên gia có tư duy thuần khoa học, không để tôn giáo chi phối.

Vậy ta bàn cái khác hay hơn đi, theo chuyên gia, vũ trụ này có bắt đầu và kết thúc không (theo cả nghĩ không gian và thời gian)?
Bàn về khởi nguyên vũ trụ là hí luận vô ích với phàm phu vì đầu óc chưa dứt được: ham sắc ham danh, thích khen ghét chê, ham sống sợ chết, ham vàng 9999 bảo tín minh châu mà ghét mứt trong bể phốt,....

Đại loại, đầu óc phàm phu bàn về vũ trụ sẽ như đi tìm điểm khởi đầu trên vòng tròn, phí phạm thời gian. Chi bằng thời gian đó bỏ ra để ủ mưu kinh doanh kiếm tiền, uống bia hoặc đi chơi gái, sẽ hữu ích hơn.

Khi nào đầu óc thoát khỏi phàm phu thì bàn về vũ trụ mới có kết quả nhận thức gì đó.
 

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
Bàn về khởi nguyên vũ trụ là hí luận vô ích với phàm phu vì đầu óc chưa dứt được: ham sắc ham danh, thích khen ghét chê, ham sống sợ chết, ham vàng 9999 bảo tín minh châu mà ghét mứt trong bể phốt,....

Đại loại, đầu óc phàm phu bàn về vũ trụ sẽ như đi tìm điểm khởi đầu trên vòng tròn, phí phạm thời gian. Chi bằng thời gian đó bỏ ra để ủ mưu kinh doanh kiếm tiền, uống bia hoặc đi chơi gái, sẽ hữu ích hơn.

Khi nào đầu óc thoát khỏi phàm phu thì bàn về vũ trụ mới có kết quả nhận thức gì đó.
He he, lý thuyết bản thể, vũ trụ như trường lượng tử là chém gió lúc rảnh như kiểu giải trí thôi,

hoặc dành cho các nhà nghiên cứu sâu. Còn say đắm vào đó rối não lắm :)

Thớt quay lại "điện" trong ứng dụng và thực tế cuộc sống
 

PlaStork

Xe tăng
Biển số
OF-818592
Ngày cấp bằng
5/9/22
Số km
1,509
Động cơ
53,012 Mã lực
Nơi ở
Hà Nội
Thời em đi học, sách vật lý được các GS học ở các nước xã hội chủ nghĩa viết, trong đó chủ biên là cụ Dương Trọng Bái từ viện nguyên tử gì đó của Nga. Thành thật xin lỗi cụ, thời đi học em hay bày trò gọi chệch ra là Trương Bọng... Nếu các cụ biết phố Dương Quảng Hàm thì đó là thân sinh GS. Dương Trọng Bái.

Thời kỳ chiến tranh lạnh, vật lý của Nga vượt phương Tây trong đó học vị Phó Tiến Sĩ của Nga ngang với Ph.D phương tây còn Tiến Sĩ Khoa Học của Nga thì không có học vị nào của phương tây tương đương. Sau này chạy đua vũ trang Nga yếu dần và khoa học cũng mai một. Sách vở của ta lúc đó cũng chững lại ở những kiến thức được tích luỹ thời cold war.

Em liệt kê lại vài điểm mà bây giờ chúng ta đều biết nhưng sách giáo khoa thời đó thì viết như sau:

1. Proton và neutron là hạt cơ bản không thể chia nhỏ. Lúc đó em đọc quyển lược sử thời gian về quark và cãi nhau với cả giáo viên lẫn lũ bạn.

2. Dòng điện 1 chiều chạy qua dây dẫn được hiểu là dòng electron chuyển từ cực dương sang cực âm với tốc độ 225.000km/s. Ngày nay ta biết cái di chuyển thực sự là trường điện từ, còn electron thi bò như con sên. Với dòng điện xoay chiều thậm chí electron không cần di chuyển.

3. Mô hình nguyên tử Bohr: là các hạt electron quay quanh hạt nhân theo quỹ đạo giống như các hành tinh quay quanh mặt trời theo từng lớp (ngày nay ta biết electron tồn tại như những đám mây trong đó trạng thái/vị trí của nó được xác định bằng một hàm xác suất)

4. Trạng thái vật chất gồm 3 dạng: rắn, lỏng, khí (ngày nay ta biết đến plasma và có thể còn cả dạng khác đang nghiên cứu)

5. Vũ trụ là hiện thực liên tục. Ngày nay vật lý lượng tử cho thấy hiện thực khách quan là một trạng thái không liên tục, hoặc nếu liên tục thì ta ko thể xác định được sự liên tục đó khi thời gian hay khoảng cách đủ nhỏ (dưới 1 Planck).

6. Vũ trụ giãn chậm lại. Ngày nay các quan sát cho thấy ngược lại.

Và điều thú vị nhất, trước đây chúng ta biết chính xác khối lượng là gì, định nghĩa một cách tường minh và tự tin thông qua lực hấp dẫn. Ngày nay chúng ta hoàn toàn không biết khối lượng là gì, lực hấp dẫn từ đâu đến, chỉ nhận biết được hiệu ứng nó tạo ra.

Các cụ có bổ sung thêm gì nữa không?
 

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
3. Mô hình nguyên tử Bohr: là các hạt electron quay quanh hạt nhân theo quỹ đạo giống như các hành tinh quay quanh mặt trời theo từng lớp (ngày nay ta biết electron tồn tại như những đám mây trong đó trạng thái/vị trí của nó được xác định bằng một hàm xác suất)
Một số tổ chức vẫn dùng mô hình nguyên tử Bohr làm logo :)

Có lẽ nên dạy trẻ con tư duy theo mô hình trường rồi chứ không phải tư duy hạt nữa. Khoa học hiện đại ứng dụng tư duy trường nhiều thứ rất được việc, như tư duy trường thần kinh chứ không phải hệ thống dây thần kinh và tín hiệu tuyến tính A --> B.

Tương đồng rất lớn giữa trường thần kinh và trường lượng tử



1778059202699.png
 

PlaStork

Xe tăng
Biển số
OF-818592
Ngày cấp bằng
5/9/22
Số km
1,509
Động cơ
53,012 Mã lực
Nơi ở
Hà Nội
Một số tổ chức vẫn dùng mô hình nguyên tử Bohr làm logo :)

Có lẽ nên dạy trẻ con tư duy theo mô hình trường rồi chứ không phải tư duy hạt nữa. Khoa học hiện đại ứng dụng tư duy trường nhiều thứ rất được việc, như tư duy trường thần kinh chứ không phải hệ thống dây thần kinh và tín hiệu tuyến tính A --> B.

Tương đồng rất lớn giữa trường thần kinh và trường lượng tử



View attachment 9582738
Khổ cái ngay cả mô hình Bohr đơn giản thế mà vẫn không nhét nổi vào đầu nhiều đứa.

Có những đứa trẻ mê mẩn nhìn bầu trời sao cả đêm không ngủ được vì những câu hỏi vì sao. Có những đứa ngủ từ lúc nào rồi.
 

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
Khổ cái ngay cả mô hình Bohr đơn giản thế mà vẫn không nhét nổi vào đầu nhiều đứa.

Có những đứa trẻ mê mẩn nhìn bầu trời sao cả đêm không ngủ được vì những câu hỏi vì sao. Có những đứa ngủ từ lúc nào rồi.
Tại vì lớp già chúng ta coi thường lớp trẻ thôi. Chứ thực ra tụi nó rất giỏi, con hơn cha là nhà có phúc, cứ mạnh dạn nâng sào đi :) khi nâng sào sẽ có phân tầng, ko cào bằng cũng là trong dự tính đã có lưới an sinh (xhcn)
 
Chỉnh sửa cuối:

poiuy

Xe ngựa
Biển số
OF-198769
Ngày cấp bằng
17/6/13
Số km
27,896
Động cơ
745,393 Mã lực
Chuẩn nhất định nghĩa về dòng điện là:
Dòng điện là sự lan truyền sự rùng mình của các electron.
Chuẩn hơn là “dòng điện trong dây dẫn kim loại” chứ dòng điện trong dung dịch là nó chạy thật đấy ạ chứ không chỉ rùng mình.
 

nguyenkhanghanoi

Xe tải
Biển số
OF-795041
Ngày cấp bằng
28/10/21
Số km
260
Động cơ
25,312 Mã lực
Tuổi
36
Nơi ở
119 đường K1 cầu diễn Nam Từ Liêm Hà Nội
Website
thietbibepnguyenkhang.com
Em thì không bàn về ion hay năng lượng gì cả . Em chỉ biết Điện là hàng tháng mỗi khi đầu tháng đến đóng tiền điện là thấy mơ hồ, sao tháng này nhiều tiền điện thế nhỉ .... rõ ràng tháng này mình dùng không bằng tháng trước sao tiền không giảm còn tăng :) :)
 

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
Em thì không bàn về ion hay năng lượng gì cả . Em chỉ biết Điện là hàng tháng mỗi khi đầu tháng đến đóng tiền điện là thấy mơ hồ, sao tháng này nhiều tiền điện thế nhỉ .... rõ ràng tháng này mình dùng không bằng tháng trước sao tiền không giảm còn tăng :) :)
Cái đó cụ khiếu nại với điện lực địa phương hoặc lắp thêm đồng hồ kiểm chứng chứ ai có cao siêu bao nhiêu cũng chịu :)

Cái thực tế là vừa rồi thay đổi khung giờ cao điểm, bỏ khung cao điểm ngày. Là thay đổi tư duy thiên về người mua rồi

IMG_8909.jpeg
 
Chỉnh sửa cuối:

Cún em

Xe tăng
Biển số
OF-573979
Ngày cấp bằng
14/6/18
Số km
1,325
Động cơ
-134,123 Mã lực
Tuổi
46
Câu hỏi nghe thật ngớ ngẫn :) nhưng nghiêm túc đấy : điện là gì ?

Chúng ta có những dạng năng lượng :

- Hydro carbon (động cơ đốt trong ICE - năng lượng than dầu khí fossil) : năng lượng bẻ gãy liên kết C-H ở cấp độ phân tử, tức là chuyển từ cấp độ có năng lượng không bền vững đến liên kết bền vững "hạ năng lượng" --> giải phóng

- Năng lượng điện: "lái" electron thoát khỏi quan hệ với hạt nhân ? (cấp độ nguyên tử)

- Tiếp (cấp độ hạt nhân): Năng lượng phân hạch & hợp hạch là gì? mời các cụ cùng bình giải thuần tuý từ suy luận logic cứ coi như là những người ngây ngô kỹ thuật :D
Chẳng hiểu chủ thớt nói gì và nói vậy có mục đích gì.
 

detector

Xe tăng
Biển số
OF-318852
Ngày cấp bằng
8/5/14
Số km
1,620
Động cơ
841,659 Mã lực
Website
woodsoft.vn
Câu hỏi của cụ ngay đầu tiên đã phát biểu kém chính xác dẫn đến người khác không hiểu cụ muốn hỏi gì.

1. Dòng điện là dòng điện tích chuyển động có hướng. Định nghĩa SGK không vấn đề gì. Có chăng là điện tích mô tả theo cách ngây thơ 200 năm trước.

2. Câu hỏi không phải là về dòng điện mà hỏi về điện tích. Các điện tích lớn thực chất là tập hợp của các hạt cơ bản có điện tích. Câu hỏi chính xác nên hỏi là:
(a) Nguồn gốc các hạt cơ bản mang điện, thực sự là ntn?
(b) Tại sao có một số hạt cơ bản có điện tích, một số hạt cơ bản khác lại không có điện tích? Tại sao điện tích được bảo toàn? vv.

3. Khoa học phổ thông (trình độ phổ thông K12 đến thạc sĩ) coi điện tích là một thuộc tính của hạt cơ bản. Không quan tâm đến nguồn gốc.

4. Khoa học hiện đại thực chất có thể không cần dùng khái niệm hạt cơ bản, không cần các hạt cơ bản mạng điện tích electron, quarks, .. Nó chỉ cần dùng trường, trình độ cao hơn một bậc. Có vài loại trường,
(a) trường Higgs,
(b) các trường fermion (cho quarks và leptons),
(c) các trường gauge SU(3) x SU(2) x U(1)_Y (cho gluons, cho bozons W, Z, photon), và
(d) trường hấp dẫn.
Tổng cộng có tất cả 59 loại trường độc lập.

5. Hạt cơ bản tích điện đơn giản là trường biến đổi không tầm thường dưới tác động của nhóm gauge U(1)_Y. Tại sao có các nhóm gauge như vậy cũng có thể giải thích được bằng lý thuyết cao hơn nữa.

6. Trường cũng không phải cơ bản, nền tảng. Cũng có thể thay thế 59 trường bằng 1 hệ động lực duy nhất. Hoặc cách khác dựa trên thuần đại số và một hai nguyên lý.

7. Dù phát triển đến đâu cũng cần phải công nhận một vài nguyên lý cơ bản, vài tiên đề. Không thể giải thích mọi thứ, bằng cách không công nhận gì.

8. Đặt câu hỏi tại sao để hiểu sâu vấn đề cơ bản hoặc kích thích quá trình suy nghĩ đơn giản mọi cấu trúc phức tạp là tốt. Tuy nhiên cần phát biểu ngắn gọn, chính xác, và hấp dẫn.

================
Đoạn trên của chuyên gia là chuẩn nhưng hơi quá tay, phi cả vào khu vực đang tranh cãi hehe. Tuy nhiên chính vì phi vào những chỗ đang cãi nhau nên có thể biết chuyên gia thuộc phe lượng tử (coi hấp dẫn là trường, định sử dụng 1 mô hình toán học giải quyết cả vật lý lượng tử lẫn vật lý vĩ mô). Chuyên gia có tư duy thuần khoa học, không để tôn giáo chi phối.

Vậy ta bàn cái khác hay hơn đi, theo chuyên gia, vũ trụ này có bắt đầu và kết thúc không (theo cả nghĩ không gian và thời gian)?
Cụ phihanhgia chắc là fan của lý thuyết trường lượng tử rồi. Nếu phát biểu một cách ngắn gọn thì theo thuyết trường lượng tử các hạt sở dĩ có điện tích là do xung quanh các hạt này có các đám mây photon (không thực sự chuẩn về mặt khoa học, nhưng giản lược thế cho dễ hình dung) và chúng trao đổi các photon với nhau.
Còn theo thuyêt mô hình chuẩn chẳng hạn, thì đơn giản bảo điện tích là thuộc tính của hạt, sinh ra nó thế rồi, nôm na là trời sinh ra thế :D
X_axe cụ với em là dân amateur thì có thể xem những video kiểu như này, giải thích tuy khá thô thiển và không chuẩn chỉnh về khoa học, nhưng cũng tạm chấp nhận được:
 

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
Còn theo thuyêt mô hình chuẩn chẳng hạn, thì đơn giản bảo điện tích là thuộc tính của hạt, sinh ra nó thế rồi, nôm na là trời sinh ra thế :D
Nói chung một số cụ tham gia tám thớt này là đã có tư duy nghịch thiên mệnh rồi cứ đặt câu hỏi xoáy "tại sao trời sinh ra thế"? :)

Đen cái là khoa học cũng mày mò tìm hiểu tại sao electron lại có điện tích đúng bằng -1e còn ô proton lại đúng bằng +1e muon tau lại -1e neutrino lại trung hoà điện tích

Lan man Phật giáo tí: Phật giáo nói vạn vật không có tự tính (vô ngã) thì không thể có "trời sinh ra thế". Liên hệ thế đã đủ amateur chưa cụ nhỉ :)
 

detector

Xe tăng
Biển số
OF-318852
Ngày cấp bằng
8/5/14
Số km
1,620
Động cơ
841,659 Mã lực
Website
woodsoft.vn
Nói chung một số cụ tham gia tám thớt này là đã có tư duy nghịch thiên mệnh rồi cứ đặt câu hỏi xoáy "tại sao trời sinh ra thế"? :)

Đen cái là khoa học cũng mày mò tìm hiểu tại sao electron lại có điện tích đúng bằng -1e còn ô proton lại đúng bằng +1e muon tau lại -1e neutrino lại trung hoà điện tích

Lan man Phật giáo tí: Phật giáo nói vạn vật không có tự tính (vô ngã) thì không thể có "trời sinh ra thế". Liên hệ thế đã đủ amateur chưa cụ nhỉ :)
Thực ra câu trả lời cho mấy câu hỏi trên của cụ là: sắc động lực học lượng tử 😁

Em không thích đem Phật giáo vào giải thích thế giới vì nó không có tính thực dụng, giải thích để mà giải thích.

Còn khoa học nó theo kiểu: xảy ra cái A vì nguyên lý B. Do có nguyên lý B nên ta sẽ dự đoán được sự kiện C, D, E... và dùng để sáng tạo ra cái F chưa từng có.
Mặc dù theo Phật giáo thì mấy cái B, C, D, E, F... đó chỉ là chân lý tương đối, chân lý tạm thời. Nhưng dù sao với em nó thú vị và có ý nghĩa hơn.
 
Chỉnh sửa cuối:

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
Thực ra câu trả lời cho mấy câu hỏi trên của cụ là: sắc động lực học lượng tử 😁
Kệ lượng tử của cụ :) mình amateur nên đúng nguyên tắc amateur chỉ quan tâm khi proton +1e electron -1e muon -1e tau -1e etc ... di chuyển có hướng thì đều tạo ra trường điện từ. Làm sao chụp được cái trường cái di chuyển đó đem lại lợi ích cho con người
 

detector

Xe tăng
Biển số
OF-318852
Ngày cấp bằng
8/5/14
Số km
1,620
Động cơ
841,659 Mã lực
Website
woodsoft.vn
Kệ lượng tử của cụ :) mình amateur nên đúng nguyên tắc amateur chỉ quan tâm khi proton +1e electron -1e muon -1e tau -1e etc ... di chuyển thì đều tạo ra trường điện từ. Làm sao chụp được cái trường cái di chuyển đó đem lại lợi ích cho con người
Em có edit thêm 1 đoạn trong bài viết trên đấy 😃
 

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
Em có edit thêm 1 đoạn trong bài viết trên đấy 😃
Đoạn đó cụ thêm là hỏng bét tư duy trường rồi :) Trường là complex networks nó ko phải tuyến tính A thì B mà B là vì 1 hầm bà làng đa tuyến

Mà nói thế cũng là bị ảnh hưởng bởi Phật giáo Nhân quả rồi. Khoa học hiện nay coi nó là xác suất (kiểu như đám mây electron chứ nó ko chạy theo 1 đường, ko có vị trí xác định)

có ông A sống tốt thập nhị nhân duyên đều tốt nhưng xúc xắc lại đánh ông ấy vào chỗ đen còn ông B sống dở nhưng xúc xắc lại ném ông ấy vào chĩnh gạo :)
 

detector

Xe tăng
Biển số
OF-318852
Ngày cấp bằng
8/5/14
Số km
1,620
Động cơ
841,659 Mã lực
Website
woodsoft.vn
Đoạn đó cụ thêm là hỏng bét tư duy trường rồi :) Trường là complex networks nó ko phải tuyến tính A thì B mà B là vì 1 hầm bà làng đa tuyến

Mà nói thế cũng là bị ảnh hưởng bởi Phật giáo Nhân quả rồi. Khoa học hiện nay coi nó là xác suất (kiểu như đám mây electron chứ nó ko chạy theo 1 đường, ko có vị trí xác định)

có ông A sống tốt thập nhị nhân duyên đều tốt nhưng xúc xắc lại đánh ông ấy vào chỗ đen còn ông B sống dở nhưng xúc xắc lại ném ông ấy vào chĩnh gạo :)
Đoạn em nói đó là cách hoạt động của khoa học nói chung đấy. Lý thuyết trường thì cũng vẫn thế thôi.
Em lấy 1 ví dụ cho dễ nhé. Cơ học lượng tử cũ bế tắc trong việc giải thích Sự sinh ra và biến mất của vật chất: Hai hạt proton đâm vào nhau với tốc độ cực cao, vỡ nát, và đột nhiên từ trong vụ va chạm văng ra hàng tá hạt hoàn toàn mới (electron, muon, quark...). Tạm coi đây là sư kiện A.

Để giải quyết sự kiện A, các nhà khoa học (như Paul Dirac, Richard Feynman) đưa ra nguyên lý B. Họ tuyên bố: Vũ trụ này không chứa các hạt vật chất cứng nhắc. Thực tại cơ bản cấu tạo nên vũ trụ là những bề mặt vô hình, trải dài khắp không gian gọi là các "Trường". Mỗi loại hạt có một Trường riêng: Trường Electron, Trường Photon, Trường Quark... Đây chính là Lý thuyết Trường Lượng tử (Quantum Field Theory - QFT)

Hãy tưởng tượng Trường là mặt hồ nước tĩnh lặng trải dài toàn vũ trụ. Khi bạn ném một viên đá (năng lượng) xuống hồ, mặt nước gợn sóng. Cái gợn sóng đó chính là thứ mà chúng ta gọi là "Hạt". Khi gợn sóng lặn đi, hạt biến mất. Nghĩa là hạt không tự sinh ra từ hư không, nó chỉ là sự dao động (nhô lên) của một Trường Lượng tử có sẵn.

Dự đoán C (Phản vật chất - Antimatter): Toán học của QFT chỉ ra rằng, nếu một "Trường" có thể tạo ra gợn sóng lồi (năng lượng dương, hạt bình thường), thì nó bắt buộc phải tạo ra được gợn sóng lõm (nghiệm âm). Tức là vũ trụ phải tồn tại một thế giới "phản vật chất": có hạt giống hệt electron nhưng mang điện tích dương (Positron), giống hệt proton nhưng mang điện âm. Khi "hạt" gặp "phản hạt", chúng triệt tiêu nhau hoàn toàn và biến thành ánh sáng (năng lượng tinh khiết).

Dự đoán D (Năng lượng chân không & Hạt ảo - Virtual Particles): Theo QFT, "chân không" không phải là khoảng không gian trống rỗng. Chân không là khi mặt hồ tĩnh lặng nhất. Nhưng do nguyên lý bất định lượng tử, mặt hồ không bao giờ phẳng tuyệt đối. Chân không thực chất là một "nồi súp" sôi sục, nơi các cặp "hạt - phản hạt" liên tục nổi lên (sinh ra) rồi lập tức tự triệt tiêu nhau (biến mất) trong thời gian chớp nhoáng. Chúng được gọi là "hạt ảo".

Dự đoán E (Hạt Higgs - Hạt của Chúa): Nếu mọi thứ chỉ là gợn sóng của các trường khác nhau, tại sao electron lại nhẹ, còn quark lại nặng, và photon lại không có khối lượng? QFT dự đoán phải có một cái "Trường" đặc biệt bao trùm toàn vũ trụ, đặc quánh như mật ong. Gợn sóng nào đi qua bị dính chặt, cản trở nhiều thì ta gọi nó là "có khối lượng lớn". Đó là Trường Higgs (đã được xác nhận thực tế bằng việc tìm ra hạt Higgs vào năm 2012).

Sáng tạo F - Máy chụp cắt lớp PET (Cứu người bằng Phản vật chất): Nhờ Dự đoán C, chúng ta đã kiểm soát được phản vật chất. Trong y tế, để tầm soát ung thư, bác sĩ tiêm vào cơ thể người bệnh một chất phóng xạ nhẹ có khả năng phát ra các hạt Positron (Phản electron). Khi Positron đi vào cơ thể, nó đụng độ ngay với Electron bình thường trong tế bào. Hạt và phản hạt gặp nhau, tự hủy diệt, phát ra hai tia bức xạ Gamma bắn về hai phía ngược nhau. Cỗ máy PET quét bắt các tia này, vẽ ra vị trí chính xác đến từng milimet của khối u ung thư đang ẩn náu. Chúng ta dùng phản vật chất để soi thấu cơ thể người!
 

X_axe

Xe container
Biển số
OF-868186
Ngày cấp bằng
18/9/24
Số km
7,663
Động cơ
68,861 Mã lực
Đoạn em nói đó là cách hoạt động của khoa học nói chung đấy. Lý thuyết trường thì cũng vẫn thế thôi.
Em lấy 1 ví dụ cho dễ nhé. Cơ học lượng tử cũ bế tắc trong việc giải thích Sự sinh ra và biến mất của vật chất: Hai hạt proton đâm vào nhau với tốc độ cực cao, vỡ nát, và đột nhiên từ trong vụ va chạm văng ra hàng tá hạt hoàn toàn mới (electron, muon, quark...). Tạm coi đây là sư kiện A.

Để giải quyết sự kiện A, các nhà khoa học (như Paul Dirac, Richard Feynman) đưa ra nguyên lý B. Họ tuyên bố: Vũ trụ này không chứa các hạt vật chất cứng nhắc. Thực tại cơ bản cấu tạo nên vũ trụ là những bề mặt vô hình, trải dài khắp không gian gọi là các "Trường". Mỗi loại hạt có một Trường riêng: Trường Electron, Trường Photon, Trường Quark... Đây chính là Lý thuyết Trường Lượng tử (Quantum Field Theory - QFT)

Hãy tưởng tượng Trường là mặt hồ nước tĩnh lặng trải dài toàn vũ trụ. Khi bạn ném một viên đá (năng lượng) xuống hồ, mặt nước gợn sóng. Cái gợn sóng đó chính là thứ mà chúng ta gọi là "Hạt". Khi gợn sóng lặn đi, hạt biến mất. Nghĩa là hạt không tự sinh ra từ hư không, nó chỉ là sự dao động (nhô lên) của một Trường Lượng tử có sẵn.

Dự đoán C (Phản vật chất - Antimatter): Toán học của QFT chỉ ra rằng, nếu một "Trường" có thể tạo ra gợn sóng lồi (năng lượng dương, hạt bình thường), thì nó bắt buộc phải tạo ra được gợn sóng lõm (nghiệm âm). Tức là vũ trụ phải tồn tại một thế giới "phản vật chất": có hạt giống hệt electron nhưng mang điện tích dương (Positron), giống hệt proton nhưng mang điện âm. Khi "hạt" gặp "phản hạt", chúng triệt tiêu nhau hoàn toàn và biến thành ánh sáng (năng lượng tinh khiết).

Dự đoán D (Năng lượng chân không & Hạt ảo - Virtual Particles): Theo QFT, "chân không" không phải là khoảng không gian trống rỗng. Chân không là khi mặt hồ tĩnh lặng nhất. Nhưng do nguyên lý bất định lượng tử, mặt hồ không bao giờ phẳng tuyệt đối. Chân không thực chất là một "nồi súp" sôi sục, nơi các cặp "hạt - phản hạt" liên tục nổi lên (sinh ra) rồi lập tức tự triệt tiêu nhau (biến mất) trong thời gian chớp nhoáng. Chúng được gọi là "hạt ảo".

Dự đoán E (Hạt Higgs - Hạt của Chúa): Nếu mọi thứ chỉ là gợn sóng của các trường khác nhau, tại sao electron lại nhẹ, còn quark lại nặng, và photon lại không có khối lượng? QFT dự đoán phải có một cái "Trường" đặc biệt bao trùm toàn vũ trụ, đặc quánh như mật ong. Gợn sóng nào đi qua bị dính chặt, cản trở nhiều thì ta gọi nó là "có khối lượng lớn". Đó là Trường Higgs (đã được xác nhận thực tế bằng việc tìm ra hạt Higgs vào năm 2012).

Sáng tạo F - Máy chụp cắt lớp PET (Cứu người bằng Phản vật chất): Nhờ Dự đoán C, chúng ta đã kiểm soát được phản vật chất. Trong y tế, để tầm soát ung thư, bác sĩ tiêm vào cơ thể người bệnh một chất phóng xạ nhẹ có khả năng phát ra các hạt Positron (Phản electron). Khi Positron đi vào cơ thể, nó đụng độ ngay với Electron bình thường trong tế bào. Hạt và phản hạt gặp nhau, tự hủy diệt, phát ra hai tia bức xạ Gamma bắn về hai phía ngược nhau. Cỗ máy PET quét bắt các tia này, vẽ ra vị trí chính xác đến từng milimet của khối u ung thư đang ẩn náu. Chúng ta dùng phản vật chất để soi thấu cơ thể người!
Đó là logic quy nạp logic diễn dịch. Nghe đơn giản vậy nhưng để đi đến một kết luận khoa học đều sử dụng tư duy lưới phức tạp (complex networks)

Ví dụ ông Dirac tìm ra phản vật chất, mạch logic chính là logic diễn dịch từ nguyên lý đối xứng (có electron thì phải có phản electron mới đối xứng).

Nhưng về tổng thể, diễn dịch từ 1 nguyên lý như vậy không đủ, nó chỉ là 1 "nút" trong hệ tri thức nền khổng lồ (các "nút" của complex networks) để khám phá ra phản vật chất

- thuyết tương đối
- cơ học lượng tử
- phương trình Dirac
- thực nghiệm buồng sương
- etc. (mình copy của AI :) )

Chính điểm này làm AI mạnh hơn con người vì năng lực tính toán và xử lý lưới phức tạp của AI mạnh hơn con người nhiều. Rất ít người đủ giỏi để nắm được nhiều "nút" như ông Dirac, còn AI có thể nhân bản AI giỏi.

AI cũng được xây dựng trên nguyên lý complex networks ---> tốc độ khám phá khoa học của con người + AI được đẩy lên tốc độ kỷ lục ---> nên có người nói: ai làm chủ AI sẽ làm chủ tương lai.

Đó chính là điểm mạnh của tư duy complex networks so với tư duy logic đơn tuyến. Và cũng là chỗ giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội gặp nhau (vì xã hội con người cũng là 1 dynamic complex networks)
 
Chỉnh sửa cuối:
Thông tin thớt
Đang tải

Bài viết mới

Top